1. Khái niệm

Kiết lỵ là tình trạng viêm của lớp niêm mạc lót ruột già, sinh ra các triệu chứng tiêu chảy và sốt. Vi khuẩn Shigella được tống ra cùng với phân, và nếu không rửa tay sau khi đi cầu, tay có thể trở nên nhiễm trùng. Vi khuẩn sau đó sẽ truyền đi qua tiếp xúc. Bệnh kiết lị hiếm gặp ở những nước có điều kiện vệ sinh tốt.

2. Nguyên nhân

          –          Bệnh có thể xảy ra khi trẻ sơ sinh mọc răng. Trẻ bị đau, sinh ra chán ăn và có sự thay đổi hệ tiêu hóa có thể dẫn đến phân lỏng và chảy nước.

          –          Thuốc kháng sinh cũng có thể dẫn đến bệnh lỵ. Có một số thuốc kháng sinh có thể làm thay đổi các enzym tiêu hóa trong dạ dày, làm chậm tiêu hóa.

          –          Tiêu thụ nước, thức ăn không sạch, không hợp vệ sinh.

3. Triệu chứng

          –          Ðau bụng, mót rặn, đại tiện phân có đờm máu.

          –          Ðau bụng thường ở manh tràng (hố chậu phải, dễ lầm với viêm ruột thừa) dọc theo khung đại tràng ( dễ lầm với loét dạ dày ).

          –          Đại tiện phân nhày máu, đôi khi xen kẽ với phân lỏng, số lượng không nhiều, nhưng đi đại tiện nhiều lần trong ngày.

          –          Mót rặn: Đau rát hậu môn kèm theo cảm giác đòi hỏi đại tiện một cách bức thiết.

          –          Sốt cao nếu là do shigella.

4. Biến chứng

          –          Thủng ruột, xuất huyết tiêu hóa, lồng ruột.

          –          Viêm loét đại tràng sau lỵ, viêm ruột thừa do amip.

          –          Các biến chứng hiếm.

5. Chẩn đoán

          –          Dựa vào các triệu chứng điển hình, ngoài ra còn chẩn đoán dựa trên các xét nghiệm:

          –          Xét nghiệm qua phân.

          –          Qua nội soi.

          –          X quang ruột già.

          –          Huyết thanh.

6. Cơ chế lây nhiễm

          –          Qua thức ăn, nước uống, nước rửa rau quả.

          –          Thú vật mang mầm bệnh (chó, mèo).

          –          Ruồi là trung gian tuyền bệnh nguy hiểm.

          –          Do tay bẩn.

          –          Bào nang dính dưới móng tay.

          –          Ngoài ra bệnh kiết lỵ có thể lây qua hoạt động sinh dục, và đây là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở những quần thể đồng tính luyến ái.

7. Điều trị

            Khi phát hiện các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh kiết lỵ, bệnh nhân phải vào bệnh viện ngay để được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, không để bệnh chuyển thành nặng và có nguy cơ lây lan bệnh cho cộng đồng ở xung quanh.

Một số bài thuốc dân gian chữa kiết lỵ:

          –          Rau hẹ, rau diếp cá; rửa sạch, giã nhỏ, lọc bằng nước sôi, để nguội và đun sôi kỹ, uống trong ngày theo đơn.

          –          Cỏ nhọ nồi , lá mơ lông , rửa sạch, giã nhỏ, lọc bằng nước sôi để nguội sau đó đun sôi kỹ và uống trong ngày theo đơn Bác sĩ.

          –          Rau má, cỏ sữa, rửa sạch, cho vào nồi cùng nước, đun sôi kỹ, sau đó uống lúc đói v à uống trong ngày

          –          Một nắm lá mơ lông rửa sạch, thái nhỏ trộn với một quả trứng gà ta nướng trên chảo có lót lá chuối hoặc hấp cách thủy. Lưu ý là không được chiên với dầu mỡ vì kiết lỵ kỵ với chất béo chất dầu. Có thể ăn một ngày 2-3 lần liên tục trong 3-4 ngày sẽ khỏi.

8.Chế độ ăn

Người bệnh kiết lỵ nên ăn gì?

Bệnh nhân kiết lỵ cấp tính cần chọn những món nhạt loãng, dễ tiêu hóa, không có xơ và dầu mỡ. Người bị mạn tính cần ăn các món ít bã, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu, không có tính kích thích.

Thực phẩm chính có thể chọn gạo tẻ, gạo nếp, mì, đại mạch, hạt đậu cove, đậu non, củ mài, hạt sen, đậu xanh v.v … Những thực phẩm này đều ít nhiều có tác dụng hạn chế lỏng lỵ. Khi đi ngoài nhiều, có thể ninh thành cháo nhừ đặc để ăn. Ngoài ra có thể ăn bánh gatô, canh trứng, nước đậu xanh, nước rau, v.v… Cần ăn ít một, ăn thành nhiều bữa. Rau quả tươi có thể chế thành món nghiền, nước ép để ăn uống. Tỏi, lá chè, ngó sen, ổi có tác dụng diệt khuẩn chữa lỵ nhất định, có thể sử dụng. Người bị mất nước nhiều có thể uống thêm nước muối đường nhiều đợt.

Rau dại có thể dùng bồ công anh, rau sam, lá mơ tam thể. Cách chế biến món ăn chủ yếu là nấu thành canh, thành cháo, không cho dầu mỡ. Xin giới thiệu hai bài thuốc hiệu nghiệm và cần có sự tư vấn từ Thầy thuốc :

Tỏi nấu chín, mỗi lần 1 – 2 củ ngày 2 – 3 lần.

Chè xanh 60 gam sắc đặc uống.

Người bệnh kiết lỵ trực khuẩn cần kiêng ăn những gì?

Bị kiết lỵ cấp tính cần kiêng hoặc ít dùng những món sau:

          –          Những thực phẩm nhiều bã như rau hẹ, rau cần, hành tây, giá đậu. Những thứ này nhiều xơ, kích thích các vết loét đường ruột, làm đi ngoài nặng thêm, bắt lợi đối với việc hồi phục vết viêm loét.

          –          Những món kích thích như: ớt, hạt tiêu, bột hạt cải.

          –          Rượu, nước giải khát có ga, rau xanh, trái cây.

          –          Hạn chế ăn thịt

          –          Dầu mỡ và những thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ như: quẩy, nhân đào hạt, lạc.

          –          Khi bị viêm đường ruột nặng, nên giảm bớt thực phẩm giàu prôtêin như sữa bò, cá, thịt, trứng, chế phẩm từ đậu. Người bị bệnh đầy hơi cần ăn ít các món sinh hơi như khoai bung, khoai tây, đại táo v.v…

9. Phòng bệnh

          –          Rửa sạch tay trước khi ăn, ăn chính, uống sôi.

          –          Rửa sạch rau sống, thức ăn cần đậy kỹ tránh ruồi nhặn.

          –          Vệ sinh phân, rác, quản lý việc dùng phân trong nông nghiệp.

          –          Ðặc biệt nơi sống tập thể, người phục vụ ăn uống, cấp dưỡng, nuôi dạy trẻ phải sạch sẽ.

          –          Ðiều trị người lành mang bào nang.