Bệnh lao ruột

1. Khái niệm:

           Lao ruột là tình trạng tổn thương đặc hiệu của ruột do vi khuẩn lao gây nên. Bệnh có thể gặp ở cả hai giới với tỷ lệ ngang nhau ở mọi lứa tuổi.

           Lao ruột thường gặp là lao thứ phát sau lao phổi, lao thực quản, lao họng hầu lao màng bụng.

        Lao ruột tiên phát chỉ xảy ra khi vi khuẩn lao xâm nhập cơ thể bằng đường tiêu hoá được khu trú ở ngay ruột, sau đó vi khuẩn lao mới xâm nhập sang các cơ quan khác (ít gặp).

2. Đường xâm nhập vi khuẩn lao đến ruột:

           – Chủ yếu bằng đường tiêu hoá: do nuốt phải đờm, dãi, chất nhầy có chứa vi khuẩn lao.

           – Các đường khác:

                    + Đường máu, đường bạch mạch, đường mật .

                    + Do tiếp giáp: lao màng bụng…

                    + Tổn thương giải phẫu bệnh lao ruột

3. Triệu chứng:

a. Các triệu chứng thời kỳ khởi phát:

           – Gầy nhanh, xanh xao.  Mệt mỏi, sốt về chiều, ra mồ hôi trộm.

           – Đi ngoài phân lỏng ngày 2-3 lần, phân sền sệt. Đi lỏng kéo dài. Có thể xen kẽ phân lỏng với táo bón, có khi khỏi vài ngày lại tái phát.

           – Đau bụng: đau bụng âm ỉ, không có vị trí cố định, khi đau bụng thường mót đi ngoài,đi ngoài được thì dịu đau. Đau bụng thường có sôi bụng kèm theo .

b. Các triệu chứng thời kỳ toàn phát:

Thời kỳ bệnh toàn phát biểu hiện triệu chứng khác nhau tuỳ theo thể bệnh:

Thể loét tiểu tràng, đại tràng:

           – Bệnh nhân đau bụng nhiều, sốt cao, phân lỏng kéo dài, bụng hơi to, có nhiều hơi, sờ bụng không thấy gì đặc biệt.

           – Phân loãng, mùi hôi thối, màu vàng, có lẫn mủ, nhầy và ít máu. Suy kiệt nhanh, xanh xao, biếng ăn. Có bệnh nhân sợ ăn vì ăn vào thì lại đau bụng, phân lỏng.

Thể to – hồi manh tràng:

           – Bệnh nhân hết ỉa lỏng lại ỉa táo, phân lẫn máu nhầy mủ, không bao giờ phân bình thường.

        – Nôn mửa và đau bụng.

           – Khám hố chậu phải thấy u mềm, ấn đau di động ít.

Thể hẹp ruột:

           – Sau khi ăn thấy đau bụng tăng lên .

           – Đồng thời bụng nổi lên các u cục và có dấu hiệu rắn bò.

           – Sau 10-15 phút nghe có tiếng hơi di động trong ruột và cảm giác hơi đi qua chỗ hẹp,

           – Khám bụng ngoài cơn đau không thấy dấu hiệu gì.

4. Chẩn đoán

a. Chẩn đoán xác định: Dựa vào các hội chứng sau :

Hội chứng tổn thương ruột:

– Lâm sàng:

           + Đau bụng, chướng hơi

           + Biếng ăn, gầy sút, xanh xao.

           + phân lỏng kéo dài, phân có nhầy, máu, mủ.

– Xét nghiệm:

           + X quang, ruột: tiểu tràng có chỗ to, chỗ hẹp, đại tràng có thành dày cứng, nham nhở…

        + Soi và sinh thiết ruột thấy tổn thương lao ở thành ruột

Hội chứng nhiễm lao:

– Lâm sàng: Sốt về chiều, ra mồ hôi trộm, mệt mỏi.

– Xét nghiệm:

           + Máu: Lympho tăng, máu lắng tăng .

           + Mantoux (+) rõ rệt.

           + Tìm thấy trực khuẩn lao trong phân …

b. Chẩn đoán phân biệt: Cần chẩn đoán phân biệt với một số bệnh sau:

Một số bệnh gây ỉa chảy:

           – Nhiễm khuẩn (ví dụ: Salmonella)

           – Ung thư manh tràng.

           – Bệnh Crohn.

Các bệnh có khối u ở hố chậu phải dễ nhầm với lao manh tràng

           – U amíp

           – Áp xe ruột thừa.

