1. Khái niệm

            Trào ngược dạ dày thực quản là một tình trạng trong đó acid dạ dày hoặc đôi khi là dịch mật chảy ngược vào thực quản, gây kích ứng niêm mạc thực quản và gây viêm. Tình trạng này có thể dẫn đến những biến chứng như hẹp thực quản, loét hoặc thậm chí tăng nhẹ nguy cơ ung thư thực quản.

2. Nguyên nhân

            Bình thường khi nuốt, cơ vòng thực quản dưới nằm ở chỗ nối giữa thực quản và dạ dày sẽ mở ra để cho thức ăn đi xuống dạ dày và sau đó đóng kín lại. Nếu cơ này bị giãn bất thường hoặc bị yếu, acid trong dạ dày có thể chảy ngược lên thực quản. Một số yếu tố làm nặng thêm bệnh trào ngược dạ dày thực quản là:

Một số loại thức ăn, như đồ ăn nhiều dầu mỡ, gia vị, sô cô la, caffein, hành, sốt cà chua, nước ngọt có ga và bạc hà.

          −          Rượu

          −          Ăn quá nhiều

          −          Nằm ngay sau khi ăn

          −          Một số loại thuốc, như thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chẹn kênh calci

          −          Hút thuốc lá

3. Dấu hiệu và triệu chứng

Ợ nóng: cảm giác nóng rát trong ngực, đôi khi lan lên họng, kèm theo vị chua trong miệng, ợ ra thức ăn hoặc dịch chua.Trường hợp điển hình chứng ợ nóng xuất hiện sau bữa ăn và theo tư thế cúi gập người về trước, hoặc những cơn ho ban đêm do tư thế nằm. Các triệu chứng trên tăng khi uống rượu, uống nước chua.

Trớ: Sự ựa ngược dịch đọng trong thực quản ngay trên phần bị nghẽn tắc. Trớ thường xảy ra do tư thế hay một sự gắng sức . Dịch trớ thường không mùi vị, không chua và có thể lẫn thức ăn chưa tiêu hóa.

Nuốt khó: Rất đa dạng, có thể do nuốt khó với chất lỏng là chính, liên quan đến co thắt dưới thực quản hoặc có t hể nuốt khó thật sự với chất đặc có hay khôn g kèm theo nuốt đau.

Ngoài ra một số các dấu hiệu khác cũng có giá trị xác định như cảm giác vướng vùng họng, hay sặc khi nuốt , ho khan kéo dài không có nguyên nhân.

4. Xét nghiệm và chẩn đoán

Thông thường chần đoán sẽ được đưa ra căn cứ vào triệu chứng. Một số xét nghiệm để chẩn đoán xác định và loại trừ các nguyên nhân khác gồm:

          −          Chụp X quang đường tiêu hóa có thuốc cản quang giúp quan sát hình dạng của thực quản, dạ dày và tá tràng. Chụp X quang cũng giúp phát hiện thoát vị lỗ thực quản và tính trạng chít hẹp thực quản gây khó nuốt.

          −          Nội soi thực quản dạ dày tá tràng phát hiện viêm loét thực quản, dạ dày, tá tràng, có thể kèm theo sinh thiết xác định vi khuẩn gây loét.

          −          Xét nghiệm thăm dò pH lưu động ghi lại các thông số acid dạ dày và thực quản.

          −          Đo trở kháng thực quản giúp đánh giá khi chất trào ngược vào thực quản là khí hay dịch không có tính acid và không đo được bằng xét nghiệm thăm dò pH.

5. Điều trị

Điều trị nội khoa:

          −          Các thuốc trung hòa acid dạ dày như Maalox, Mylanta, Gelusil, Rolaids và Tums giúp giảm nhanh triệu chứng nhưng không làm liền các tổn thương ở thực quản.

          −          Các chất chẹn thụ thể H2 như cimetidin, famotidin, nizatidin hoặc ranitidin làm giảm tiết acid và có tác dụng thuyên giảm bệnh lâu dài.

