Các rối loạn cảm giác, tri giác

1. Nguyên nhân:

Các nguyên nhân thực tổn:

            – Chấn thương sọ não.

            – Nhiễm khuẩn thần kinh (Viêm não, giang mai thần kinh, …)

            – Nhiễm độc thần kinh (Nghiện các chất, nhiễm độc nghề nghiệp…).

            – Các bệnh mạch máu não.

            – Các tổn thương não khác (U não, teo não, xơ rải rác, …)

            – Các bệnh cơ thể ảnh hưởng đến hoạt động của não.

Các nguyên nhân tâm lý: Chủ yếu các stress tâm lý – xã hội tác động vào các nhân cách có đặc điểm riêng, gây ra:

            – Các rối loạn tâm căn.

            – Các rối loạn liên quan đến stress.

            – Các rối loạn dạng cơ thể.

Các nguyên nhân cấu tạo thể chất bất thường và phát triển tâm thần bệnh lý:

            – Chậm phát triển tâm thần.

            – Nhân cách bệnh.

Các nguyên nhân chưa rõ ràng.

2. Các rối loạn cảm giác và tri giác:

a. Tăng cảm giác:

            Do ngưỡng kích thích giảm cho nên một kích thích nhẹ bệnh nhân cũng cho là quá mạnh. Đây là triệu chứng đầu tiên của trạng thái loạn thần, ngoài ra còn gặp trong các trạng thái suy nhược, nhiễm trùng, nhiễm độc. 

b. Giảm cảm giác:

            Do ngưỡng kích thích tăng cao nên mọi kích thích thông thường bệnh nhân đều cảm thấy mơ hồ, không rõ ràng. Thường gặp trong hội chứng trầm cảm, trong giai đoạn sa sút của bệnh tâm thần phân liệt, trong rối loạn phân ly trường tri giác thường bị thu hẹp . 

c. Loạn cảm giác bản thể:

            Là một trạng thái mà bệnh nhân thường xuyên có những cảm giác đau nhức, khó chịu, lạ lùng trong cơ thể, nhất là trong các nội tạng, tính chất và khu trú không rõ ràng như các nội tạng bị xoắn lại, xé rách hoặc phồng to … gặp trong hội chứng trầm cảm, nghi bệnh .

d. Ảo tưởng:

            Là tri giác sai lệch toàn bộ một sự vật hay một hiện tượng có thật bên ngoài, ví dụ: thấy dây thừng thành con rắn; ảo tưởng được phân loại theo giác quan như ảo tưởng thị giác, thính giác… ảo tưởng có thể xuất hiện ở người bình thường trong một số trường hợp như quá trình tri giác bị trở ngại, ánh sáng không đủ, do mệt mỏi, căng thẳng, lo âu… ảo tưởng thường xuất hiện cùng với ảo giác, hoặc hay gặp trong triệu chứng lú lẫn, mê mộng, trong giai đoạn hoang tưởng cấp, rối loạn phân ly… 

e. Ảo giác:

            Là cảm giác, tri giác như là có thật về một sự vật, một hiện tượng không hiện hữu trong thực tại khách quan lúc bệnh nhân tri giác, hay còn gọi là tri giác không có đối tượng. Ảo giác xuất hiện và mất đi không phụ thuộc vào ý muốn của bệnh nhân. Ảo giác là một triệu chứng loạn thần.

 Ảo giác được phân loại như sau:

– Theo hình tượng, kết cấu:

            + Ảo giác thô sơ: Ảo giác chưa thành hình, chưa có kết cấu rõ ràng. Ví dụ: Thấy một ánh hào quang, nghe một tiếng rầm rì…

            + Ảo giác phức tạp: là ảo giác có hình tượng, kết cấu rõ ràng, sinh động. Ví dụ: Thấy người đang đến bắt mình, nghe tiếng người nói trong đầu ra lệnh cho mình…

– Theo giác quan: Ảo giác thính giác (ảo thính hay còn gọi là ảo thanh), ảo thị, ảo khứu, ảo giác xúc giác, ảo vị và ảo giác nội tạng.

– Theo thái độ của bệnh nhân đối vối ảo giác:

            + Ảo giác thật: Thường được tiếp nhận qua giác quan nên còn gọi là ảo giác tâm thần – giác quan. Bệnh nhân cảm thấy ảo giác là có thật, tồn tại trong một không gian nhất định, tin tưởng vào tính có thật của ảo giác, không phân biệt được với thực tế khách quan.

