Bệnh than

Vi khuẩn than

Đặc điểm của vi khuẩn than :

           Vi khuẩn than hình trực khuẩn, to hai đầu và vuông. Kích thước 1-3 * 4-10 micromet, xếp từng con riêng rẽ hay thành chuỗi dài (Gram dương). Tồn tại lâu ở ngoại cảnh hay môi trường nuôi cấy. Vi khuẩn không di động chúng tạo vỏ và vỏ là yếu tố độc lực của vi khuẩn.

Đề kháng của vi khuẩn:

           + Thể dinh dưỡng dễ bị diệt bởi các yếu tố lý hoá bình thường.

           + Thể bào tử có sức đề kháng cao, trong đất tồn tại vài chục năm. Bào tử bị phá huỷ ở nhiệt độ sôi sau 60 phút, sức nóng khô 140°C sau 3 giờ, nhiệt độ 120°C sau 15 phút.

Khả năng gây bệnh của vi khuẩn:

           + Vỏ là yếu tố độc lực quan trọng giúp cho vi khuẩn không bị thực bào.

           + Độc tố: có ngoại độc tố, là “yếu tố tử vong” giúp vi khuẩn khuyếch tán nhanh. Ngoại độc tố vi khuẩn than có tính kháng nguyên yếu nên không dùng để chế giải độc tố được.

1. Khái niệm:

           Bệnh than là một bệnh hiếm gặp, bệnh hay xảy ra ở động vật có vú, đặc biệt là loài ăn cỏ, bệnh từ động vật lây sang người, do trực khuẩn than gây ra. Người mắc bệnh than khi nhiễm phải bào tử của Bacillus anthracis qua vết xước trên da, qua đường hô hấp hoặc tiêu hóa. Bệnh thường lây do tiếp xúc với súc vật mắc bệnh, chưa có trường hợp nào lây trực tiếp từ người này sang người khác. Thể bệnh ngoài da thường gặp nhất và dễ chữa. Nhiễm khuẩn do hít phải tác nhân gây bệnh có tỉ lệ tử vong gần 100% sau khi khởi phát vài ngày. Nhiễm bệnh qua đường tiêu hóa có tỉ lệ tử vong thay đổi tùy trường hợp, nhưng cũng có thể lên đến 100%.

2. Nguyên nhân

           Bệnh than khởi phát do nhiễm bào tử của B. anthracis, một trực khuẩn Gram dương trong đất. Bào tử không phân chia, không chuyển hóa và đề kháng với nhiệt, khô hạn, tia cực tím, bức xạ gamma và nhiều chất sát khuẩn (Watson & Keir, 1994). Ở môi trường đất thích hợp, bào tử có thể tồn tại ở dạng tiềm sinh trong vài thập kỷ. Chính vì thế bào tử vi khuẩn bệnh than được một số nước dùng làm vũ khí sinh học. Tất cả những gen độc lực của B. anthracis đều xuất phát từ sự nảy mầm của bào tử trong cơ thể.

3. Bệnh than nguy hiểm như thế nào?

           Trung tâm kiểm soát và phòng bệnh phân loại các tác nhân được biết là có khả năng gây khủng bố thành ba nhóm ưu tiên (A, B và C). Bệnh than được xếp loại tác nhân nhóm A. Những tác nhân nhóm A là những tác nhân:

           – Có nguy có gây tổn hại cho sức khỏe của công chúng ở mức cao nhất.

           – Có thẻ lây lan trên một vùng rộng hoặc cần sự nhận thức của công chúng.

           – Cần phảo lập kế hoạch kỹ lưỡng để bảo vệ sức khỏe của công chúng.

           – Trong đa số các trường hợp, điều trị sớm bằng thuốc trụ sinh có thể chữa khỏi bệnh than qua da. Ngay cả khi không được điều trị, 80 phần trăm số người nhiễm bệnh than qua da cũng không tử vong. Bệnh than qua đường tiêu hóa thì nghiêm trọng hơn vì khonagr một phần tư đến hơn một nửa số ca nhiễm bệnh dẫn đến tử vong. Bệnh than qua đường hô hấp lại càng nghiêm trọng hơn nhiều. Năm 2001, khoảng một nửa số ca nhiễm bệnh than qua đường hô hấp đã dẫn đến tử vong.

4. Những triệu chứng của bệnh than là gì?

           Những triệu chứng của bệnh than (trừ dấu hiệu cảnh báo) của bệnh than khác nhau tùy thuộc vào loại bệnh than.

