Bệnh vảy nến

1. Định nghĩa

            Vẩy nến là do rối loạn biệt hóa lành tính của tế bào thượng bì. Cho đến nay vẫn chưa khẳng định rõ ràng nguyên nhân. 

2. Nguyên nhân

–        Di truyền: Khoảng 30% bệnh nhân có yếu tố gia đình (cha, mẹ, anh chị em ruột hoặc họ hàng trực hệ); 70% các cặp song sinh cùng mắc. Các nghiên cứu chỉ ra các kháng nguyên HLAW6, B13, B17, DR7 liên quan đến vẩy nến da và khớp.

–        Nhiễm khuẩn: vẩy nến ở trẻ em, vẩy nến thể giọt người ta phân lập được liên cầu khuẩn ở tổn thương và điều trị kháng sinh thì bệnh thuyên giảm.

–        Stress: Làm bệnh tái phát hoặc đột ngột nặng lên.

–        Thuốc: Bệnh vẩy nến xuất hiện sau khi sử dụng một số thuốc: chẹn beta kéo dài, lithium, đặc biệt sau khi sử dụng corticoid.

–        Hiện tượng Kobner: thương tổn mọc lên sau các kích thích cơ học (gãi, chà xát) hoặc các kích thích lí hóa (bệnh nặng nhẹ theo mùa).

3. Triệu chứng

–        Thương tổn da: Hay gặp và điển hình nhất là các dát đỏ có vẩy trắng phủ trên bề mặt, vẩy dày, có nhiều lớp xếp chồng lên nhau rất dễ bong và giống như giọt nến (Vì vậy có tên gọi là “Vẩy nến”). Kích thước thương tổn to nhỏ khác nhau với đường kính từ 1- 20cm hoặc lớn hơn.Vị trí điển hình nhất của các dát đỏ có vẩy là vùng tì đè, hay cọ xát như: khuỷu tay, đầu gối, rìa tóc, vùng xương cùng, mông. Tuy nhiên sau một thời gian tiến triển các thương tổn có thể lan ra toàn thân.

–        Thương tổn móng: Có khoảng 30% – 40% bệnh nhân vẩy nến bị tổn thương móng tay, móng chân. Các móng ngả màu vàng đục, có các chấm lỗ rỗ trên bề mặt. Có thể móng dày, dễ mủn hoặc mất cả móng.

–        Thương tổn khớp: Tỷ lệ khớp bị thương tổn trong vẩy nến tùy từng thể. Thể nhẹ, thương tổn da khu trú, chỉ có khoảng 2% bệnh nhân có biểu hiện khớp. Trong khi đó ở thể nặng, dai dẳng có đến 20% bệnh nhân có thương tổn khớp. Biểu hiện hay gặp nhất là viêm khớp mạn tính, biến dạng khớp, cứng khớp, lệch khớp, bệnh nhân cử động đi lại rất khó khăn… Một số bệnh nhân thương tổn da rất ít nhưng biểu hiện ở khớp rất nặng, đặc biệt là khớp gối và cột sống.

4. Các thể nhiễm bệnh

            Tùy theo tính chất, đặc điểm lâm sàng, người ta chia vẩy nến làm 2 thể chính: Thể thông thường và thể đặc biệt.

–        Trong thể thông thường, dựa vào kích thước, vị trí của thương tổn da, người ta phân làm các thể như: Thể giọt, thể đồng tiền, thể mảng, vẩy nến ở đầu, vẩy nến đảo ngược, …

–        Thể đặc biệt ít gặp hơn nhưng nặng và khó điều trị hơn. Đó là các thể: Vẩy nến thể mủ, vẩy nến thể móng khớp, vẩy nến thể đỏ da toàn thân.

4. Biến chứng/ nguy cơ

Tùy thuộc vào loại và vị trí của bệnh vẩy nến và cách rộng rãi căn bệnh này, bệnh vẩy nến có thể gây ra các biến chứng sau:

–        Dày da và nhiễm trùng da do vi khuẩn gây ra do trầy xước trong nỗ lực để làm giảm ngứa trầm trọng.

–        Chất lỏng và mất cân bằng điện trong trường hợp của bệnh vẩy nến mụn mủ nặng.

–        Trầm cảm.

–        Stress.

–        Lo lắng.

–        Cô lập xã hội.

