Bệnh thoái hóa võng mạc

1. Khái niệm  

           Bệnh thoái hoá võng mạc (macular degenerescence) làm điểm vàng (tức là vùng giữa của võng mạc) suy thoái dần dần làm cho mắt mất dần khả năng nhìn chi tiết ở vùng trung tâm thị giác. Thị giác trung tâm giúp chúng ta nhìn thấy rõ các chi tiết khi mắt hướng thẳng vào vật nào đó và rất cần thiết khi chúng ta lái xe, đọc sách báo, nhìn diện mạo người khác và khi phải nhìn gần lúc làm việc như khâu vá. Võng mạc là màng nhạy cảm ánh sáng ở phiá đáy mắt và hoạt động giống như phim ảnh của máy chụp hình. Nếu bị hư hại thì phim sẽ không thể ghi lại hình tức là “mắt không chụp đươc hình “.

           Điểm vàng (macula) của võng mạc thoái hóa vì tuổi già. Những chất lắng cặn màu vàng hay trắng gọi là “drusen” phát triển ở phía dưới điểm vàng của mắt  bình thuờng khi mắt bắt đầu già. Các “drusen” này có thể dẫn đến thoái hoá võng mạc.

        Bệnh thoái hoá võng mạc còn xẩy ra khi lớp biểu mô sắc tố (retinal pigment epithelium) — tức là lớp cách ly võng mạc với lớp mach máu ở phiá sau võng mạc gọi là choroids — không còn hoạt đông hữu hiệu. Điểm vàng cũng có thể bị các mạch máu mọc dưới võng mạc làm tổn thương.

2. Phân loại

        Có hai loại thoái hoá võng mac: thoái hóa ướt  do chất lỏng hay máu rỉ ra khỏi mạch máu hoặc thoái hoá khô  do võng mạc suy thoái :

2.1 Thoái hoá võng mạc khô

        Đây là loại thoái hóa thông thườnng nhất. Võng mạc có chỗ bị suy thoái có chỗ không. Vì võng mạc không thể mọc lại hay lành lại nên tổn thương sẽ vĩnh viễn.

        Hiện nay không có phương cách nào phục hồi thị giác đã mất, nhưng bệnh nhân không bị mù mà chỉ nhìn thấy vùng ngoại vi mà thôi.

        Bệnh phát triển chậm và đôi khi có thể ổn định.

2.2 Thoái hóa võng mạc ướt

        Loại thoái hóa này ít xảy ra. Bệnh phát triển dần dần. Bệnh nhân không bị mù vì vẫn còn nhìn thấy vùng ngoại vi. Đôi khi có thể trị liệu để duy trì một vài vùng thị giác hữu dụng

        Loại thoái hoá này xảy ra khi các mạch máu phát triển phía dưới võng mạc dò rỉ máu và chất lỏng ra phía sau võng mạc. Chất lỏng, máu và các mạch máu có thể tiêu đi nhưng vùng thị giác trung ương thì bị tổn thương vĩnh viễn và có sẹo

*Các bệnh khác của điểm vàng

        Còn có những loại thoái hoá võng mạc xảy ra cho nhũng bệnh nhân còn trẻ tuổi Loại này rất hiếm thường ra là do di truyền hay nhiễm khuẩn hoặc viêm xưng gây nên bởi những bệnh khác như tiểu đường.

3. Nguyên nhân

        Cho tới nay nguyên nhân gây nên thoái hóa võng mạc chưa đươc biết rõ nhưng có nhiều triển vọng là do di truyền. Ngoài ra các yếu tố khác có thể là hút thuốc, chế độ ăn uống và tác dụng lâu dài của ánh nắng mặt trời.

        Thoái hóa võng mạc thuờng xảy ra cho người dân Châu Âu trên 55 tuổi.

4. Triệu chứng và dấu hiệu

Các triệu chứng và dấu hiệu của thoái hóa võng mạc như sau:

        Thị giác trung ương bị mờ: khó khăn khi đọc và làm những công việc đòi hỏi phải nhìn chi tiết

        Thị giác trung ương bị mất: mắt chỉ thấy tối đen hay khoảng trống ở vùng trung ương thị giác

        Thị giác trung ương bị méo: mắt nhìn vạch thẳng thành cong

        Nên biết là thị giác chu vi của mắt vẫn bình thường.

5. Cách phòng ngừa và trị liệu

        Những người mà gia đình đã có bệnh án về thoái hóa võng mạc hay thị giác có vấn đề cần phải khám mắt đều đặn từ khi 45 tuổi trở đi. Như vậy bệnh có thể đươc phát hiện sớm và tri liệu hữu hiệu hơn.

        Mặc dù thoái hóa võng mạc không thể phòng ngừa được, nhưng người ta có thể làm bệnh chậm phát triển nếu:

                       – Không hút thuốc lá và tránh khói thuốc.

                       – Tránh tiếp xúc với bức xạ tử ngoại bằng cách đeo kiếng lọc 100% bức xạ này

                       – Ăn uống đúng mức đặc biệt cân bằng về vitamin, khoáng chất và rau tươi

                       – Tập thể dục đều đặn

        Hiện nay công cuộc nghiên cứu về các gien gây thoái hóa võng mạc đang được tiến hành.

        Hiện nay chưa có phép trị liệu nào cho thoái hóa võng mac khô. Tuy nhiên, đối với một số bệnh nhân, các chất dinh dưỡng bổ sung có chứa vitamin lutein và một số nguyên tố vi lượng như Zinc và Selemium có thể làm chậm sự phát triển của bệnh.

        Đối với thoái hoá võng mạc ướt  nếu được phát hiện sớm thì trong một số trường hợp có thể trị bằng phép quang đông laser (laser photocoagulation) để hàn các mạch máu bị rò rỉ và ngăn chặn các mạch này khỏi tăng trưởng. Phương  pháp này dù có thành công nhưng vẫn để lại những sẹo và một điểm mù trong vùng trị liệu.Thị giác thường không cải thiện mà đôi khi còn tồi tệ hơn trước khi chữa trị  nhưng có lợi ích là làm bệnh chậm phát triển.

        Trong trường hợp khiếm thị một phần do thoái hóa võng mạc thì phương pháp phục hồi thị giác kém có thể giúp bệnh nhân thích ứng bằng cách:

                       – Điều chỉnh ánh sáng trong nhà

                       – Dùng thiết bị trợ thị giác có kèm tiếng nói

                       – Tìm người có thị giác tốt giúp đỡ trong sinh hoạt hàng ngày.

           Phương pháp này giúp bệnh nhân có thể sử dụng tốt phương tiện chuyên chở công cộng và sinh sống gần như bình thuờng nhờ sự hỗ trợ của người thân, bạn bè.