Ung thư máu (Bệnh bạch cầu)

1. Khái niệm:

           Ung thư máu hay còn gọi là bệnh máu trắng hay ung thư tế bào máu, bệnh bạch cầu, bệnh lơ-xê-mi (leucemie) Kinh Dòng Hạt là bệnh rối loạn về các bạch cầu trong máu. Bạch cầu phát triển nhưng không biệt hóa tiếp mà lại tích tụ với số lượng rất cao, xâm nhập vào tủy xương và hoại tử mái ngoại vi, cản trở sự hình thành hồng cầu, tiểu cầu dẫn đến triệu trứng thiếu máu, máu chảy rất nặng. Máu của bệnh nhân có màu hồng nhờ nhờ. Tức là tủy xương sản xuất ra một số lượng lớn bạch cầu dị thường, còn lượng bạch cầu bình thường, hồng cầu và tiểu cầu thì giảm. Các tế bào bạch cầu ác tính thâm nhiễm vào gan, lá lách và các hạch bạch huyết. Tỷ lệ mắc bệnh bạch cầu ác tính ở trẻ em là cao nhất.

2. Nguyên nhân:

           Y học chưa biết rõ nguyên nhân của ung thư bạch cầu và cũng không thể giải thích tại sao người này bị ung thư mà người khác không bị ung thư.

Thống kê cho thấy những yếu tố sau đây gia tăng nguy cơ bị ung thư bạch cầu:

           –  Phóng xạ: Những người bị nhiễm phóng xạ có nguy cơ bị ung thư bạch cầu loại AML, CML và ALL.

           – Xạ trị: quang tuyến để chữa ung thư có thể gia tăng nguy cơ bị ung thư bạch cầu.

        – Hút thuốc lá gia tăng nguy cơ bị AML

           – Benzene gia tăng nguy cơ bị AML, CML hoặc ALL. Benzene được sử dụng rất nhiều trong kỹ nghệ hóa chất, và hiện diện trong khói thuốc lá và khói xăng.

           – Hội chứng Down và một số bệnh di truyền có thể gia tăng nguy cơ bị ung thư bạch cầu

        – Myelodysplastic syndrome và một số chứng bệnh máu có thể gia tăng nguy cơ bị ung thư bạch cầu.

           – Người bị nhiễm trùng bởi THLV-I có nguy cơ bị ung thư bạch cầu, loại rất hiếm có tên adult T-cell leukemia. Mặc dù HTLV-I gây nhiễm trùng nhưng “adult T-cell leukemia” không lây từ người này sang người khác.

           – Thân nhân bị ung thư bạch cầu: Những người có thân nhân bị ung thư bạch cầu có nguy cơ bị ung thư cao hơn, thường là loại CLL. Tuy nhiên CML cũng xuất hiện trong một số gia tộc.

           Chịu một hoặc nhiều yếu tố gia tăng nguy cơ bị ung thư bạch cầu không có nghĩa là sẽ bị chứng bệnh này. Nhiều người có các yếu tố kể trên không bị ung thư bạch cầu.

3. Phân loại:

           – Bệnh bạch cầu tủy bào cấp tính (AML): bệnh thường xảy ra ở người lớn, khoảng 80% người bệnh là trên 25 tuổi.

           – Bệnh bạch cầu tủy bào mãn tính (CML): bệnh thường phát từ 20-45 tuổi.

           – Bệnh bạch cầu nguyên bào cấp tính (ALL): thường gặp nhất ở trẻ em.

           – Bệnh bạch cầu bạch huyết bào mãn tính (CLL): gây ra ở người lớn, từ 50 tuổi trở lên.

4. Triệu chứng:

           – Gan, lá lách sưng to: 50% bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu đều sưng to ở gan và lá lách

           – Xuất huyết: là tình trạng thường gặp ở bệnh bạch cầu, các bộ phận xuất huyết có thể lan ra toàn thân

           – Thiếu máu: thời kỳ đầu sẽ xuất hiện tính trạng thiếu máu, biển hiện như da trắng nhợt nhạt, chóng mặt, cảm giác trống ngực đập mạnh

           – Phát bệnh đột ngột: bệnh khởi phát đột ngột, quá trình bệnh tình ngắn, xảy ra nhiều ở trẻ em và thanh thiếu niên.

           – Phát sốt: Sốt liên tục hoặc bất thường, nhiệt độ từ 37,5~40 độ hoặc cao hơn. Khi sốt thì có cảm giác lạnh nhưng không run.

           – Tổn thương ở da và niêm mạc: phát sinh nốt sần và cục u ở da, sưng và viêm loét ở đường niêm mạc mũi-hô hấp.

           – Hạch bạch huyết: hạch lan rộng toàn thân và sưng to, kết cấu vừa cứng vừa mềm, bề mặt nhẵn, không đau, không có độ bám dính.

           – Viêm nhiễm hệ thần kinh: các tế bào thâm nhiễm vào khu vực màng nhện, màng não, xuất hiện triệu chứng tăng áp lực nội sọ và tê liệt chân tay.

5. Chẩn đoán:

           – Kiểm tra công thức máu: Lấy một ít máu từ ngón tay hay trên lỗ tai, xét nghiệm số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, đồng thời tiến hành phân loại tế bào bạch cầu.

           – Blood smear: kết quả xét nghiệm kính phết có thể phát hiện rất nhiều tế bào tủy thay đổi cấp tính trong giai đoạn chồi, những tế bào này là những tế bào bạch cầu không trưởng thành.