Ngoài ra, viêm khớp vẩy nến có thể suy nhược và đau đớn, làm cho khó khăn về thói quen hàng ngày. Mặc dù dùng thuốc, viêm khớp vẩy nến có thể gây ra xói mòn ở các khớp xương.

5. Cơ chế lây nhiễm

Bệnh vẩy nến không phải là bệnh lây nhiễm.

6.  Hướng điều trị

6.1 Các phương pháp điều trị

            Cho đến nay chưa có một phương pháp nào đặc hiệu để điều trị khỏi hoàn toàn bệnh vẩy nến. Tuy nhiên trong những năm gần đây nhiều thuốc mới đã được áp dụng để điều trị toàn thân và tại chỗ có tác dụng rất tốt, bệnh ổn định lâu dài.

Điều trị tại chỗ: Bôi các thuốc sau đây:

–        Mỡ Salicylé 2%, 3%, 5% có tác dụng bong vẩy, bạt sừng.

–        Mỡ Corticoid : Eumovate, Diprosalic, … có tác dụng chống viêm rất tốt, thương tổn mất rất nhanh. Tuy nhiên không nên lạm dụng bôi nhiều và dài ngày vì sẽ gây biến chứng làm bệnh nặng

–        Mỡ có Vitamin A axit như: Differin, Isotrex, Erylick…: Có tác dụng bình thường hóa quá trình sừng hóa của da.

Điều trị toàn thân: Có thể dùng các thuốc sau đây:

–        Vitamin A axit: Soritane, Tigasone…

–        Methotrexate.

–        Cyclosporin…

            Các thuốc này có tác dụng rất tốt, nhưng có nhiều tác dụng phụ như có thể gây quái thai, hạ bạch cầu, rối loạn chức năng gan, thận, … Vì vậy cần được chỉ định đúng và theo dõi nghiêm ngặt trong quá trình điều trị.

            Lưu ý:Corticoid và bệnh vẩy nến: Các Corticoid dùng đường uống (Prednisolone, Medrol…) hoặc tiêm tĩnh mạch (Methylprednisolone) đều có tác dụng tốt, nhanh. Nhưng chỉ nên áp dụng cho một số trường hợp đặc biệt trong một thời gian ngắn và phải được chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Nếu lạm dụng dùng liều cao kéo dài bệnh sẽ tái phát nặng và có thể gây nhiều biến chứng trầm trọng.

Trị liệu bằng ánh sáng (Phototherapy)

–        Có thể phối hợp các phương pháp trên với chiếu tia cực tím có bước sóng khác nhau (UVA, UVB) cũng có kết quả rất tốt và kéo dài thời gian ổn định bệnh.

–        Đặc biệt hiện nay phương pháp PUVA (Psoralene Ultraviolet A) đang được áp dụng để điều trị bệnh vẩy nến các thể khác nhau và có kết quả rất khả quan.

Phương pháp sinh học (Biotherapy)

Trong những năm gần đây người ta đã tổng hợp được nhiều chất sinh học có tác dụng tốt trong điều trị bệnh vẩy nến như: Efanecept, Alefacept, Efalizumab,…

            Ưu điểm: Nhiều nước như Mỹ, Anh, Pháp, Úc… đã áp dụng phương pháp này và đạt kết quả tốt.

            Nhược điểm: phương pháp này vừa đắt tiền  vừa có một số tác dụng phụ nên chưa được áp dụng rộng rãi ở Việt Nam.

             Lưu ý:Vì tiến triển của bệnh vẩy nến thất thường, dai dẳng nên bệnh nhân không được lơ là, tự động bỏ thuốc khi thấy thương tổn đã giảm. Hướng dẫn bệnh nhân tuân thủ chế độ điều trị theo từng giai đoạn bệnh, đồng thời phải hạn chế bia, rượu, thuốc lá, tránh các stress và điều trị triệt để các bệnh mạn tính khác nếu có. Có như vậy mới tránh được các biến chứng và bệnh sẽ ổn định lâu dài.

Bài thuốc dân gian chữa vảy nến (Rất hiệu nghiệm và dễ thực hiện, cần tham khảo Bác Sĩ trước khi sử dụng):

Dùng lá và đọt tươi của cây Muồng Trâu rửa sạch rồi đâm nhuyễn lấy nước, sau đó pha với dung dịch kem thuốc điều trị bệnh lác nhãn hiệu KenTax (loại thuốc được bán rất phổ biến tại các tiệm thuốc Tây dùng để điều trị các bệnh nấm trên da, Tuyp thuốc màu cam, lớn bằng ngón tay út) theo tỷ lệ 2/3 nước lá và đọt Muồng Trâu tươi với 1/3 dung dịch kem thuốc lác. Sau đó chấm bông gòn thoa hỗn hợp thuốc này vào vị trí những nơi bị vảy nến.

