1 Suy giáp là gì ?

Suy giáp là một rối loạn nội tiết thường là hệ quả từ sự thiếu hụt của hormone tuyến giáp tức là tuyến giáp sản xuất hormon không đủ để giữ cho cơ thể hoạt động bình thường.

2 Triệu chứng của bệnh

Người bị suy giáp thường có triệu chứng mệt mỏi, táo bón, da khô và thường cảm thấy buồn ngủ, chân sưng phù, đau nhức cơ khớp, sợ lạnh …. ở phụ nữ có dấu hiệu bất thường vấn đề như rối loạn kinh nguyệt và giảm khả năng sinh sản.

Khi bệnh trở nên nghiêm trọng, có thể có bọng quanh mắt, nhịp tim chậm đi, giảm nhiệt độ cơ thể và suy tim.

3 Nguyên nhân của bệnh

Do viêm tuyến giáp hashimoto. Đây là một loại bệnh tự miễn do hệ miễn dịch trong cơ thể tấn công vào mô tuyến giáp làm giảm khả năng sản suất hormon tuyến giáp.

Viêm tuyến giáp sau sinh

Suy giáp bẩm sinh

Chấn thương tuyến yên có thể xảy ra sau phẫu thuật não hoặc nếu có giảm tưới máu đến vùng này.

Phá hủy tuyến giáp sau dùng iod phóng xạ hoặc phẫu thuật.

Uống nhiều thuốc ảnh hưởng đến sản xuất hormon tuyến giáp và dẫn đến suy giáp.

Thiếu iot

4 Chẩn đoán bệnh

Khi thấy các dấu hiệu nghi ngờ của bệnh suy giáp thì các bác sỹ sẽ làm xét nghiệm máu để chuẩn đoán suy giáp.

Phương pháp chính để phát hiện suy giáp là đo TSH trong máu. TSH là hormon do một tuyến trong não (tuyến yên) tiết ra. Nhiệm vụ của TSH là điều hòa sự bài tiết của tuyến giáp. Giai đoạn sớm thì TSH được tiết ra bởi tuyến yên. Nếu giảm hormone tuyến giáp xảy ra thì tuyến yên sẽ tăng tiết TSH để tăng kích thích tuyến giáp tăng sản xuất hormone.

Ðiều này làm tăng TSH nhưng vẫn giảm hormone tuyến giáp qua nhiều tháng hoặc nhiều năm. Xét nghiệm máu như trên có thể giúp chẩn đoán suy giáp nhưng không chỉ ra nguyên nhân. Sự kết hợp bệnh sử, lâm sàng, xét nghiệm kháng thể như trên cộng với chụp cắt lớp tuyến giáp giúp chẩn đoán bệnh của tuyến giáp rõ ràng hơn.

5 Điều trị bệnh

Suy giáp được điều trị bằng việc uống thyroxine tổng hợp. Liều lượng chính xác sẽ phụ thuộc vào tuổi tác của bệnh nhân và trọng lượng, mức độ nghiêm trọng của suy giáp, sức khỏe người bệnh.

Thường xuyên kiểm tra mức độ TSH khoảng 6 đến 8 tuần sau khi một bệnh nhân bắt đầu dùng hormon tuyến giáp và thực hiện các điều chỉnh cần thiết. Mỗi liều dùng được điều chỉnh, máu được kiểm tra một lần nữa. Khi một liều ổn định đạt được, xét nghiệm máu thường được lặp đi lặp lại trong 6 tháng và sau đó một lần một năm sau đó.

Suy giáp có thể được kiểm soát hoàn toàn nếu dùng thyroxine tổng hợp thường xuyên, miễn là liều được đề nghị là dùng hàng ngày theo hướng dẫn của bác sỹ.

6 Biến chứng

Suy giáp không được điều trị có thể dẫn đến một số vấn đề sức khỏe:

Bướu cổ: Việc kích thích liên tục khiến tuyến giáp phải sản xuất nhiều hormone hơn có thể làm tuyến giáp tăng kích thước gây bệnh bướu cổ. Viêm giáp Hashimoto là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh bướu cổ. Mặc dù nhìn chung bệnh không gây khó chịu, bướu cổ lớn có thể ảnh hưởng đến vẻ ngoài của bạn và có thể ảnh hưởng việc nuốt thức ăn hoặc hô hấp.

