Bệnh còi xương ở trẻ em

1. Khái niệm:

      – Bệnh còi xương là do cơ thể bị thiếu hụt vitamin D, làm ảnh hưởng tới quá trình hấp thu và chuyển hóa Canx và Phốt pho (là những chất cần thiết để phát triển xương).

      – Thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi.

2. Nguyên nhân:

      – Do thiếu ánh sáng mặt trời, do kiêng khem quá mức. Chế độ ăn nghèo Canxi và phốt pho.

      – Trẻ không được bú mẹ nguy cơ còi xương cao hơn.

      – Bà mẹ khi mang thai bị thiếu vitamin D: Nguồn vitamin D của trẻ sơ sinh chủ yếu dự trữ thu được từ thời kỳ bào thai, hàm lượng vitamin D trong sữa mẹ thấp.

      – Hàm lượng vitamin D trong sữa mẹ và sữa bò đều thấp (10-20 UI/100ml) nhưng sữa mẹ dễ hấp thu và có tỷ lệ Ca/phốt pho thích hợp hơn.

      – Trẻ ăn bổ sung sớm vì trong bột có nhiều acid phytic làm giảm hấp thu Canxi và vitamin D ở ruột.

Những trẻ dễ có nguy cơ còi xương:

      – Trẻ đẻ non, trẻ sinh đôi.

      – Trẻ nuôi bằng sữa bò.

      – Trẻ quá bụ bẫm.

      – Trẻ sinh vào mùa đông.

3. Triệu chứng:

      – Trẻ hay quấy khóc, ngủ không ngon giấc, giật mình, ra nhiều mồ hôi khi ngủ.

      – Xuất hiện rụng tóc sau gáy tạo thành hình vành khăn.

      – Các biểu hiện của xương: thóp rộng, bờ thóp mềm, thóp lâu kín, có các bướu đỉnh, bướu trán (trán dô), đầu bẹp cá trê.

      – Các trường hợp còi xương nặng có di chứng: chuỗi hạt sương, dô ức gà, chân cong.

      – Răng mọc chậm, trương lực cơ nhéo, táo bón.

      – Chậm phát triển vận động: chậm biết lẫy, biết bò, đi, đứng.

      – Trong trường hợp còi xương cấp: có thể bị co giật do hạ Canxi máu.

4. Phân biệt còi xương và còi cọc:

      – Trẻ còi cọc: Trẻ bị suy dinh dưỡng, có số đo về cân nặng và chiều cao thấp hơn bình thường có thể kèm còi xương hoặc không.

      – Bệnh còi xương có thể gặp cả ở những đứa trẻ bụ bẫm do nhu cầu Canxi, phốt pho cao hơn bình thường.

5. Xử trí khi trẻ bị còi xương:

      – Tắm nắng: 10-15 phút/ngày.

      – Uống vitamin D 4000UI/ngày, trong trường hợp trẻ bị viêm phổi và tiêu chảy tăng liều 5000-10000UI/ngày.

      – Trẻ uống thêm các chế phẩm Canxi.

      – Chế độ ăn uống :

        + Bú mẹ.

        + Ăn bổ sung thực phẩm nhiều Canxi như sữa, cua tôm cá. Không dùng xương ống, chân gà.

        + Cho ăn dầu mỡ, vì vitamin D tan trong dầu.

6. Chế độ dinh dưỡng:

      – Cung cấp đủ năng lượng theo lứa tuổi của trẻ, trẻ không thể cao được nếu chế độ ăn thiếu năng lượng, bằng cách ăn đủ các bữa cháo, bột, cơm… hàng ngày theo tháng tuổi, bổ sung đầy đủ dầu mỡ trong các bữa ăn.

      – Ưu tiên các thức ăn chứa nhiều chất đạm: thịt, cá, tôm ,cua, trứng, sữa.

      – Chọn các thực phẩm giàu canxi, sắt, kẽm: Cũng chính là các thức ăn có nguồn gốc động vật, giàu chất đạm: Trứng, sữa, thủy sản, thịt… đặc biệt các loại thức ăn có chứa nhiều kẽm như: Thịt gà, thịt cóc, con hàu… vì thiếu kẽm là một trong những nguyên nhân gây chậm phát triển chiều cao ở trẻ em.

      – Nên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng và tiếp tục bú đến 2 tuổi, nếu mẹ thiếu hoặc mất sữa thì phải được bổ sung sữa bột công thức theo tháng tuổi, khi trẻ đã lớn vẫn phải duy trì uống sữa hàng ngày vì sữa là nguồn cung cấp canxi chính trong bữa ăn của trẻ, nhất là trẻ còn nhỏ chưa ăn được nhiều tôm, cua, cá. Hơn nữa canxi trong sữa lại dễ hấp thu hơn trong các loại thực phẩm khác.

