1. Khái niệm:

       Gai cột sống là bệnh do sự phát triển của xương, sụn đã bị thoái hóa. Gai cột sống xuất hiện ở xung quanh khớp xương và đĩa liên sống. Gai cột sống do sự hóa già của xương và sụn và bản thân gai không gây đau.

2. Nguyên nhân:

       Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến gai cột sống:

        – Viêm khớp cột sống mãn tính: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao mòn dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, xù xì và cuối cùng hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ sát lên nhau. Đến lúc này, cơ thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương. Do đó, có thể nói gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm.

        – Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng, gân tiếp xúc với đốt sống: Trường hợp này thường gặp trong thoái hóa cột sống ở người lớn tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn đến mất cấu trúc và chức năng bình thường của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa.

        – Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để sửa chữa nơi bị tổn thương sẽ dẫn đến sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.

       Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Phần lớn gai cột sống xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh 

3. Triệu chứng:

        Triệu chứng thường gặp khiến bệnh nhân phải đi khám là đau thắt lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, đôi khi làm giới hạn vận động ở cổ, vai, thắt lưng. Phần lớn gai cột sống gây đau do tiếp xúc với dây thần kinh hoặc các xương đốt sống khi cử động.

4. Điều trị:

        Điều trị gai cột sống phụ thuộc vào độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh.

Không xâm lấn, phẫu thuật:

        Điều trị đầu tiên là nghỉ ngơi, dùng thuốc giảm đau, và vật lý trị liệu để tăng cường cơ bắp trở lại và cải thiện tính linh hoạt và tầm vận động.

        Ngoài ra, thủ tục cột sống xâm lấn tối thiểu, chẳng hạn như tiêm ngoài màng cứng của steroid hoặc thuốc giảm đau, để cô lập nguồn gốc của đau đớn và cung cấp giảm đau tạm thời làm cho vật lý trị liệu sản xuất ở những bệnh nhân với cơn đau nặng.

Điều trị phẫu thuật:

        Biện pháp phẫu thuật được chỉ định ở những bệnh nhân bị đau mãn tính nghiêm trọng, thâm hụt thần kinh, và mất kiểm soát bàng quang và ruột và ở những bệnh nhân không đáp ứng điều trị ít xâm lấn, bệnh nhân có một cơ cấu nhận dạng bất thường có thể được chữa hiệu quả.

        Trong một số bệnh nhân, thoát vị đĩa đệm có thể được phẫu thuật để khôi phục lại cấu trúc bình thường. Một số bệnh nhân khác, các đĩa đó gây ra đau đớn, áp lực đặt xương tủy sống sẽ phẫu thuật loại bỏ.

        Qua các thống kê cho thấy phẫu thuật có kết quả rất tốt và bệnh nhân có thể hoạt động lại sau vài tuần.

5. Hỏi đáp:

Câu hỏi: Tôi sưng một cục ở vùng thắt lưng, có phải tôi bị gai cột sống không?

Trả lời:

        Theo anh mô tả cục to bằng viên bi mà anh thấy ở thắt lưng khi đứng hay cúi lưng không phải là gai cột sống hoặc u bướu gì ác tính mà nó là phần mỡ tích tụ.

        Gai cột sống không nhìn thấy bằng mắt thường, phải chụp X-quang mới nhận biết được. Mỗi khi anh ngồi và gập lưng thấy đau đó là một trong những triệu chứng của đau lưng.

        Đau lưng do nhiều nguyên nhân: có thể từ cơ, dây chằng, cột sống, thoát vị đĩa đệm, chèn ép các rễ thần kinh gây đau và tê từ lưng đến gót chân.

        Theo chúng tôi, có thể anh bị đau lưng do tư thế ngồi và gập lưng (ngồi lâu, ngồi sai tư thế, làm việc nặng nhọc) làm các cơ vùng cột sống co thắt gây đau.

        Trước mắt anh nên nghỉ ngơi, hạn chế ngồi lâu, nên ngồi thẳng đúng tư thế, không nằm võng, khiêng vác nặng, nếu thấy tình trạng trên không cải thiện anh nên đến BV Chấn Thương Chỉnh Hình để khám xác định rõ nguyên nhân và có hướng điều trị thích hợp.

Câu hỏi: Người bị gai cột sống có nên chạy bộ?

