1. Khái niệm

            Là chứng đau bụng cấp do giun đũa chui vào ống mật gây nên. Gặp nhiều ở trẻ nhỏ

và thanh thiếu niên

2. Nguyên nhân

          –          Do giun đũa đi ngược dòng ống tiêu hóa lên đường dẫn mật gây ra bệnh.

          –          Do tiêu chảy, táo bón, có thai hoặc uống thuốc xổ giun không đúng cách hợp với

hàn (lạnh) bên trong tạo thành yếu tố kích thích giun đi lên, chui vào ống dẫn mật, tạo thành những cơn đau dữ dội.

3. Cơ chế gây bệnh

Giun đũa thường ký sinh ở đoạn cuối ruột non. Từ đó, vì một lý do nào đó, giun đi ngược ruột non đến tá tràng rồi chui vào ống dẫn mật gây nên những cơn đau dữ dội. Có ý kiến cho rằng vì chất toan trong dạ dày bài tiết kém, có ý kiến cho rằng vì môi trường trong ruột thay đổi

khiến giun phải đi ngược để tìm môi trường thuận lợi hơn. Cũng có khi do giun nhiều qua, giun

bò đi các chỗ khác, và chui vào ống dẫn mật…

4. Triệu chứng

Cơn đau rất đột ngột, dữ dội, sờ vào bụng thấy có khối u hoặc đau ở vùng thượng vị, thậm chí lạnh chân tay, bên phải bụng đau như kim đâm, kèm theo muốn nôn. Một tư thế làm giảm bớt

đau thường biểu hiện: đứa nhỏ phủ phục, mông chổng lên. Những đứa trẻ còn bế thường bắt mẹ

bế vác trên vai, bụng tì vào vai mẹ. Rồi đột nhiên cơn đau dịu đi, trẻ mệt lả, ướt đẫm mồ hôi, đòi

uống nước để rồi lại nôn ra hết. Sau đó trẻ nằm im không cựa quậy, mắt nhắm cho đến khi một

cơn đau khác tái diễn. Cơn đau cứ như vậy lập đi lập lại đến 15-20 lần trong một ngày.

Nên lợi dụng lúc dịu cơn đau để thăm khám. Khi sờ nắn, thấy phản ứng co cứng nhẹ ở

vùng dưới sườn bên phải, co cứng sẽ tăng lên trong cơn đau, gan và túi mật thường không to.

Điểm đau sườn lưng cần được lưu ý: Điểm đau nhói khi ấn vào khối cơ thắt lưng ở góc

sườn thứ 12. điểm đau sườn lưng gần như điển hình ở người lớn, ở trẻ nhỏ ít thấy hơn. Trái lại,

điểm đau cạnh ức, cách 1,5-2cm về phía phải và phía dưới mỏm xương ức, tương ứng với

ống gan trái hoặc chính xác hơn ở chỗ chia nhánh của ống gan trái thành ống dưới phân thùy II

và III của gan trái gây đau nhói khi ấn sâu làm trẻ nhăn mặt.

Điểm đau này có khi cũng gặp khi có điểm đau ở góc sườn lưng nhưng vẫn đau nhiều hơn.

          –          Nếu giun ra khỏi ống dẫn mật cơn đau lập tức khỏi ngay nhưng rất dễ tái phát.

          –          Nếu giun chui hoàn toàn vào túi mật thì trở thành trướng đau liên tục.

          –          Nếu giun làm tắc ống dẫn mật sẽ ảnh hưởng đến việc bài tiết của mật hoặc giun đem theo vi khuẩn vào ống dẫn mật thì mật bài tiết ra bị bế tắc gây ra bệnh hoàng đản (vàng da) hoặc Túi mật viêm, Tuyến Tụy viêm…

5. Chuẩn đoán xác định

          –          Chẩn đoán dựa vào 3 điểm:

          –          Đau dữ dội ở bụng trên, ấn đau ở dưới mỏm xương ức.

          –          Có thể trước đó vài ngày đã uống thuốc xổ giun, trong cơn đau có nôn ra giun, có tìm thấy trứng giun trong nước mật hút ra từ tá tràng.

          –          Chụp Xquang bằng thuốc cản quang vùng túi mật thấy hình giun trong túi mất. Hoặc siêu âm thấy.

6. Chuẩn đoán phân biệt

          –          Vùng bụng đau, có rất nhiều nguyên nhân, vì vậy cần lưu ý phân biệt với một số trường hợp khác:

          –          Ruột Dư Viêm Cấp: Cũng gây đau bụng dữ dội nhưng vị trí đau ở vùng bụng dưới – háng, bệnh nhân có sốt, nôn mửa.

          –          Túi Mật Viêm: Cũng đau bụng dữ dội, điểm đau ở hạ sườn phải (ở điểm giữa của đường vòng cung của hạ sườn phải và đường thẳng dọc qua vú phải).

          –          Tụy Tạng Viêm Cấp: Cũng đau bụng dữ dội nhưng vị trí đau ở vùng hai bên phía trên rốn.

          –          Cơn đau bụng Gan (áp xe gan): đau bụng dữ dội nhưng vị trí đau ở hạ sườn phải, lan đến vai phải.

          –          Cơn đau bụng Thận: Bụng đau dữ dội nhưng cơn đau tập trung ở vùng lưng (tại điểm Brewer: góc do xương sườn 12 và cột sống tạo thành). Cơn đau thường xiên xuống bụng dưới và đùi.

          –          Tắc ruột, lồng ruột: Bụng đau dữ dội nhưng không trung tiên và đại tiện được.

7. Điều trị

          –          Ở giai đoạn đầu nên điều trị nội khoa: nghỉ ngơi, ăn đủ chất, cho thuốc giãn cơ Oddi, thuốc lợi mật, tẩy giun; chưa nên dùng thuốc kháng sinh. Theo dõi chặt chẽ để có kết luận chẩn đoán chính xác và phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng để xử trí kịp thời.

          –          Việc điều trị ngoại khoa chỉ đặt ra khi điều trị nội khoa không kết quả hoặc bệnh diễn biến lâu có nguy cơ biến chứng. Khi đã có chỉ định mổ, cần phải chuẩn bị chu đáo, nâng cao thể trạng, chống nhiễm trùng, và chăm sóc tốt sau mổ.

8. Một số bài thuốc dân gian điều trị bệnh

Bài 1: Lấy an hồi chỉ thống

Nước vôi trong, đường kính

Uống khi đau

Bài 2: ô mai, hoàng liên, hoàng bá, đẳng sân, quy đầu, phụ tử, quế chi, xuyên tiêu, can khương, tế tân, mộc hương, chỉ thực, hạt cau. Nếu nôn mửa thì thêm: trần bì, bán hạ. Nếu đau nhiều thêm mộc hương. Nếu táo bón thêm: mang tiêu. Nếu vàng da thêm nhân trần. Tất cả sác lấy nước uống.

Bài 3: Xuyên tiêu phơi khô tán nhỏ rây thành bột mịn, sau đó pha nước uống hàng ngày. Vì xuyên nóng nên trẻ em có sốt dùng thuốc giải nhiệt: Rau má; Lục nhất tán.

Châm cứu: Các huyệt Túc tam lí, Chi câu, Dương lăng tuyền, Tứ bạch, Nghinh hương.