          −          Các chất ức chế bơm proton ức chế sản sinh acid và giúp niêm mạc thực quản có thời gian liền tổn thương.

Điều trị ngoại khoa:

            Thủ thuật Nissen siết chặt cơ vòng thực quản dưới để ngăn ngừa trào ngược bằng cách khâu phần đỉnh của dạ dày bao quanh bên ngoài đoạn thực quản dưới. Hiện nay phẫu thuật này có thể được tiến hành qua nội soi.

6 Dinh dưỡng

Đặc biệt, bên cạnh việc dùng thuốc thì việc duy trì chế độ ăn uống sinh hoạt hợp lý sẽ góp phần quan trọng trong việc điều trị bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản, mỗi bữa không nên ăn quá nhiều, nên ăn làm nhiều bữa (4 – 5 bữa mỗi ngày), mỗi bữa ăn ít một; không nên ăn chất lỏng, nên ăn đặc, khô; sau khi ăn không nên nằm nhiều, ngồi ở tư thế cúi ra phía trước… nằm ngủ ở tư thế đầu dốc cao;

Bỏ hẳn một số thức ăn làm giảm trương lực cơ vòng: Socola, thuốc lá, cà phê, chất mỡ, nước khoáng có hơi; Ăn chậm, nhai nát kỹ, tránh nuốt hơi vào dạ dày; không được dùng một số thuốc làm giảm trương lực cơ vòng dưới thực quản như Estrogen, Progesteron, Anticholinergic, Barbituric, ức chế calci, Diazepam, Theophylin.

7. Phòng bệnh

          −          Giảm cân: Giảm cân và duy trì trọng lượng cơ thể khỏe mạnh là một trong những cách tốt nhất để ngăn ngừa trào ngược axit dạ dày-thực quản.

          −          Ăn uống hợp lý: Ăn thức ăn không phù hợp có thể khiến tình trạng trào ngược axit dạ dày-thực quản trầm trọng thêm hoặc làm tăng môi trường axit của dạ dày hay làm yếu đi cơ vòng thực quản dưới, một van hoạt động như một rào cản giữa dạ dày và thực quản. Đồ ăn béo đứng đầu danh sách thủ phạm gây trào ngược axit dạ dày-thực quản, cùng với sô-cô-la và nước ép trái cây.

          −          Cắt giảm đồ uống có cồn: Rượu có thể làm tăng tiết axit dạ dày. Tăng acid làm tăng khả năng trào ngược axit dạ dày-thực quản. Rượu cũng chứa rất nhiều hóa chất khác có thể khó chuyển hóa và gây kích ứng niêm mạc dạ dày. Tốt nhất là tránh xa rượu nếu bạn dễ bị trào ngược axit dạ dày-thực quản.

          −          Tránh chất caffein và thuốc lá: Hút thuốc lá, caffein làm tăng tiết axit trong dạ dày và mở cơ thắt thực quản dưới. Vì vậy hãy loại bỏ cà phê ra khỏi thực đơn nếu bạn bị trào ngược axit dạ dày-thực quản .

          −          Hãy hít thở sâu: Kỹ thuật thở đúng cách cũng như các loại thực phẩm hợp lý giúp giảm bớt các triệu chứng trào ngược axit dạ dày-thực quản.

          −          Tập thể dục đúng cách: Mặc dù tập thể dục là rất quan trọng để duy trì trọng lượng cơ thể khỏe mạnh nhưng một số bài tập thể dục có thể khiến tình trạng trào ngược axit dạ dày-thực quản trầm trọng thêm. Ví dụ, cử tạ và nằm ngửa đẩy tạ, có thể tạo thêm áp lực ở vùng bụng khiến các chất trong dạ dày trào ngược vào thực quản.

          −          Ăn thành các bữa nhỏ: Tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm khiến dạ dày giải phóng gastrin, một loại hormon kích thích tiết axit ở dạ dày. Vì vậy ăn thành nhiều bữa trong ngày có thể là một cách nhanh chóng để chữa hoặc ít nhất làm giảm tình trạng trào ngược axit dạ dày-thực quản.