6.2 Chế độ dinh dưỡng

Ưu tiên

–        Uống nhiều nước: Nên uống 1.5 đến 2 lít nước / 1 ngày.Nên ăn các đồ ăn chưa qua chế biến kỹ (nguyên hạt ngũ cốc nguyên hạt, gạo lức). Giảm ăn các loại như lúa mỳ trắng, gạo trắng và các sản phẩm thực phẩm đã qua tinh chế mất đi vitamin B.

–        Cá biển: Loại có nhiều 3-Omega như cá hồi, cá thu, cá saba. Trừ những trường hợp bị dị ứng cá biển.

–        Rau quả: Các loại quả có nhiều beta-carotin như: trái bơ, cà rốt, xoài để bảo vệ cấu trúc mong manh của da. Ăn nhiều rau xanh. Ăn càng nhiều lá xanh càng tốt, đặc biệt là cải xoăn. Ăn các rau quả sạch, không chứa thuốc trừ sâu

–        Mè đen: Vừa chứa dầu béo cần thiết không chỉ cho da mà cho sức đề kháng.

–        Bông cải xanh: Để bổ sung acid folic là tác nhân sinh học giữ vai trò quan trọng trong tiến trình tổng hợp kháng thể. Chất này lại rất dễ thiếu trong bệnh vảy nến.

–        Nghêu sò: Nhằm cung ứng kẽm, khoáng tố.Không dùng với người bệnh dị ứng với hải sản nào đó.

Hạn chế:

–        Thịt: Vì chứa nhiều arachidon là chất xúc tác cho phản ứng viêm tấy.Nên lấy nguồn cung cấp protein cho cơ thể từ cá, ngũ cốc chưa qua chế biến (đậu xanh nguyên vỏ, gạo lức…)

–        Sữa: Giảm hoặc loại trừ các sản phẩm sữa, pho mai, kem, sữa chua. Sữa góp phần tạo chất nhờn và làm trầm trọng thêm một số bệnh tự miễn.

–        Rượu bia: Vì độ cồn là đòn bẩy cho phản ứng thoái biến các loại chất đạm có tác dụng sinh dị ứng. Hơn nữa, tiến trình giải độc rượu của gan bị trì trệ rất nhiều ở người có cơ địa vảy nến.

–        Đường: Giảm lượng đường trắng đã qua tinh chế cũng như frutose, đường từ ngô, mật ong và các chất làm ngọt khác. Hạn chế nước hoa quả ngọt và các loại hoa quả chứa nhiều đường.

–        Tránh những thức ăn có men, các loại nước ngọt, trà đậm, cà phê thuốc lá, không ăn các chất cay nóng, mỡ heo, hạn chế ăn các loại chiên xào, các chất kích thích như ớt, tiêu…

–        Tránh dùng những đồ nướng, rán: Thịt, đậu, cá nướng rán vì có nhiều gốc tự do có thể làm tái phát bệnh vẩy nến.

–        Tránh những thực phẩmcó chứa nhiều axit như dứa, cam, cà phê, và tất cả những loại thức ăn dễ gây dị ứng như lúa mỳ, sữa, ngô, trứng.

6.3 Chế độ sinh hoạt

–        Tắm mỗi ngày để loại bỏ vẩy bám trên da. Tránh nước quá nóng, xà bông quá mạnh làm da thêm khô ngứa. Lau da nhẹ nhàng tránh gây tổn thương thêm

–        Ngay sau khi tắm, da còn hơi nước, thoa các loại kem làm ẩm da. Mùa lạnh khô, cần thoa kem làm ẩm da nhiều lần trong ngày (Kem vaseline).

–        Tránh gãi chỗ ngứa. Giữ da ấm.

–        Tránh làm tổn thương da, tránh kì cọ, côn trùng cắn, nhiễm vi khuẩn và vi rút, cháy nắng, stress, rượu và tăng cân.

–        Tránh nhiễm khuẩn: Đặc biệt là nhiễm khuẩn tai mũi họng.

