Bệnh lở mồm long móng

1. Nguyên nhân:

           Do virus thuộc giống Aphthovirus, họ Picornaviridae có 7 type virus gây bệnh lỡ mồm long móng: O, A, C, S.A.T–1, S.A.T- 2, S.A.T- 3 và ASIA-1. Hiện nay ở nước ta có 2 type gây bệnh là A, O.

2. Sức đề kháng của virus

           – Virus có sức đề kháng mạnh. Ở 600C tồn tại 5-15 phút, ở 1000C virus sẽ chết, từ  0-40C tồn tại 425 ngày, trong đất ẩm virus sống hàng năm, trong thịt ướp lạnh virus tồn tại khá lâu trong phân virus tồn tại 7 ngày, nước tiểu virus tồn tại 39 ngày.
           – Virus dễ bị tiêu diệt bởi các loại thuốc sát trùng của công ty ANOVA như: NOVA-MC.A30, NOVACIDE, NOVADINE, NOVASEPT, NOVAKON và các loại khác như: NaOH 1% diệt virus từ 1-10 phút, formol 2%, nước vôi từ  5-10%.

 3. Phương thức truyền lây:

           – Bệnh lây qua đường tiêu hóa, đường hô hấp và sinh dục là đường xâm nhập phụ. Sự truyền bệnh trực tiếp do nuôi nhốt chung, chăn thả chung… hoặc lây gián tiếp qua thức ăn, nước uống, dụng cụ chăn nuôi mang mầm bệnh, người, phương tiện vận chuyển.
           – Loài mắc bệnh: Trâu bò mắc bệnh nhiều nhất, rồi đến các loài sau: heo, dê cừu, thú hoang dã… Bệnh có thể lây qua cho người, các loài một móng, ngựa, gia cầm không mắc bệnh này.

 4. Triệu chứng: Thời gian nung bệnh từ 2-7 ngày, trung bình là 3-4 ngày, gồm 3 thể bệnh

4.1 Thể thông thường:

           – Bệnh hay gặp ở vùng nhiệt đới, thú ủ rũ, lông dựng, da mũi khô, thú sốt cao 40-41 0C kéo dài 3 ngày.
           – Xuất hiện các mụn nước ở da, vành móng kẻ chân, lưỡi, vú làm thú kém ăn, nhai khó khăn.
           – Ở miệng: lưỡi có mụn to ở đầu lưỡi gốc lưỡi ở hai bên lưỡi, xoang trong miệng trong má, lỗ chân răng, môi có mụn lấm tấm bằng hạt ké, hạt bắp. Sau đó mụn vỡ và tạo thành các vết loét đáy nhỏ và phủ màu xám. Nước dãi chảy nhiều như bọt xà phòng.
           – Ở mũi: niêm mạc có mụn nước, đặt biệt là vành mũi có mụn loét, nước mũi lúc đầu trong sau đục dần.
           – Ở chân, kẽ móng có mụn nước từ  trước ra sau, mụn vỡ làm long móng.
           – Ngoài da : xuất hiện các mụn loét ở vùng da mỏng như bụng, bẹn, vú, ở đầu núm vú … Thú giảm sản lượng sữa, sau sữa đổi thành màu vàng, vắt sữa khó gây viêm vú.
           – Sau khi hàng loạt mụn nước vỡ dần sẽ dẫn đến nhiễm trùng máu, nhiễm trùng da, thú sốt cao, suy nhược dần.

4.2 Thể biến chứng

           – Những biến chứng xảy ra khi điều kiện vệ sinh, chăm sóc kém làm mụn vỡ dẫn đến nhiễm trùng, chân bị long móng, thối móng, thối xương làm thú què. Vú thì bị viêm tắt sữa. Các mụn khác vỡ sẽ gây nhiễm vi khuẩn kế phát, bại huyết.
           – Bệnh lỡ mồm long móng ghép với các bệnh ký sinh trùng hay vi khuẩn khác có sẵn trong máu (tiêm mao trùng, lê dạng trùng…) có thể làm con vật mau chóng chết.

 4.3 Thể ác tính

           Trên bê nghé ngoài triệu chứng sốt cao, thú bị tiêu chảy và chết đột ngột trước khi xuất hiện các mụn nước ở thượng bì do viêm ruột cấp tính, viêm phổi cấp hoặc viêm cơ tim cấp tính.

 5. Bệnh tích:

           Chủ yếu ở đường tiêu hóa như miệng có các vết loét ở lưỡi, lỗ chân răng, hầu, thực quản, dạ dày… Ở đường hô hấp gây viêm phế quản. Bên trong phủ tạng: tim bị viêm cấp, van tim bị sùi hoặc loét, lách bị sưng đen, niêm mạc ruột non ruột già xuất huyết điểm, long móng, rụng xương bàn chân. Khi khỏi bệnh thì ở các vết loét sẽ để lại sẹo.

