Hóa sinh máu

1: Thành phần hóa học của máu.

Thành phần hóa học của máu người bình thường khá ổn định. Những thay đổi thành phần hóa học của máu nhanh chóng được khắc phục ở cơ thể khỏe mạnh. Trong những tình trạng bệnh lý, đặc biệt trong những trường hợp có rối loạn chức phận các cơ quan như thận, tim, gan, tụy,… sẽ có sự thay đổi thành phần hóa học của máu. Do đó những xét nghiệm hóa sinh về máu đóng vai trò quan trọng trong lâm sàng, giúp thầy thuốc chẩn đoán, theo dõi và tiên lượng bệnh. Máu bao gồm huyết tương (50 – 60%) và tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu).

2. Các chất hữu cơ:

Protein toàn phần:

Là thành phần hữu cơ quan trọng nhất của huyết thanh người. Hàm lượng của protein toàn phần trong khoảng 60 – 85 g/l. Bằng phương pháp điện di trên giấy, người ta phân tích được 5 thành phần protein huyết thanh: . Các protidg, globulin b2, globulin a1, globulin aalbumin; globulin  huyết thanh chủ yếu được tổng hợp ở gan, một phần ở tổ chức võng nội mô, chúng có các chức năng sau:

-Duy trì áp lực keo, ổn định khối lượng máu.

-Tham gia hệ thống đông và chống đông máu.

-Quyết định độ nhớt của máu.

-Tham gia duy trì pH máu.

-Bảo vệ cơ thể nhờ protid kháng thể.

-Có chức năng vận chuyển: các protid có khả năng kết hợp với các chất ít hoặc không tan để vận chuyển đến các tổ chức.

Fibrinogen:

Là một glycoproteid, được tổng hợp ở gan, tham gia vào quá trình đông máu. Có hàm lượng từ 2 – 4g/l huyết tương.

Hàm lượng fibrinogen tăng trong các bệnh viêm nhiễm, phá huỷ tổ chức, phát triển ác tính, lao…

Giảm fibrinogen thường gặp ở bệnh gan, nhiễm độc phospho, bệnh bẩm sinh.

Albumin:

mol/l (38 -mAlbumin chiếm 56,6% protein toàn phần, hàm lượng 590 – 780  54 g/l). Albumin được tổng hợp ở gan, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì áp suất thẩm thấu của huyết tương, đảm bảo tới 80% áp lực oncotic huyết tương, ảnh hưởng tới điều hòa nước trong cơ thể. Giảm albumin máu có thể gây phù. Albumin còn tham gia vận chuyển các chất không tan trong máu như bilirubin tự do, acid béo, một số thuốc,… Trong nhiều trường hợp bệnh lý, albumin có thể tăng hoặc giảm nhưng sự tăng không có ý nghĩa lâm sàng. Albumin giảm có thể do 2 nguyên nhân:

– Giảm albumin do giảm tổng hợp, gặp trong các bệnh về gan hoặc trong suy dinh dưỡng, đói ăn.

– Giảm albumin do tăng đào thải, gặp trong các bệnh về thận.

+ Các globulin:

Globulin là một hỗn hợp phức tạp gồm nhiều protein có khối lượng phân tử khoảng 160 000 – 180 000.

2 chiếm khoảng 13% tổng số protein huyết thanh. Globulina1, aGlobulin  2 cóa1 tham gia cấu tạo glucoprotein, lipoprotein. Globulin a ceruloplasmin (protein vận chuyển đồng). Ceruloplasmin có hoạt tính perocydase, aminooxidase và duy trì nồng độ đồng ở gan, não. Trong bệnh Wison, do nồng độ ceruloplasmin giảm, gây ứ đồng ở gan, não, dẫn đến tổn thương gan và thần kinh.

chiếm khoảng 11,7% trong đó có transferin, một protein vậnbGlobulin  chuyển sắt ở máu tới các tổ chức, đặc biệt là hệ thống võng nội mô. Transferin tham gia điều hòa nồng độ sắt ở huyết thanh, ngăn cản sự tích lũy sắt ở tổ chức. Nồng độ transferin tăng ở phụ nữ có thai và bệnh nhân thiếu máu.

chiếm khoảng 18,6%, bao gồm các kháng thể, tăng trong cácgGlobulin  trường hợp nhiễm trùng và quá trình viêm.