Bệnh tim: Suy giáp cũng có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim, chủ yếu do hàm lượng lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) – vốn là các cholesterol “xấu” – sẽ tăng cao khi tuyến giáp hoạt động kém. Thậm chí suy giáp cận lâm sàng, dạng bệnh lành tính hơn suy giáp, cũng có thể làm tăng tổng nồng độ cholesterol và làm giảm khả năng co bóp của tim. Suy giáp cũng có thể dẫn đến giãn buồng tim và suy tim.

Các vấn đề sức khỏe tâm thần: Trầm cảm có thể xảy ra sớm trong suy giáp và trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian. Suy giáp cũng có thể làm chậm hoạt động chức năng tâm thần.

Bệnh thần kinh ngoại biên: Suy giáp kéo dài không được chữa trị có thể gây tổn thương hệ thần kinh ngoại biên (các dây thần kinh truyền thông tin từ não và tủy sống tới phần còn lại của cơ thể, ví dụ như cánh tay và chân). Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh thần kinh ngoại biên bao gồm đau, tê và ngứa ran ở vùng bị ảnh hưởng bởi các tổn thương thần kinh. Nó cũng có thể gây yếu cơ hoặc mất kiểm soát vận động cơ.

Chứng phù niêm (suy giáp tiến triển): Căn bệnh hiếm gặp nhưng nguy hiểm đến tính mạng này là kết quả của một tình trạng suy giáp kéo dài mà không được chẩn đoán. Các dấu hiệu và triệu chứng bao gồm chịu lạnh rất kém, buồn ngủ, sau đó hôn mê sâu và mất tri giác. Hôn mê do phù niêm có thể xảy ra do thuốc giảm đau, nhiễm trùng hoặc các bệnh khác trên cơ thể. Nếu bạn có dấu hiệu hoặc triệu chứng của phù niêm, bạn cần được chữa trị khẩn cấp ngay lập tức.

Vô sinh. Nồng độ hormone tuyến giáp có thể cản trở sự rụng trứng, làm suy yếu khả năng sinh sản. Ngoài ra, một số nguyên nhân của suy giáp – chẳng hạn như rối loạn tự miễn dịch – cũng làm giảm khả năng sinh sản. Điều trị suy giáp bằng liệu pháp thay thế hormone tuyến giáp có thể không hoàn toàn phục hồi được khả năng sinh sản mà cần đến các biện pháp can thiệp khác.

Dị tật bẩm sinh. Nếu mẹ có bệnh tuyến giáp mà không điều trị, trẻ sinh ra sẽ có nguy cơ dị tật bẩm sinh cao hơn các trẻ khác và dễ bị các vấn đề nghiêm trọng về trí não và phát triển. Trẻ sơ sinh bị suy giáp không được điều trị kịp thời có nguy cơ kém phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần. Nhưng nếu được điều trị trong vòng vài tháng đầu, cơ hội phát triển bình thường của trẻ là rất cao.

7 Suy giáp khi mang thai

7.1 Người mẹ bị suy giáp có những nguy cơ gì?

Nếu không được điều trị hoặc điều trị không đầy đủ thì người mẹ có thể bị tất cả các biến chứng cổ điển của suy giáp như thiếu máu, đau yếu cơ, suy tim sung huyết, chậm chạp, táo bón… Ngoài ra họ còn có nguy cơ bị các biến chứng liên quan đến sản khoa khác như tiền sản giật, bất thường bánh nhau, đẻ con nhẹ cân và chảy máu nhiều sau đẻ.

Những biến chứng này có xu hướng phổ biến ở các phụ nữ bị suy giáp nặng, còn đa số các trường hợp suy giáp nhẹ có thể không có triệu chứng gì đặc biệt hoặc rất nhẹ và khó phát hiện được.

7.2 Thai nhi của các bà mẹ bị suy giáp có những nguy cơ gì?

– Tuyến giáp của thai nhi chỉ được hình thành và bắt đầu hoạt động ở tuần thứ 10 – 12 của thai kỳ, điều này có nghĩa là trong 12 tuần đầu (3 tháng đầu), thai nhi phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hormon tuyến giáp từ người mẹ. Do đó nếu mẹ bị suy giáp thì con cũng sẽ bị suy giáp. Ngoài ra, thai nhi còn phụ thuộc vào lượng iode (cần cho tổng hợp hormon tuyến giáp) do người mẹ cung cấp.

