Bệnh ho gà

1. Khái niệm:

         Ho gà là bệnh truyền nhiễm cấp tính do trực khuẩn ho gà gây ra, bệnh lây theo đường hô hấp qua các giọt nhỏ nước bọt chứa trực khuẩn ho gà. Mọi người đều có thể mắc bệnh nhưng trẻ em 1-6 tuổi dễ bị hơn; trẻ càng nhỏ bệnh càng nặng. Biểu hiện lâm sàng bằng những cơn ho dữ dội, đặc biệt.

2. Nguyên nhân:

         Do trực khuẩn ho gà thuộc họ Pavrobacteriaceae gây nên

3. Triệu chứng:

         Có ba giai đoạn của bệnh ho gà:

         – Giai đoạn thứ nhất (kéo dài 1-2 tuần) bắt đầu giống như cảm lạnh, chảy nước mũi, xịt mũi, sốt nhẹ và ho dần dần nặng lên.

         – Giai đoạn 2 bao gồm những cơn ho không kiềm chế được và tiếng thở rít khi hít thở. Trong những cơn ho nặng, người bệnh có thể bị ngạt, nôn ói hoặc mặt tím tái do thiếu không khí. Giữa những cơn ho người bệnh thường vẫn có vẻ khỏe mạnh. Những cơn ho có thể làm người bệnh không ăn uống hoặc thở được. Trong giai đoạn này, trẻ sơ sinh có thể ngừng thở, da tím tái, (kéo dài khoảng 6 tuần).

         – Giai đoạn cuối cùng là khi các triệu chứng dần dần cải thiện qua nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

3. Chẩn đoán:

         Các cơ sở y tế sẽ chẩn đoán bệnh ho gà bằng cách lấy mẫu bệnh phẩm nước nhầy ở mũi để xét nghiệm.

4. Biến chứng:

* Biến chứng hô hấp:

         – Viêm phế quản: trẻ sốt cao, nghe phổi có nhiều ran rít, ran ngáy. Đặc biệt ở một số trường hợp có thể gặp khạc ra đờm, mủ.

         Xét nghiệm: Bạch cầu đa nhân trung tính ở máu ngoại vi tăng cao.

         – Dãn phế quản: Thường là hậu quả của bội nhiễm phế quản – phổi. Thường khó phát hiện trên phim X quang thông thường. Trên phim chụp phế quản cản quang 50% trường hợp có dãn phế quản hình trụ hoặc hình ống, hình ảnh này sẽ hết khi khỏi bệnh ho gà.

         – Viêm phổi – phế quản: là biến chứng hô hấp hay gặp, nhất là ở trẻ sơ sinh và trẻ suy dinh dưỡng. Bệnh nhân sốt cao, khó thở, nghe phổi có nhiều ran ẩm, ran nổ. X quang phổi có nhiều nốt mờ không đều rải rác 2 bên. Tử vong cao do suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời.

* Biến chứng thần kinh:

         Viêm não là một biến chứng nặng của bệnh ho gà, tỷ lệ tử vong cao. Trẻ sốt rất cao, li bì, hôn mê, co giật. Nếu được cứu thoát có thể để lại di chứng như liệt nửa người, liệt một chi, liệt dây thần kinh não hoặc rối loạn tâm thần.

* Biến chứng cơ học:

         Lồng ruột, thoát vị, sa trực tràng. Trường hợp nặng có thể gặp vỡ phế nang, tràn khí trung thất hoặc tràn khí màng phổi.

5. Cơ chế lây nhiễm:

         Bệnh ho gà lây theo đường hô hấp do vi khuẩn có trong những hạt nước bọt bắn ra từ mũi, miệng bệnh nhân khi ho, hắt hơi trực tiếp sang người lành. Phạm vi lây trong khoảng dưới 3 mét.

6. Điều trị:

Kháng sinh đặc hiệu:

         Cho đến nay, các kháng sinh dưới đây vẫn tác dụng tốt đối với trực khuẩn ho gà invitro. Đó là:

                       – Streptomyxin liều dùng 20-25 mg/kg/ngày

                       – Tetraxyclin 20-40 mg/kg/ngày

                       – Chloramphenicol 25-50 mg/kg/ngày

         Thời gian dùng thuốc: 7-10 ngày.