           – Bệnh than qua da: triệu chứng đầu tiên là một nốt sưng nhỏ phát triển thành nốt phồng rộp. Sau đó, nốt phồng rộp này phát triển thành vết lở loét da có đầu đen ở giữa. Nốt sưng, nốt phồng rộp và vết lở loét đều không đau.

           – Bệnh than qua đường tiêu hóa: những triệu chứng đầu tiên là buồn nôn, chán ăn, tiêu chảy ra máu, và sốt, sau đó là đau bụng nặng.

           – Bệnh than qua đường hô hấp: những triệu chứng đầu tiên của bệnh than qua đường hô hấp giống như các dấu hiệu của bệnh cúm hoặc cảm lạnh có thể bao gồm đau họng, sốt nhẹ và nhức cơ. Các triệu chứng sau đó là ho, tức ngực, thở dốc, mệt mỏi và nhức cơ. (Chú ý: đừng nên cho rằng một người có triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm thì có nghĩa là người đó mắc bệnh than qua đường hô hấp).

5. Bao nhiêu lâu thì người bị nhiễm khuẩn sẽ phát bệnh?

           Các triệu chứng có thể xuất hiện trong vòng 7 ngày sau khi tiếp xúc với vi khuẩn của cả ba loại bệnh than. Đối với bệnh than qua đường hô hấp, các triệu chứng có thể xuất hiện trong vòng 1 tuần hoạc có thể mất tới 42 ngày mới xuất hiện.

6. Điều trị bệnh than như thế nào?

           Thuốc trụ sinh được dùng để điều trị cả ba loại bệnh than. Việc phát hiện và điều trị sớm là quan trọng.

           Ngừa bệnh sau khi đã tiếp xúc với bệnh than. Việc điều trị sẽ khác đối với người đã tiếp xúc với bệnh than, nhưng vẫn chưa phát bệnh. Nhân viên y tế sẽ dùng các loại thuốc trụ sinh (như ciprofloxacin, doxycycline, hoặc penicillin) kết hợp với thuốc chủng ngừa bệnh than để phòng ngừa nhiễm bệnh than.

           Điều trị sau khi đã nhiễm bệnh. Bệnh thường được điều trị bằng thuốc trụ sinh trong vòng 60 ngày. Thành công tùy thuộc vào loại bệnh than và thời điểm bắt đầu điều trị.

7. Dự phòng:

           Người tiếp xúc với bào tử nhưng chưa có triệu chứng, cần uống phòng doxycyclin hoặc ciprofloxacin ít nhất trong 6 tuần, và hiện nay được khuyến nghị dùng kháng sinh phòng trong 60 ngày (Bảng 2). Vắc-xin ngừa bệnh than hiện dùng tại Hoa Kỳ là một chế phẩm của kháng nguyên bảo vệ được hấp phụ với hydroxid nhôm (gọi tắt là AVA, “anthrax vaccine adsorbed”). Ðối với người lớn, cần tiêm dưới da liều 0,5 ml và tiêm nhắc lại sau 2 tuần, 4 tuần rồi 6 tháng. Sau đó, phải tiêm nhắc lại hàng năm.? Có thể tiêm AVA đồng thời với uống thuốc dự phòng đối với người đã tiếp xúc với mầm bệnh. Tại Nga, văc-xin được sử dụng rộng rãi cho người và gia súc là loại được sản xuất từ bào tử còn sống giảm độc lực (Shlyakhov EN & Rubinstein E, 1994). Biện pháp tiệt khuẩn ở những nơi nhiễm bào tử bệnh than là dùng formaldehyd xông hơi.

Có thể ngừa được bệnh than không?

           Chích ngừa. Có một loại thuốc chủng ngừa để phòng tránh bệnh than, nhưng vẫn chưa có sẵn cho công chúng sử dụng. Bất cứ người náo có thể tiếp xúc với bệnh than đều phải chích ngừa, kể cả một số thành viên trong lực lượng vũ trang Hoa Kỳ, nhân viên phòng thí nghiệm và những nhân viên có thể vào hoặc trở lại các khu vực bị nhiễm bệnh. Ngoài ra, trong trường hợp có cuộc tấn công sử dụng bệnh than làm vũ khí, những người tiếp xúc với bệnh than cũng được chích ngừa.

Nếu nghĩ rằng mình bị nhiễm bệnh than, hãy đến bệnh viện ngay.