Bệnh giun đũa chó mèo (TOXOCARA SP)

1. Khái niệm

       – Bệnh do ký sinh trùng giun đũa chó, mèo, tên khoa học là Toxocara sp, là một loại bệnh động vật ký sinh (zoonosis), tức là bệnh từ thú có xương sống lây truyền sang người. Các bệnh do giun Toxocara canis (ở chó) hoặc Toxocara cati (ở mèo) đều có chung những đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và điều trị giống nhau nên thường được gọi chung là “Bệnh giun đũa chó, mèo hoặc Toxocara sp”.  Người dân hay gọi là bệnh sán lãi chó.

       – Ngày nay do điều kiện sống cũng như sinh hoạt trong xã hội có rất nhiều gia đình nuôi chó, mèo nên việc tiếp xúc thường xuyên với những động vật nuôi trong nhà này dẫn đến nguy cơ nhiễm bệnh rất cao. Tuy nhiên do thói quen sinh hoạt của chó nên khả năng nhiễm Toxocara canis (từ chó) cao hơn Toxocara cati (từ mèo).

       – Vì bệnh do Toxocara sp gây nên là bệnh có vật chủ chính để ký sinh là động vật có xương sống mà thường là chó, mèo, nên khi Toxocara sp lạc vật chủ sang người chúng không bao giờ phát triển thành giun trưởng thành. Chính vì không có giun trưởng thành nên việc tìm trứng giun để chẩn đoán bệnh này ở người là điều không thể mà phải dựa vào xét nghiệm máu chẩn đoán. Việc gây bệnh của ký sinh trùng này ở người lại xảy ra ở mọi cơ quan nơi chúng di chuyển đến và ký sinh tại đó như da, cơ, gan, thận, mắt, não .. vv … và có thể gây những tổn thương với những triệu chứng đa dạng và hậu quả khác nhau.

2. Nguồn nhiễm

       – Giun đũa chó trưởng thành sống trong ruột non của chó.

    – Trứng giun theo phân ra đất, phát triển thành ấu trùng.

3. Phương thức lây truyền

       – Con người trong quá trình tiếp xúc ăn phải ấu trùng giun đũa chó, mèo. Sau khi xâm nhập cơ thể người (chủ yếu qua đường tiêu hóa), nó sẽ chui qua thành ruột non, theo đường máu đi đến các cơ quan nội tạng khác như gan, tim, phổi, mắt.

       – Ấu trùng cũng có thể xâm nhập qua da nhất là da non.

4. Triệu chứng lâm sàng

       – Triệu chứng lâm sàng phụ thuộc rất nhiều vào số lượng và vị trí ký sinh của sán đối với vật chủ, và biểu hiện triệu chứng bắt đầu từ các cơ quan bị nhiễm. Có thể không có triệu chứng, có thể nhiễm trùng nhẹ, ấu trùng lang thang trong gan, phổi, tim, não, mắt và sẽ có khả năng gây ra hội chứng tăng Eosin mạn tính, tăng bạch cầu, sốt, gan to, viêm phế quản, giả hen, viêm phổi, viêm cơ tim, động kinh hoặc trì trệ trí tuệ, viêm võng mạc, viêm kết mạc, viêm màng bò đào, viêm nhãn cầu…

       – Trong quá trình lưu hành trong cơ thể chúng đi đến các mô khác nhau và gây ra rất nhiều triệu chứng ở người rất dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Biểu hiện hay gặp là:

                  + Ngứa ngoài da(nổi mề đay)

                  + U hạt do ấu trùng (larval granulomatosis),

                  + Hội chứng ấu trùng di chuyển trong tạng (visceral larva migrans syndrome),

                  + Hội chứng “ấu trùng di chuyển ngoài da”.

                  + Hội chứng ấu trùng di chuyển trong cơ quan mắt (ocular larva migrans syndrome)

       – Và phần lớn là nhiễm giun đũa chó/mèo ẩn không triệu chứng (covert toxocariasis).

       – Theo nghiên cứu của Bệnh viện Claude- Bernard (Pháp) trên 350 bệnh nhân thì giun đũa chó gây ra đối với nội tạng là: gan to (74,6%), sốt (69,3%), dấu hiệu về hô hấp (66,7%), dấu hiệu về tiêu hóa (47,6%), mệt mỏi (44,8%), suy dinh dưỡng (44,2%), lách to (thường đi kèm gan to: 32,9%), ăn không ngon (31,1%), xanh xao (26,2%), dấu hiệu về tim (11,1%), phù (11%).

5. Cận lâm sàng

5.1 Phương pháp

       – Test huyết thanh miễn dịch ELISA (+)

       – Phương pháp ELISA đo mật độ quang

5.2 Xét nghiệm theo dõi sau điều trị

        Vì sau khi giun chết thì kháng thể vẫn còn tồn tại trong máu người bệnh một thời gian khá dài, do đó xét nghiệm để theo dõi kết quả điều trị có đáp ứng hay không thì phải lá 6 tháng và 12 tháng sau điều trị, nếu hiệu giá kháng thể giảm dần thì liệu trình điều trị có đáp ứng tốt.

6. Chẩn đoán bệnh

       – Chẩn đoán lâm sàng thường không chắc chắn vì triệu chứng giun đũa chó, mèo không điển hình.

       – Chủ yếu dựa vào cận lâm sàng (xét nghiệm huyết thanh miễn dịch ELISA)

7. Điều trị

Thuốc:

                  + Thiabendazole

                  + Dietylcarbamazine

                  + Albendazole

       – Không nên tự ý dùng thuốc tại nhà. Bệnh chữa khỏi được hoàn toàn khi được khám, xét nghiệm, điều trị tại các phòng khám chuyên khoa. Tại Việt Nam có rất nhiều cơ sở khám chữa bệnh, tuy nhiên hàng đầu tại Việt Nam trong lĩnh vực Ký sinh trùng phải kể đến các Viện: Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương (đóng tại thủ đô Hà Nội), Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Quy Nhơn (đóng tại thành phố Quy Nhơn) và Viện sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng thành phố Hồ Chí Minh ( Trung tâm khám bệnh chuyên ngành-Viện Sốt rét-KST-CT TP. HCM).

8. Phòng bệnh

       – Rửa tay sau khi chơi ở nơi có đất cát và vật nuôi.

       – Kiểm tra phân của những chó con hàng tuần và tẩy giun mỗi tháng cho đến khi phân trở nên âm tính; Phải có quy trình kiểm tra phân định kỳ mỗi năm cho chó và có kế hoạch điều trị cần thiết.

       –  Không để chó chạy trong khu vườn chơi trẻ con, công viên và không để trẻ chơi với chó.

       – Nhanh chóng loại bỏ các thùng chứa phân chó, nơi ngủ của chó cần phải cách ly với người và phải được dọn sạch, khử trùng hàng ngày;

       –  Kiểm soát chó chặt chẽ và buộc dây xích, không để chó nhảy rông.

       – Tuyên truyền giáo dục sức khỏe cho công đồng và những chủ vật nuôi bởi các nhà thú y, các thầy thuốc, các nhà hoạt động xã hội để góp phần vào công tác dự phòng và phòng chống bệnh.

       – Hạn chế tối đa tiếp xúc, các chó mèo bị nhiễm và môi trường nghi ngờ có bệnh.