– Hormon tuyến giáp có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự phân chia, hình thành các cơ quan cũng như sự phát triển bộ não của trẻ. Những đứa trẻ bị suy giáp bẩm sinh có thể có những bất thường trầm trọng cả về sự phát triển trí tuệ và thể chất nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hiện nay ở một số bệnh viện lớn đã có chương trình sàng lọc bệnh tuyến giáp ở trẻ sơ sinh, kết quả cho thấy phần lớn những bất thường này là có thể phòng ngừa được nếu được phát hiện và điều trị sớm bằng bổ sung hormon tuyến giáp ngay sau khi sinh.

– Cũng chính vì các nguy cơ trầm trọng trên mà hiện nay nhiều thầy thuốc khuyến cáo các phụ nữ có thai nên kiểm tra TSH khi có kế hoạch có thai và trong 3 tháng đầu của thai kỳ mà tốt nhất là ngay khi phát hiện có thai. Với những người đã có suy giáp và đang điều trị bằng hormon tuyến giáp (levothyroxin) thì cần làm xét nghiệm FT4 và TSH ngay khi biết có thai và hàng tháng trong suốt thời gian mang thai vì nhu cầu hormon tuyến giáp tăng lên trong thời kỳ mang thai, đòi hỏi phải tăng liều thuốc điều trị. Nếu những người chưa mắc bệnh tuyến giáp và xét nghiệm TSH lần đầu sau khi có thai là bình thường thì hầu như không cần kiểm tra lại nữa. Tuy nhiên, họ nên thảo luận kỹ với thầy thuốc để được đánh giá một cách tổng thể, tránh bỏ sót các nguy cơ.

7.3 Những người bị suy giáp nên được điều trị như thế nào trong khi mang thai?

Cách thức điều trị suy giáp ở những phụ nữ mang thai cũng giống như những người không mang thai, bằng cách bổ sung dạng hormon tuyến giáp tổng hợp.

Tốt nhất và an toàn nhất là các phụ nữ có thai được điều chỉnh liều tối ưu, đạt bình giáp từ trước khi có thai. Họ cần được xét nghiệm chức năng tuyến giáp (FT4 và TSH) mỗi 6-8 tuần (mỗi lần khi đi khám thai), nhưng nếu phải thay đổi liều levothyroxin thì nên kiểm tra lại sau 4 tuần.

Mục tiêu là đảm bảo nồng độ FT4 và TSH phải trong giới hạn bình thường. Ngay sau khi đẻ, người bệnh nên quay trở lại liều như trước khi có thai.

Cần biết rằng các vitamin có chứa sắt dùng trước khi sinh có thể làm giảm sự hấp thu hormon tuyến giáp ở đường tiêu hóa. Vì thế 2 thuốc này nên được dùng cách nhau ít nhất 2-3 giờ.

8 dinh dưỡng

Hạn chế ăn nhiều chất béo: Chất béo là chất cung cấp nhiệt năng và giúp cơ thể hấp thu vitamin tan trong chất béo. Khi suy giảm chức năng của tuyến giáp trạng, cholesterol trong huyết tương bài tiết ra bên ngoài chậm, vì thế nồng độ cholesterol trong huyết tương rất cao. Nên hạn chế ăn nhiều chất béo để giảm thấp nồng độ cholesterol trong huyết tương.

Bổ sung muối i-ốt:Thông thường, ở nước ta cứ trong 2 – 10kg muối thì có 1g i-ốt hoá kali, để phòng trị tuyến giáp trạng sưng to, làm cho tỷ lệ phát bệnh của bệnh suy giảm chức năng của tuyến giáp trạng giảm thấp rõ rệt. Loại muối i-ốt này rất thích hợp với tuyến giáp trạng sưng có tính chất địa phương. Phụ nữ thời kỳ sinh đẻ càng nên chú ý bổ sung muối i-ốt, để phòng ngừa việc trẻ sinh ra bị đần độn do cơ thể người mẹ thiếu i-ốt. Nhưng cũng có người mắc bệnh suy giảm chức năng của tuyến giáp trạng là vì hấp thu quá nhiều i-ốt tạo thành. Biện pháp điều trị trường hợp này là bổ sung i-ốt bằng rong biển, tảo tía có chứa hàm lượng i-ốt phong phú.

Cung cấp đủ protein: Lượng protein chất lượng cao mà mỗi người mỗi ngày cần cung cấp ít nhất trên 20g mới có thể duy trì sự cân bằng protein trong cơ thể. Khi protein không đủ thì nên ăn nhiều các thực phẩm giàu protein như sữa, thịt…