Trả lời:

        Gai cột sống là do quá trình thoái hóa cột sống gây nên. Không rõ bạn bao nhiêu tuổi, nhưng tuổi càng cao thì quá trình thoái hóa càng diễn ra nhanh hơn.

        Do đó việc điều trị gồm: uống thuốc kháng viêm giảm đau, thuốc làm tăng hấp thu canxi vào xương… kết hợp vật lý trị liệu. Bên cạnh đó cần đeo đai cột sống.

        Tốt nhất bạn nên đi bộ nhẹ nhàng mỗi ngày chứ không nên chạy bộ, vì khi chạy có thể làm cột sống dồn nén gây chèn ép đĩa đệm vốn đã thoát vị do thoái hóa cột sống.

Câu hỏi: Gai đôi cột sống bẩm sinh là bệnh gì? Cách chữa trị?        

Trả lời:

        Gai đôi cột sống bẩm sinh là từ chỉ tất cả những khe hở thấy trên cột sống qua hình ảnh X-quang, thường gặp nhất là đoạn cột sống thắt lưng cùng. Đó là một trong những nguyên nhân gây đầu thắt lưng và thoái hoá cột sống hoặc phụ trợ cho bệnh thoát vị đĩa đệm. Nếu gai đôi chưa ảnh hưởng tới tuỷ thì chúng ta chưa cần can thiệp bằng ngoại khoa mà chỉ cần tập luyện hoặc dùng các phương pháp bảo tồn để làm giảm ảnh hưởng của nó tới sức khoẻ cũng như công việc.

         Gai đôi cột sống chia làm ba loại: gai đôi cột sống ẩn (spina bifida occulta) gai đôi có nang (spina bifida cystica) và thoát vị màng não. Vị trí hay gặp là ở vùng thắt lưng và vùng xương cùng, rất hiếm gặp ở vùng cổ gáy. Dạng gai đôi có nang là dạng đáng quan tâm nhất vì dẫn tới mất chức năng 1 phần cơ thể của người bị và cho dù có mổ để đóng lại thì cũng không cải thiện chức năng của dây sống. Tỉ lệ bị gai đôi cột sống khá cao, khoảng 1-2 trẻ sơ sinh bị trên 1000 trẻ được sinh ra. Tỉ lệ này có khác nhau tuỳ theo dân tộc và vùng địa lý.

         Gai đôi cột sống chỉ thực sự được coi là bệnh lý khi có thoát vị màng não qua lỗ hở, nhưng rất hiếm gặp. Chính vì vậy mà đôi khi bệnh nhân đau thắt lưng do nguyên nhân khác nhưng việc chẩn đoán lại bị gai đôi cột sống làm lạc hướng.

         Khi được chẩn đoán gai đôi cột sống nên điều trị chủ yếu bằng nội khoa, nghỉ ngơi và bất động khi đau nhiều, dùng các thuốc giảm đau không steroid như Aspirin, Voltarel, Profenid, Alaxan… Tuy nhiên, người có bệnh lý dạ dày tá tràng nên thận trọng. Có thể dùng các thuốc xoa hoặc dán bên ngoài như Salonpas, Feldene.

         Nên kết hợp việc dùng thuốc với các phương pháp vật lý trị liệu như hồng ngoại, sóng ngắn, chườm nóng xoa bóp, châm cứu, bấm huyệt… Ngoài ra, cần tập các động tác vận động nhiều vùng cơ lưng hoặc bơi lội để làm giãn các cơ cạnh cột sống, chống co cơ và giảm đau.

         Nếu bạn bị gai đôi xương cụt và thắt lưng thì khi tập aerobic không nên tập các động tác xoay, vặn, cúi vì sẽ làm đau nhiều hơn. Về chế độ ăn uống, cần hạn chế chất béo, nhất là mỡ động vật, tăng cường ăn rau quả, uống sữa, giữ cân nặng hợp lý. Một số nghiên cứu cho rằng, nên thêm muối để giúp cơ thể tái hấp thu một phần canxi vào máu.

         Đúng là càng lớn tuổi gai càng mọc dài ra chèn ép vào các bó dây thần kinh và gây đau. Nếu đã đến lúc đau quá thì hãy nghĩ đến phẫu thuật. Nếu còn nhẹ thì nên khắc phục bằng các bài tập thể dục có sự hướng dẫn của các bác sĩ chuyên khoa.