Người ta còn xác định tỷ số albumin/globulin (A/G). ở người bình thường, tỷ số này khoảng 1,5 – 2. Tỷ số A/G giảm dưới 1 trong một số trường hợp bệnh lý như giảm albumin (do thiếu protid); tăng globulin (trong bệnh colagen, các trường hợp nhiễm trùng) hoặc giảm albumin, tăng globulin trong xơ gan, viêm thận cấp,…

globulin trong bệnh đa u tủy xương.gCó thể gặp sự tăng

2 globulina1, aGiảm nồng độ protid toàn phần, albumin đồng thời tăng  trong thận hư nhiễm mỡ.

globulin trong bệnh xơ gan.gGiảm albumin, tăng

globulin trong bệnh Hodgkin…g globulin, giảm aTăng

Cholesterol TP:

là chất quan trọng và đặc biệt có ý nghĩa trong lâm sàng. Bình thường, nồng độ cholesterol toàn phần là 2,50 – 5,50 mmol/l), tỷ số cholesterol este/cholesterol toàn phần là 65 – 75%.

Cholesterol tăng trong các trường hợp:

-Hoàng đản do tắc mật.

-Hội chứng thận.

-Nhược năng tuyến giáp và phù niêm.

-Rối loạn chuyển hóa lipid (đái tháo đường, bệnh béo phì, xơ vữa động mạch).

Cholesterol giảm trong các trường hợp:

-Xơ gan tiến triển.

-Một số trường hợp nhiễm trùng nặng.

-Ưu năng tuyến giáp và Basedow.

Glucose:

Glucose máu dao động trong khoảng 80 – 120 mg/100 ml (3,89 – 5,84 mmol/l).

Glucose tăng trong:

-Thiểu năng gan.

-Nhồi máu cơ tim.

-Đái đường do các nguyên nhân: tụy, tuyến yên (bệnh Cushing), tuyến giáp (bệnh Basedow), thượng thận (u vỏ thượng thận).

Glucose giảm trong:

-Hạ đường huyết chức năng (do ăn, đái tháo thận).

-Thiểu năng tuyến yên.

-Thiểu năng vỏ thượng thận (addison).

-Một số trường hợp xơ gan.

3. Những chất có nitơ phi protid:

Là những sản phẩm thoái hóa của protid (đa số là sản phẩm thoái hóa cuối cùng), được cơ thể đào thải ra ngoài, bao gồm:

+ Ure:

Là một trong những sản phẩm thoái hóa quan trọng nhất của protid. Ure huyết của người bình thường từ 15 – 45 mg/100 ml (2,49 – 7,49 mmol/l).

Ure huyết tăng trong:

-Viêm thận cấp.

-Đái ít (bệnh tim, bệnh nhiễm trùng).

-Thiếu muối (ỉa chảy, nôn kéo dài).

-Tắc các đường niệu (sỏi niệu quản, K tiền liệt tuyến,..).

+ Acid uric:

Bình thường acid uric máu toàn phần khoảng 3 – 5,7 mg/100 ml mol/l).m(178 – 345

Acid uric tăng trong các bệnh:

-Goutte.

-Viêm thận.

-Bỏng nặng.

-Nhiễm độc chì và thuỷ ngân.

+ Creatinin:

ở người bình thường, creatinin có rất ít trong máu, khoảng 6 – 12 mg/l mol/l). Creatinin tăng trong các bệnh về thận.m(53 – 115

+ Bilirubin:

Là sản phẩm thoái hóa của hemoglobin, bình thường dưới 10 mg/l (17,1 mol/l), trong đó:m

Bilirubin gián tiếp (tự do) < mol/lm13,0

Bilirubin trực tiếp (liên hợp) mol/l.m4,1

Bilirubin toàn phần tăng trong các trường hợp hoàng đản.

Bilirubin trực tiếp tăng trong tắc mật, viêm gan.

Bilirubin gián tiếp tăng trong thiếu máu huyết tán.