Bệnh sán lá heo

1. Nguyên nhân

           Bệnh mắc phải do ăn sống hoặc không nấu chín thịt của súc vật bị bệnh. Trong ruột người, ấu trùng từ thịt bị bệnh phát triển thành sán trưởng thành có thể dài tới 3 – 4m. Sán dải có thể đứt ra từng đoạn (đốt), mỗi đoạn đều có thể tạo ra trứng. Các đốt và trứng đi ra ngoài theo phân hoặc qua hậu môn. Người lớn và trẻ em bị nhiễm sán dải heo nếu vệ sinh không đúng cách có thể bị tự nhiễm do nuốt trứng dính trên tay khi lau hay gãi hậu môn. Những người này có thể gây nhiễm bệnh cho người khác đặc biệt khi chế biến thức ăn.

2. Triệu chứng

           Nhiễm sán dải thường không gây bất kỳ triệu chứng nào. Bệnh chỉ được phát hiện khi bệnh nhân thấy đốt sán (proglottid) trong phân, đặc biệt khi nó di động hoặc đốt sán bò ra ngoài hậu môn vào ban đêm.

3. Chẩn đoán

           Thấy đốt sán trong phân hoặc xét nghiệm phân thấy trứng sán dải heo hoặc bò.

4. Điều trị

           Uống 1 liều duy nhất, thuốc hay được chỉ định là niclosamide. Thuốc khác praziquantel hay albendazole cũng có thể chỉ định.

5. Biến chứng

           Thỉnh thoảng gây tắc ruột.

        Ấu trùng sán dải heo lạc chỗ tới não tạo ra nang sán (cysticercosis) có thể gây co giật và những vấn đề về thần kinh.

6. Phòng ngừa

           – Nấu chín thịt.

        – Vệ sinh sạch sẽ, rửa tay sau khi đi tiêu.

+nhà và xung quanh nhà như chai, lọ, mảnh chai, mảnh lu vỡ, ống bơ, vỏ dừa, lốp/vỏ xe cũ, hốc tre, bẹ lá…, dọn vệ sinh môi trường, lật úp các dụng cụ chứa nước khi không dùng đến.

+ Bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn/tủ đựng chén bát, thay nước bình hoa/bình bông.

– Phòng chống muỗi đốt:

+ Mặc quần áo dài tay.

+ Ngủ trong màn/mùng kể cả ban ngày.

+ Dùng bình xịt diệt muỗi, hương muỗi, kem xua muỗi, vợt điện diệt muỗi…

+ Dùng rèm che, màn tẩm hóa chất diệt muỗi.

+ Cho người bị sốt xuất huyết nằm trong màn, tránh muỗi đốt để tránh lây lan bệnh cho người khác.

– Tích cực phối hợp với chính quyền và ngành y tế trong các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch.

8. Chế độ chăm sóc bệnh nhân bị sốt xuất huyết

a. Uống thật nhiều nước

Khi sốt, bệnh nhân dễ bị mất nước, cùng với triệu chứng mệt mỏi, kém ăn, kém uống lại càng gây mất nước thêm. Vì vậy, điều tối quan trọng trong chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết là cần cho bệnh nhân uống thật nhiều nước (mỗi lần vài ngụm, uống liên tục trong ngày). Lượng nước dùng đối với trẻ dưới 5 tuổi khoảng 500-1.500 ml/ngày, trẻ trên 5 tuổi khoảng 2.000-2.500 ml/ngày.

Tất cả các loại nước suối, nước sôi để nguội, nước cam, nước dừa, nước chanh, nước ép trái cây đều dùng được.

b. Không ăn thực phẩm sẫm màu

Do “đặc thù” của bệnh sốt xuất huyết là rất dễ xảy ra tình trạng xuất huyết (chảy máu) nên bạn cần tránh, không để bệnh nhân ăn hoặc uống bất kỳ loại thực phẩm nào có màu đỏ, nâu, đen trong suốt giai đoạn theo dõi bệnh. Mục đích là để không bị nhầm lẫn, có thể nhận biết dễ dàng bệnh nhân có bị chảy máu dạ dày trong quá trình nôn ói hay không. Những thực phẩm có màu sẫm như nước xá xị, nước trái cây sẫm màu, nước coca, canh củ dền, dưa hấu… khi uống vào, nếu bệnh nhân bị nôn ói hoặc có xảy ra tình trạng xuất huyết dạ dày sẽ khó xác định được.

c. Chọn thức ăn lỏng

Cơ thể sốt rất mệt mỏi, nên cần ưu tiên tối đa trong lúc này những thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp. Tránh ăn những thức ăn quá nhiều dầu mỡ sẽ đầy bụng khó tiêu. Cũng cần lưu ý là bệnh nhân không cần kiêng cữ quá mức mà cần ăn thức ăn đầy đủ chất dinh dưỡng. Ví dụ như cháo cá, cháo thịt băm nấu cùng với một ít rau củ quả các loại. Cho ăn từng ít một, nhiều bữa trong ngày để tránh tình trạng nôn ói.