            + Ảo giác giả: Khác với ảo giác thật, ảo giác giả không được bệnh nhân tiếp nhận như là một kích thích có thật từ thực tế bên ngoài, không tiếp nhận qua giác quan, không có tính khách quan mà chúng như là do một người nào đó gây ra hoặc nghe tư duy của mình vang thành tiếng nói trong đầu, loại ảo giác nầy có tính chi phối hoạt động tâm thần bệnh nhân, ảo giác giả là một thành phần quan trọng của hội chứng tâm thần tự động, thường gặp trong tâm thần phân liệt . 

f. Rối loạn tâm lý giác quan:

            – Tri giác sai thực tại: Là tri giác sai lầm về thực tại bên ngoài. Các thuộc tính bị biến đổi thường là về kích thước, màu sắc, khoảng cách, cường độ … ví dụ: bệnh nhân còn nhận biết đó là cái cửa sổ nhưng lại thấy cửa sổ bị méo mó, kích thước lớn hơn bình thường …

            – Giải thể nhân cách: Các triệu chứng giải thể nhân cách xuất hiện nhanh, kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ rồi biến mất dần, thường gặp ở người trưởng thành, hiếm khi xẩy ra ở những người trên 40 tuổi. Là tri giác sai lầm về đặc điểm của cơ thể. Ví dụ: Sai lầm sơ đồ cơ thể: Bệnh nhân cảm thấy người nặng như chì hay nhẹ như bông. Sai lầm đặc điểm cảm xúc: Bệnh nhân thấy cái tôi của mình bị tách đôi. Gặp trong bệnh thực thể não, tâm thần phân liệt.

3. Điều trị:

            – Điều trị bệnh chính.

            – Một số thuốc có thể dùng: vitamin nhóm B, các thuốc dưỡng não như: nootropin, duxil, tanakan, gliatilin…

            – Ngoài ra: Dùng phương pháp tâm lý liệu pháp, thể dục, thư giãn.

4. Phòng bệnh:

            – Ăn uống cân bằng, đủ chất.

            – Tránh những thực phẩm chứa nhiều mỡ, đường và muối.

            – Tăng cường luyện tập thể thao, hạn chế cuộc sống tĩnh tại.

            – Áp dụng các bài tập cho não thông qua các hoạt động hàng ngày như đọc sách báo, chơi cờ, giao tiếp bạn bè, tham gia các hoạt động xã hội, các sinh hoạt ở phường hội, câu lạc bộ…

            – Hạn chế tiếp xúc môi trường độc hại.

            – Hạn chế, tránh xa các đồ gây nghiện như rượu, bia, thuốc lá…

            – Duy trì cuộc sống vui vẻ, lạc quan, yêu đời, bỏ xa ý nghĩ hận thù, cay cú hay cực đoan.

5. Chăm sóc người bệnh:

Người thân của người bệnh suy nhược trí nhớ cần chú ý:

            – Lắng nghe và theo dõi những hành động không lời của bệnh nhân để hiểu họ đang muốn gì.

            – Cần hòa nhập vào thế giới của người bệnh, nói về những chuyện trong quá khứ. Cần kiên nhẫn, nhẹ nhàng, tránh làm người bệnh sợ hãi.

            – Thường xuyên giới thiệu bản thân và mối quan hệ của bạn với người bệnh.

            – Tạo cho người bệnh cảm giác được yêu thương, chăm sóc.

            – Đánh lạc hướng, thay vì cố tranh cãi, hãy trấn an và làm cho họ quên đi bằng cách thay đổi đề tài.

            – Thường xuyên khuyến khích người bệnh những việc đơn giản như: Mặc áo, đánh răng… và hãy khen ngợi khi họ thành công.

            – Hãy tôn trọng người bệnh như trước đây. Sự giận dữ sẽ gây ra những phản ứng tiêu cực.

            – Ngoài ra, nên trưng bày hình ảnh kỷ niệm xưa ở chỗ dễ thấy để kích thích trí nhớ, nhất là những hình gợi lại sự thành công người thân. Treo đồng hồ, lịch chữ to để nhắc nhở ngày tháng, thời gian.

            – Phòng ở đầy đủ ánh sáng, ít đồ đạc để dễ đi lại, tránh va chạm. Mọi người trong nhà nên tới thăm hỏi thường nhật.