5. Biến chứng:

           – Hẹp ruột, gây bán tắc hoặc tắc ruột.

           – Viêm phúc mạc do thủng ổ loét.

           – Xuất huyết ở ruột do vỡ mạch máu ở ổ loét .

           – Lồng ruột.

6. Điều trị:

a. Chế độ ăn: Ăn đủ chất, nhất là đạm, vitamin, không nên ăn nhiều thức ăn dạng bột.

b. Thuốc:

– Thuốc điều trị nguyên nhân (diệt vi khuẩn lao): cần phải phối hợp 2 hoặc 3 trong các loại thuốc sau: Rifamixin, Ethambutol, INH, Streptomyxin.

           + Điều trị tấn công: 2-5 tháng.

           + Điều trị củng cố: 12-18 tháng.

– Thuốc điều trị triệu chứng:

           + Chống đau bụng:  Atropin 1/2mg x 1 ống tiêm dưới da. Hoặc Belladol (cồn dung dịch 10%) x giọt/ngày.

           + Băng xe niêm mạc, chống ỉa chảy: Tanin: 3-5g/24h cho đến khi hết phân lỏng. Kaolin: 10-20g/24h.

Điều trị ngoại khoa: phẫu thuật chỉ đặt ra khi có biến chứng: thủng, tắc ruột.

7. Phòng bệnh :

           Để phòng lao ruột, cần giữ vệ sinh trong ăn uống, sinh hoạt, không sử dụng sữa bò tươi chưa qua xử lý. Khi có các biểu hiện bệnh, phải đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, hiệu quả nhất. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân cần có một chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, nhất là đạm, vitamin, không nên ăn nhiều thức ăn dạng bột.

8. Câu hỏi liên quan :

Hỏi :

“Gần đây tôi bị tiêu chảy kéo dài, người gầy nhanh, xanh xao, mệt mỏi, sốt nhẹ về chiều. Đi khám bác sĩ bảo là lao ruột. Tôi rất lo không biết bệnh này có khỏi hẳn được không? Liệu nó có lây lan tới những người thân trong gia đình?

Đáp :

           Đúng là chị có khả năng bị lao ruột. Lao ruột là một thể bệnh lao ngoài phổi. Ngày nay nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do vi trùng lao người, xưa kia thường gặp do vi khuẩn lao bò gây ra (Mycobacterium bovis) do uống sữa bò tươi nhiễm vi khuẩn lao bò.

           Có thể bị lao ruột khi sử dụng thực phẩm bị nhiễm khuẩn lao. Sau khi ăn, trực khuẩn lao đi qua thành ruột, gây tổn thương các hạch ở mạc treo. Người bị lao phổi cũng dễ bị lao ruột do nuốt cả đờm có trực khuẩn lao hoặc do khuẩn lao từ phổi vào ruột theo đường máu.

           Tuy nhiên, không như lao phổi, lao ruột không lây qua không khí, tiếp xúc. Khi đi ngoài, nên vệ sinh bồn cầu sạch sẽ, tránh nguy cơ lây nhiễm cho người khác khi phải sử dụng chung bồn cầu.

           Triệu chứng của lao ruột: Rối loạn tiêu hóa, đi ngoài phân loãng hoặc sền sệt, ngày đi 4-6 lần. Tiêu chảy kéo dài, có lúc đỡ nhưng hay tái phát, rất dễ trở thành tiêu chảy mạn tính. Tuy nhiên, đôi khi lại bị táo bón. Người bị lao phổi thấy ăn không ngon, tiêu hóa chậm, ợ hơi, buồn nôn, đau bụng âm ỉ ở vùng rốn hay hố chậu phải. Đau tăng dần sau khi ăn hoặc gắng sức. Người gầy xanh, mệt mỏi, sốt về chiều.

           Hậu quả của lao ruột thường gây đau bụng, rối loạn tiêu hoá, nặng hơn có thể gây bán tắc hoặc tắc ruột, thủng ruột. Bệnh lâu ngày không được phát hiện và điều trị sẽ làm cho người bệnh suy kiệt và có thể dẫn đến tử vong. Trực khuẩn lao khi đến ruột sẽ gây tổn thương, viêm loét đại tràng, ruột non.

           Bệnh lao ruột có thể điều trị khỏi hoàn toàn

. Khi phát hiện lao ruột, cần đến ngay bác sĩ chuyên khoa để được điều trị kịp thời và hiệu quả nhất. Trong quá trình điều trị bệnh nhân cần có một chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.