6. Phòng bệnh

           – Khi phát hiện dịch phải khai báo ngay với các cơ quan thú y và chính quyền địa phương, cách ly thú bệnh, tránh tiếp xúc với thú khỏe và các loài thú khác
           – Phòng bệnh bằng vệ sinh là rất quan trọng, thường xuyên sát trùng chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi, bãi chăn thả, bằng các loại thuốc sát trùng của ANOVA như: NOVA-MC.A30, NOVACIDE, NOVASEPT, NOVADINE, NOVAKON.
           – Khi xảy ra bệnh phải xử lý thật kỹ toàn bộ chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi bằng các loại thuốc sát trùng, các gia súc mắc bệnh phải tích cực điều trị phụ nhiễm và tránh lây lan bệnh, xác chết phải được xử lý theo các quy định của ngành thú y. Không được phép bán chạy hoặc tự ý giết mổ bán thịt các gia súc mắc bệnh.
           – Định kỳ tiêm phòng bệnh lỡ mồm long móng bằng vaccin (1 năm tiêm 1-2 lần tùy theo vaccin). Vaccin dùng nên lựa chọn vaccin đa giá có 2 type O và A
           * Lịch chủng ngừa: Chủng ngừa lần đầu vào lúc 2 tuần tuổi đối với bê nghé từ mẹ chưa tiêm phòng và 50-70 ngày trên bê nghé từ mẹ đã được tiêm phòng bệnh. Sau 3-4 tuần thì tiêm lại lần 2 để nâng cao miễn dịch. Chủng ngừa định kỳ 6 tháng một lần.

 7. Điều trị :

           Việc điều trị thường không mang kết quả tốt vì là nguồn bệnh sau này sẽ ảnh hưởng đến các đàn heo nuôi kế tiếp. Có thể điều trị các triệu chứng và tăng sức đề kháng cho heo như sau:
           – Tiêu độc chuồng trại và xung quanh hàng ngày bằng các lọai thuốc sát trùng như NOVADINE, NOVACIDE, NOVASEPT và liên tục cho đến 2 tuần sau khi gia súc được điều trị khỏi bệnh.
           – Điều trị các vết thương ở miệng: thoa bằng dung dịch NOVADINE hoặc dùng chanh, khế thoa lên các mụn nước ở lưỡi, môi, nướu răng, mỗi ngày thoa 3-4 lần cho đến khi hết mụn nước.
           – Trong bệnh lỡ mồm long móng chủ yếu là điều trị triệu chứng và kết hợp sử dụng kháng sinh để tránh nhiễm vi khuẩn kế phát. Sử dụng một trong các sản phẩm sau:
                       + NOVA-NORCINE: tiêm bắp 1ml/20kg thể trọng, ngày 1 lần, 4-5 ngày liên tục.
                       + NOVA-GENTASONE 10%: tiêm bắp 1ml/20kg thể trọng, ngày 1 lần, trong 3-4 ngày liên tục.
                       + NOVASONE: tiêm bắp 1ml/12-15kg thể trọng, ngày 1 lần, trong 3-4 ngày liên tục.
                       + NOVA-TETRA LA: tiêm bắp 1ml/20kg thể trọng, 2 ngày tiêm 1 lần.
                       Sử dụng NOVA PREDNI-C để kháng viêm hạ sốt tiêm bắp liều 1ml/25-30kg thể trọng, dùng cho đến khi hết triệu chứng bệnh. Kết hợp sử dụng NOVA-B.COMPLEX, NOVA-ATP COMPLEX, NOVASAL để tăng sức đề kháng bệnh và mau hồi phục.

8. Bệnh lở mồm long móng ở người
* Lở mồm long móng hiếm khi lây cho người

           Tiến sĩ Phạm Ngọc Đính, Phó viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cho biết, về mặt lý thuyết, bệnh lở mồm long móng có thể lây sang người nếu có sự tiếp xúc trực tiếp. Tuy nhiên, điều này rất hiếm khi xảy ra.        
            Năm 2003,dịch xảy ra ở Đông Nam Á có Việt nam.Nhưng ở Việt Nam, chưa có ca lở mồm long móng trên người nào được khẳng định. Trên thế giới, trong vòng 200 năm qua chỉ phát hiện được khoảng 40 ca. Trường hợp đầu tiên được mô tả xảy ra vào năm 1834, ở 3 bác sĩ thú y người Mỹ.   
           Tiến sĩ Nguyễn Văn Bình, Phó cục trưởng cục Y tế dự phòng Bộ Y tế cho biết, virus lở mồm long móng là loại virus chuyên gây bệnh cho động vật; rất khó lây cho người; tương tự như virus cúm gia cầm trước đây chỉ dễ truyền cho gia cầm mà thôi. Nhưng khác với cúm gia cầm, bệnh lở mồm long móng nếu truyền sang người thì bệnh cảnh cũng rất nhẹ, chỉ sốt nhẹ, sốt, có các vết loét ở miệng, tay chân. Bệnh không nguy hiểm, không đe dọa tính mạng người bệnh và thường tự khỏi trong vòng vài tuần. Tuy nhiên, để phòng ngừa, người dân cũng nên có sự bảo vệ khi tiếp xúc với gia súc bị lở mồm long móng, chẳng hạn mặc quần áo bảo hộ, đeo găng tay, khẩu trang, vệ sinh sạch sẽ.
           Các chuyên gia trên thế giới cũng có quan điểm tương tự về khả năng lây bệnh lở mồm long móng sang người. Theo Cơ quan tiêu chuẩn thực phẩm của Chính phủ Anh, điều này chỉ xảy ra khi tiếp xúc với con vật bị nhiễm bệnh, việc ăn thịt hay uống sữa tiệt trùng không có nguy hiểm gì. Tại nước này, chỉ một ca lở mồm long móng trên người duy nhất được phát hiện vào năm 1996, đó là ông Bobby Brewis, ngã bệnh vào tháng 7/1966. Bệnh khỏi sau vài tuần, rồi tái phát sau 1 tuần và 5 tháng, nhưng không gây nguy hiểm gì.