      – Ăn nhiều rau xanh quả chín, cũng giúp trẻ phát triển chiều cao vì rau quả cung cấp nhiều vi chất dinh dưỡng, hơn nữa lại phòng ngừa táo bón giúp trẻ hấp thu tốt các vi chất như: Canxi, sắt, kẽm…

      – Chế độ ăn cũng cần bổ sung các vi chất dinh dưỡng dưới dạng thuốc như: Vitamin D, vitamin A, canxi, kẽm, sắt… theo hướng dẫn của bác sĩ.

      – Chế độ luyện tập thể dục thể thao cũng đóng một vai trò quan trọng trong phát triển chiều cao của trẻ: các môn thể thao giúp trẻ phát triển chiều cao: bơi lội, đạp xe, chạy, chơi cầu lông… khi trẻ đã lớn chọn các môn thể thao phù hợp với tuổi của trẻ.

7. Phòng bệnh còi xương:

      – Phòng chống thiếu vitamin D từ trong bào thai.

      – Sau đẻ không ở trong phòng tối.

      – Sau khi sinh 2 tuần cho trẻ ra tắm nắng.

      – Cho trẻ uống vit D 400UI/ngày trong suốt năm đầu tiên.

      – Ăn bổ sung thực phẩm nhiều Canxi.

      – Điều trị kịp thời các bệnh còi xương, rối loạn tiêu hóa khi trẻ mắc phải.

8. Hỏi đáp:

Câu hỏi: Bé ăn uống tốt, khá bụ bẫm, vì sao vẫn bị còi xương?

      Con gái tôi gần 9 tháng tuổi, cân nặng 12,5kg. Cháu khá bụ bẫm nhưng chưa mọc răng và rụng tóc sau gáy, thường ra mồ hôi trộm và khóc đêm. Con tôi ăn uống đầy đủ và cân nặng tốt, vì sao bị còi xương?

Trả lời:

      – Con bạn bụ bẫm nhưng có triệu chứng còi xương khá rõ. Vậy đâu là nguyên nhân gây còi xương, bạn có thể tham khảo sau đây:

      – Còi xương là bệnh loạn dưỡng xương do thiếu vitamin D, hoặc do rối loạn chuyển hóa vitamin D trong cơ thể.

      – Trẻ bị còi xương là do cơ thể bị thiếu hụt vitamin D, làm ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ, chuyển hóa canxi và phospho (là những chất cần thiết cho sự phát triển của xương).

      – Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, nguyên nhân chủ yếu là do kiêng cử quá mức không cho bé tiếp xúc ánh sáng mặt trời dẫn đến thiếu vitamin D, do chế độ ăn nghèo canxi, phospho, chế độ ăn quá mặn hay nhiều chất đạm cũng làm đào thải vitamin D qua nước tiểu.

      – Các chuyên gia dinh dưỡng cũng khuyến báo, các bậc cha mẹ không nên ép bé ăn nhiều khiến bé bị thừa cân, béo phì, vì đó cũng là yếu tố góp phần làm bé còi xương, bởi vì nhu cầu về canxi, phospho, vitamin D của bé này cao hơn những bé bình thường và cân nặng dư thừa cũng làm tăng gánh nặng cho hệ thống xương non nớt của bé.

      – Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, bé còi xương dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, tiêu hóa, lâu dài gây biến dạng lồng ngực, gù vẹo cột sống, chân vòng kiềng…

      – Để phòng ngừa bệnh còi xương: sau sinh cho bé bú mẹ càng sớm càng tốt (tận dụng sữa non của mẹ), cho bé tắm nắng 15-20 phút mỗi ngày vào sáng sớm trước 8 giờ cho đến khi bé biết đi. Đến tuổi ăn dặm cần cho bé ăn uống đủ chất, nhiều thực phẩm có chứa canxi, các bà mẹ nên nhớ bổ sung chất béo để tăng cường hấp thu vitamin D cho bé.

Câu hỏi: Điều trị cho trẻ còi xương thiếu canxi nặng dùng phương pháp chiếu đèn là như thế nào?

Trả lời:

      – Điều trị bệnh còi xương bằng vitamin D, bác sĩ thường cho trẻ dùng vitamin D liều lượng tuỳ theo mức độ còi xương của trẻ. Ngoài chế độ ăn giàu canxi, một số ít trẻ không đủ lượng cần thiết, bác sĩ có thể cho thêm một lượng thuốc canxi nhất định.

      – Ngoài điều trị bằng vitamin D và can xi, trẻ có thể được chỉ định chiếu đèn khi cần thiết. Chiếu đèn (liệu pháp ánh sáng như lệu pháp dành cho bệnh vàng da trẻ sơ sinh): Ánh sáng của đèn biến Bilirubin thành chất không độc và được thải nhanh ra khỏi cơ thể qua đường tiêu hóa, đường tiểu.