Bệnh sốt vàng – YELLOW FEVER

1. Khái niệm:

           – Bệnh sốt vàng do virut sốt vàng (Yellow Fever Virus) gây ra, gặp chủ yếu ở châu Phi và Nam Mỹ.

           – Virut sốt vàng thuộc nhóm virut Arbo, họ Flaviviridae, giống Flavivirus .

           – Vật trung gian truyền bệnh là muỗi. Muỗi Aedes aegypti chủ yếu gây bệnh sốt vàng ở các vùng nhiệt đới và thành thị châu Phi, muỗi Haemagogus gây bệnh sốt vàng ở các vùng nhiệt đới Nam Mỹ.

           – Mặc dù đã có vacxin hiệu lực cao và an toàn nhưng hàng năm vẫn còn hàng trăm ca sốt vàng ở Nam Mỹ và hàng ngàn ca sốt vàng ở châu Phi.

           – Tỉ lệ mắc bệnh trên số người nhiễm là 1/2-1/20; tỉ lệ tử vong trên số mắc bệnh là 20%.

           – Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, giới. Ở các vùng nhiệt đới bệnh gặp chủ yếu ở người lớn.

2. Lâm sàng

2.1 Nung bệnh:  3 – 6 ngày

2.2 Khởi phát:

           – Thường khởi phát đột ngột với biểu hiện nhiễm độc, tương ứng với giai đoạn nhiễm virut huyết.

           – Bệnh thường bắt đầu bằng cơn rét run dữ dội, sốt cao 39-400C trong 3-4 ngày, mạch nhanh, nhức đầu nhiều, đau vùng thượng vị, đau mỏi cơ lưng và hai chi dưới. Có thể bệnh nhân bị kích thích mạnh, lo lắng, vật vã, sợ ánh sáng, đoi khi mê sảng. Mặt đỏ ửng, kết mạc xung huyết mạnh…

2.3 Toàn phát:

           – Thường từ ngày thứ 4-5 của bệnh, nhiệt độ giảm trong thời gian ngắn (12-24 giờ), sau lại sốt cao trở lại tiếp khoảng 4-5 ngày nữa.

           – Nổi bật là tình trạng sốt cao, xuất huyết kèm theo dấu hiệu hoại tử gan. Bệnh nhân xuất hiện vàng da, xuất huyết nặng (chảy máu cam, lợi, nôn ra dịch màu đen, ỉa phân đen…), thiểu và vô niệu. Thường có biểu hiện hoang tưởng (thường do viêm não nhiễm độc)

           – Xét nghiệm : Bạch cầu giảm, có thể tăng vào giai đoạn cuối.

           Men SGOT, SGPT tăng. Bilirubin tăng cao. Nước tiểu có Bilirubin và Urobilinogen…

           Protein niệu (+). Trường hợp nặng có suy thận (Ure, Creatinin máu tăng ).

3. Điều trị và dự phòng:

3.1 Điều trị:

           Không có thuốc điều trị đặc hiệu.Các biện pháp điều trị triệu chứng như điều trị bệnh Dengue xuất huyết.

3.2 Dự phòng: chủ yếu là phòng muỗi đốt và diệt muỗi A. aegypti.

           Dùng vacxin dự phòng cho những người vào vùng có bệnh lưu hành. Sau khi tiêm vacxin kháng thể xuất hiện sau 10 ngày và tồn tại 10 năm; nếu tiêm nhắc lại: có tác dụng 10 năm nữa. Dù chưa có tài liệu nào nói về tác hại của vacxin đối với thai nhi nhưng cũng chỉ nên tiêm vacxin cho phụ nữ có thai khi đã chắc chắn họ bị phơi nhiễm với bệnh. Chỉ tiêm vacxin cho trẻ >12 tháng tuổi có nguy cơ phơi nhiễm cao.

4. Hỏi đáp liên quan đến bệnh:

Câu hỏi: Trong thời gian qua, các bệnh gây sốt như sốt rét, sốt xuất huyết, sốt mò… đã được ngành y tế đề cập đến rất nhiều nhưng với một người rất quan tâm đến lĩnh vực y tế, tôi chưa nghe nói đến bệnh sốt vàng. Vậy bệnh sốt vàng là bệnh như thế nào và ở nước ta có bệnh sốt vàng không?

           Sốt vàng (Yellow fever) là một bệnh do virut gây nên và do muỗi truyền, giống như bệnh sốt xuất huyết. Virut gây nên bệnh sốt vàng chủ yếu phát hiện ở các quần thể khỉ trong các vùng rừng rậm ở châu Phi, Trung và Nam Mỹ. Bệnh được truyền từ con khỉ này sang con khỉ khác do các loài muỗi sống trong rừng (ở châu Phi do các loài muỗi Aedes, ở Trung và Nam Mỹ do các loài muỗi Haemagogus và Sabethes). Các loài muỗi này đôi khi cũng đốt ngay cả con người khi họ đi vào rừng và có thể truyền virut là mầm bệnh ở khỉ sang cho người.

           Sốt vàng là một bệnh cấp tính, xảy ra trong thời gian ngắn, hay dẫn đến tử vong. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, đau đầu và đau mình mẩy, đôi khi có vàng da. Tiếp theo là xuất huyết nội tạng, nôn mửa. Tử vong có thể xảy ra rất sớm, khoảng 3 ngày sau khi bị mắc bệnh.

           Phòng bệnh sốt vàng tốt nhất là tiêm chủng. Tất cả những người vào làm việc hoặc thăm rừng ở những vùng có bệnh sốt vàng lưu hành cần phải được tiêm chủng. Những người không có miễn dịch có thể giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách tự chống muỗi đốt với quần áo dài, hóa chất xua muỗi, nhà cửa có lưới che chống muỗi để đề phòng muỗi đốt hút máu vào ban ngày.

           Ở nước ta, theo phân vùng dịch tễ bệnh học của thế giới thì không có bệnh sốt vàng lưu hành và ngành y tế dự phòng của Việt Nam cũng chưa phát hiện được một trường hợp nào bị mắc bệnh sốt vàng trên lãnh thổ.

Câu hỏi: Tôi mới tiêm vacxin sốt vàng da được 2 ngày. Nếu 2 vợ chồng tôi có quan hệ, có ảnh hưởng gì không?

          Vaccin sốt vàng được khuyến cáo dùng ở:

           – Những người du lịch, ngay cả khi chỉ đi du lịch trong thời gian ngắn, hay những người ở trong vùng dịch tễ.

           – Những người ở trong vùng dịch tễ nhưng chưa tiêm ngừa đi đến một vùng không có dịch.

           – Những người có nguy cơ nhiễm bệnh do nghề nghiệp.

           – Những người nhiễm HIV không có triệu chứng, có nguy cơ nhiễm bệnh sốt vàng.

         Việc tiêm phòng vacxin không có chống chỉ định tuyệt đối với trường hợp nào. Và cũng không có nghiên cứu nào đánh giá sự ảnh hưởng của vacxin đến số lượng và chất lượng tinh trùng cũng như chức năng sinh sản của nam giới. Vì vậy có thể là yên tâm trong trường hợp này. Tuy nhiên lưu ý, để an toàn hơn khi quan hệ vợ chồng nên dùng biện pháp bảo vệ để tránh có sự thụ thai trong vòng 2 tuần sau khi tiêm.