–        Người bệnh nên giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ, giữ tâm trạng thoải mái, không mặc cảm. Tránh tâm trạng bất an, bi quan quá lo buồn để tránh tái phát.

7. Hỏi đáp

Câu 1: Bệnh vẩy nến ảnh hưởng gì đến việc sinh con?

Trả lời:

            Bệnh vảy nến là bệnh tương đối khó trị đối với các thầy thuốc, bởi hiện nay chưa có thuốc chữa dứt điểm căn bệnh này.

             Ngoài ra, với những tác nhân khác như ăn cá biển, thịt trâu, thịt bò, gà vịt, người bị thiếu ngủ, công việc căng thẳng, hay vùng da bị bệnh tiếp xúc với hóa chất (xà phòng…) cũng làm cho bệnh nặng thêm.

             Cho nên, ngoài việc dùng thuốc để điều trị, bạn còn phải ăn uống điều độ, tránh những thức ăn không phù hợp với bệnh, cũng như ngủ cho đủ giấc… Bạn có thể kết hợp với một số vị thuốc Nam, giúp làm mát cơ thể, có tính chất thanh nhiệt giải độc như: bồ công anh, thổ phục linh, hạ khô thảo, rau má… nấu nước uống hằng ngày vừa mát, vừa có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh vảy nến.

            Bệnh vảy nến có yếu tố di truyền, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh vẩy nến thì tỉ lệ con mắc phải là 8,1% nếu cả cha và mẹ đều bị thì tỉ lệ con mắc là 41%. Do vậy việc điều trị khỏi hẳn rất khó khăn cần có sự thăm khám kỹ càng và sự tư vần của Bác Sĩ .

Câu 2 : Uống nhiều bia dễ bị vẩy nến

Trả lời:

            Để phòng tránh bệnh vảy nến, chúng ta không chỉ nói không với rượu mà hãy thận trọng khi quyết định uống bia.

            Vảy nến là một loại bệnh da liễu lành tính, không làm sa sút đến sức khoẻ của người bệnh nhưng lại ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý, đặc biệt là phụ nữ.

            Trong nghiên cứu mới với 82.869 phụ nữ (27-44 tuổi.) tham gia, các nhà khoa học chỉ rõ những yếu tố không liên quan đến cồn cũng có thể là nguyên nhân gây nên bệnh vảy nến. Cây đại mạch (nguyên liệu để làm bia) có chứa chất gluten – một chất có rất nhiều trong các loại ngũ cốc và những người nhạy cảm với chất này có thể sẽ mắc phải bệnh vảy nến khi sử dụng.

                        Những phụ nữ uống nhiều hơn 5 cốc bia/tuần có nguy cơ mắc bệnh vảy nến cao hơn người không uống bia hoặc uống ít hơn số lượng này phân nửa.

Câu 3: Người bệnh vảy nến nên dùng dầu gội đầu loại nào?

Trả lời:

            Khi mắc bệnh vảy nến, cách giúp giảm bệnh hiệu quả được các bác sĩ da liễu khuyên dùng là bôi thuốc dưỡng ẩm làm mềm da. Tắm mỗi ngày để loại bỏ vảy bám trên da. Không tắm nước quá nóng, xà phòng quá mạnh làm da thêm khô ngứa. Ngay sau khi tắm xong, cần thoa kem làm ẩm da.

            Đối với bệnh nhân mắc bệnh vảy nến ở vùng da đầu, không nên sử dụng dầu gội thông thường. Hiện nay, có nhiều chế phẩm dầu gội chuyên biệt dành cho người mắc bệnh này. Bạn có thể hỏi ý kiến bác sĩ da liễu điều trị về loại dầu phù hợp nhất đối với tình trạng da của bạn.

Câu 4: Có phải quả ô liu có công dụng chữa được bệnh vảy nến hay không?

Trả lời:

Ăn quả ô liu tươi hoặc thoa dầu ô liu lên da là một cách tuyệt vời để “xử lí” bệnh vẩy nến. Dầu ô liu được biết đến như một chất dưỡng ẩm tự nhiên làm mềm mịn và dịu nhẹ với da. Quả ô liu và tinh chất dầu của nó giúp trị gàu, eczema, giảm nguy cơ mặc bệnh tim đồng thời còn giúp chữa trị các triệu chứng sau khi nhậu say.