d. Tuân thủ y lệnh

Như đã nói, không có thuốc điều trị đặc hiệu của bệnh sốt xuất huyết. Tuy nhiên, bác sĩ có thể sẽ cho thuốc hạ sốt, một ít thuốc bổ… để bệnh nhân uống. Cần theo đúng đơn và tuân thủ chặt chẽ mọi hướng dẫn của bác sĩ. Đặc biệt, không được thấy trẻ sốt thì tự ý mua thuốc hạ sốt, vì một số loại thuốc hạ sốt có khả năng ảnh hưởng xấu đến dạ dày, làm tăng nguy cơ chảy máu. Thuốc dùng an toàn là Paracetamol, sử dụng liều lượng theo hướng dẫn, ngày dùng khoảng 4 lần khi bệnh nhân có sốt.

e. Lau mát thường xuyên

Với sốt xuất huyết, bệnh nhân có thể sốt cao lên đến 39-40 độ C. Song song với việc sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ, cần thường xuyên lau mát cho bệnh nhân để giúp giảm nhiệt độ cơ thể.

Lưu ý: Cách lau mát đúng là dùng khăn sạch, nhúng vào nước ấm vừa phải, sau đó vắt khô lau trán, mặt, tay chân, các vùng nách, bẹn… Không được dùng nước đá, nước lạnh để lau vì càng khiến cơ thể bị sốc nhiệt, sốt cao hơn.

f. Tái khám hàng ngày

Do tình trạng quá tải, một số trường hợp sốt xuất huyết nhẹ có thể được cho điều trị ngoại trú (không nằm viện) với yêu cầu tái khám hàng ngày, có khi tái khám nhiều lần trong ngày. Bạn cần tuân thủ theo đúng những điều này, không được tự ý ngừng tái khám dù thấy bệnh tình của bé không trầm trọng hoặc bé hết sốt. Vì nếu không theo dõi sát sao, có những trường hợp bệnh sẽ trở nặng dù hết sốt.

Đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau để đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay: lừ đừ, li bì, bứt rứt, ói nhiều, đau bụng nhiều, xuất huyết, tay chân lạnh

9. Câu hỏi liên quan :  

Hỏi 1:

Có cách nào biết được các dấu hiệu báo trước là sốc sắp xảy ra ?  

Đáp 1:

–     Trẻ đang tỉnh táo, bỗng trở nên lừ đừ, có khi vật vã.

–     Trẻ có những cơn đau bụng dữ dội mà trước đây không có hoặc chỉ có rất ít.

–     Tay, chân lạnh.

–     Da trẻ đổi màu, trở nên bầm bầm, môi xám lại.

–     Trẻ tiểu ít hẳn hoặc không tiểu chút nào, nhưng rất khát.

–     Bạn hãy lưu ý phát hiện các triệu chứng tiền sốc nói trên, nhất là từ ngày thứ 3 của bệnh (tính từ ngày bắt đầu sốt), vì biến chứng sốc thường xảy ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Nếu bạn nhận thấy một hoặc vài triệu chứng tiền sốc kể trên, thì dù chưa đến ngày tái khám hoặc bận công việc gì, cũng phải cấp tốc đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được cứu chữa kịp thời.

Hỏi 2 :

Làm gì khi nghi ngờ bị sốt xuất huyết?

Đáp 2 :

Cần đi khám bệnh ngay. Nếu trường hợp nhẹ, có thể chăm sóc tại nhà như sau:

        Nghỉ ngơi, tránh vận động mạnh; ăn nhẹ: cháo, súp, sữa…; uống nhiều nước hơn bình thường, có thể dùng nước oresol (nước biển khô, cách pha: 1 gói pha vào 1 lít nước, uống 100-150ml nước/kg cân nặng/ngày), nước cam vắt, nước chanh đường…

        Hạ sốt với thuốc paracetamol, lau nước ấm khi sốt cao

        Không cho uống aspirin (vì gây thêm xuất huyết), không cắt lể hay cạo gió, không quấn kín hoặc mặc nhiều quần áo khi đang sốt, không kiêng ăn, không nhịn uống.

        Theo dõi bệnh và đưa ngay đến bệnh viện khi thấy có các dấu hiệu trở nặng bất ngờ: Người bệnh mệt nhiều hơn, vẻ âu lo bứt rứt, li bì hoặc vật vã; tay chân lạnh, đau bụng nhiều hơn; nôn nhiều, da đổi màu bầm, môi tím tái.