         Tuy nhiên, do những tác dụng độc của thuốc đối với trẻ em, các kháng sinh trên này ít được sử dụng.

         Nên dùng một trong các loại sau:

                       – Ampixilin 75-100 mg/kg/ngày

                       – Erythromyxin 30-50 mg/kg/ngày Trong 7-10 ngày

         Cần chú ý đến một số biệt dược hay được sử dụng hiện nay: Eryenfant, Erybactrim (liều dùng như Erythromyxin) và Rulid (Roxithromyxin) 5-8 mg/kg/ngày  7-10 ngày.

Điều trị triệu chứng:

* Làm giảm và cắt cơn ho bằng cách:

         – Dùng thuốc kháng sinh Histamin tổng hợp: Dung dịch Dimedron 0,1% uống 5-10 ml/lần ´ 2 – 3 lần/ngày hoặc siro Phenergan 10-20ml/ngày.

         – Seduxen 1-2 mg/kg/ngày hoặc Gacdenal 2-3 mg/kg/ngày.

         – Một số thuốc ho được sử dụng cho người lớn như Codein, rượu Benladon không dùng cho trẻ em. Có thể dùng siro ho gà đông y hoặc một trong các biệt dược sau: Antitus, Antussin, Solmux Broncho hoặc Theralen 10-20 ml/ngày.

                       + Khi có nôn nhiều: Dùng Primperan 0,5-1 ml/ngày.

                       + Khi có khó thở: Móc, hút đờm dãi, cho thở oxy.

                       + Trợ tim mạch: Coramin 0,25% ´ 20 – 30 giọt/ngày.

Khi có biến chứng:

         – Nếu là biến chứng đường hô hấp do bội nhiễm: Dùng kháng sinh đường tiêm theo kháng sinh đồ hoặc phác đồ thường được chọn là Lincocin + Gentamyxin, Cephalosporin + Gentamyxin. Nếu có sốt cao co giật dùng Gacdenal hoặc Aminazin.

         – Nếu là biến chứng viêm não: Tích cực chống phù não, đề phòng và cắt cơn co giật. Việc sử dụng Corticoid trong điều trị viêm não vẫn còn nhiều ý kiến chưa thống nhất.

* Nuôi dưỡng – săn sóc:

         – Cho trẻ ăn nhiều bữa. Trong thời gian điều trị, nên cho trẻ uống nhiều nước, ăn các thức ăn dễ tiêu như cháo, sữa. Tuy nhiên cần lưu ý, khi trẻ uống nước, bú, ăn cháo… không nên cho trẻ ăn quá nhanh tránh bị sặc. Nếu nôn nhiều có thể phải cho ăn qua Sonde hoặc nuôi dưỡng bằng đường tĩnh mạch.

         – Đặt trẻ ở nơi thoáng mát, tránh gió lùa.

         – Dùng thêm các vitamin A, D,C, B1, B6.

         – Theo dõi sát tình trạng mạch, hô hấp.

* Dùng Gamma globulin đặc hiệu trong thời kỳ đầu của bệnh, tiêm dưới da 2-3 ml/lần, mỗi lần cách nhau 48 giờ (tổng liều 2-4 lần).

7. Phòng bệnh:

         Vacxin ho gà đã góp phần làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong. Ở nước ta, ho gà được xếp vào một trong 6 bệnh nằm trong chương trình tiêm chủng mở rộng cho trẻ em.

Trẻ em trên 3 tháng tuổi được tiêm 3 lần, mỗi lần cách nhau 1 tháng. Tiêm nhắc lại sau 1 năm, 3 năm và 5 năm.

         Để phòng bệnh cho tập thể, cần phải cách ly những trẻ bị ho gà trong thời gian ít nhất 4 tuần kể từ khi có cơn ho điển hình. Những trẻ tiếp xúc phải được tiêm Gamma globulin đặc hiệu 0,3 ml/kg/lần, tiêm 2 lần cách nhau 48-72 giờ (tác dụng bảo vệ chống ho gà đạt 60% theo Combe và Fauchier), trong đó đặc biệt chú ý những trẻ sơ sinh và trẻ suy dinh dưỡng. Ngoài ra, có thể dùng Erythromyxin để phòng ho gà cho những trẻ em tiếp xúc với bệnh nhân.