           – Chọc tủy xét nghiệm: thông qua máy móc vào đến trong tủy, sau đó lấy một ít tủy ra tiến hành xét nghiệm, đồng thời tiến hành lấy chỉ số và phân loại các tế bào trong tủy.   

6. Các biến chứng:

           – Nhiễm bạch cầu: bệnh bạch cầu và hóa trị gây ra mất bạch cầu hạt, dẫn đến bị nhiễm trùng hoặc nhiễm trùng huyết.

           – Xuất huyết: Bệnh bạch cầu làm giảm tiểu cầu, dễ dàng gây xuất huyết ở đường hô hấp, đường tiết niệu và nội sọ.

           – Thoái hóa đường ruột: thông qua các phương pháp hóa trị,trị xạ, đường ruột bị ảnh hưởng, khả năng đào thải kém.

           – Đông máu nội mạch lan tỏa: là triệu chứng xuất huyết tổng hợp rất nghiêm trọng

           – Nồng độ Acid uric trong máu cao: lượng acid thải ra của người bệnh tương đối lớn, nồng độ acid cao dẫn đến việc nhanh chóng bão hòa và lắng đọng, dễ dàng hình thành tình trạng thiểu niệu vô niệu.

           – Bệnh về phổi: Các tế bào trung tính trưởng thành bình thường giảm, khả năng miễn dịch cũng giảm, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng phổi.

           – Mất cân bằng điện giải: Tế bào tổn thương quá nhiều và hóa trị liệu quá nhiều gây ra nguy cơ rối loạn tiêu hóa, dẫn đến việc mất cân bằng các chất điện giải.

7. Điều trị:

           Phương pháp điều trị cho bệnh bạch cầu tùy thuộc vào tính chất của mỗi loại bệnh bạch cầu khác nhau theo đó có hóa trị, xạ trị, điều trị miễn dịch, điều trị trúng đích và đông tây kết hợp…Những bệnh nhân bị bạch cầu cấp còn phải tiến hành ghép tủy.

8. Phòng bệnh:

           – Phòng và điều trị các loại nhiễm trùng đặc biệt là nhiễm trùng Virus

           – Tránh tiếp xúc quá nhiều tới tia X và các bức xạ có hại khác.

           – Cẩn thận khi sử dụng các loại thuốc kháng trừ virus và các loại thuốc chống ung thư, để tránh lạm dụng hoặc sử dụng lâu dài.

           – Tránh tiếp xúc với một số chất gây ung thư, làm việc trong một môi trường vệ sinh an toàn.

           – Đối với nhóm người có nguy cơ cao mắc bệnh bạch cầu thì cần định kỳ kiểm tra để có phát hiện sớm.

9. Phương pháp chăm sóc đối với bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu:

           – Định kỳ dùng thuốc, không được tự ý dừng dùng thuốc, dẫn đến nguy cơ tái phát bệnh.

           – Phòng chống nhiễm trùng, duy trì vệ sinh trong gia đình, đặc biệt là ở bếp, nhà vệ sinh.

           – Tập thói quen giữ vệ sinh, đây là thói quen có thể dễ dàng làm được.

           – Bất cứ lúc nào cũng phải để phòng xuất huyết

           – Chú ý vệ sinh thực phẩm, ăn các thức ăn có chứa protein và hàm lượng calo cao.

           – Đồ dùng thực phẩm phải được khử trùng, hoa quả phải được rửa sạch sẽ, gọt vỏ.

10. Câu hỏi liên quan:

Câu 1: Bệnh bạch cầu có phải bệnh di truyền không? có lây nhiễm không?

           – Bệnh có nguy cơ tái phát nhưng không có nguy cơ di truyền. Yếu tố di truyền chỉ là 1 yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

           – Bệnh không di truyền, nếu bố hoặc mẹ bị ung thư thì không có nghĩa là con sẽ bị ung thư. Một bệnh được gọi là di truyền khi mà người ta xác lập được cụ thể đoạn gen kiểm soát quá trình phát sinh, phát triển của bệnh. Ung thư không nằm trong loại bệnh này.

           – Cho đến nay vẫn chưa phát hiện được rõ ràng vì sao mắc bệnh này nhưng chắc chắn không phải là bệnh lây lan như các bệnh truyền nhiễm.

Câu 2: Trị ung thư máu bằng tế bào gốc ở Việt Nam ? Để được ghép tủy theo phương pháp mới này, bệnh nhân phải đáp ứng những điều kiện gì? Chi phí là bao nhiêu tiền cho một ca ghép tủy?  

PGS.TS Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương cho biết thêm về việc tiến hành ghép tủy đồng loại (hay còn gọi tế bào gốc) để trị bệnh ung thư.

           – Điều kiện để ghép tế bào gốc là bệnh nhân còn trẻ (21 tuổi); bệnh nhân đã được điều trị hóa chất và giảm được một số tế bào ác tính; sức khỏe có thể đáp ứng được và có người hiến tế bào gốc phù hợp.

           – Trong ca ghép tủy đầu tiên nên Viện vẫn chưa có tính toán cụ thể, dự kiến khoảng 550-700 triệu đồng.

           – Hiện nay, ở VN các ca ghép tế bào gốc điều trị bệnh này thường được gửi sang Singapore với giá thành không dưới 50.000USD (tương đương gần 900 triệu đồng). Do vậy, sau thành công của ca ghép tế bào gốc đầu tiên, có thể sẽ mở rộng điều trị trên phạm vi cả nước.