Bệnh giun chỉ

I. Bệnh giun chỉ là gì?

           Bệnh giun chỉ là bệnh gây ra do nhiễm phải một loại giun mang tên Onchocerca volvulus dẫn đến tình trạng viêm nhiễm nghiêm trọng trong mắt, làm tổn thương các cấu trúc quan trọng và thường gây mù vĩnh viễn.

        Nhiễm phải loại giun này cũng gây nên bệnh da liễu nặng nề với ngứa nhiều, ban, nốt trên da và những thay đổi, biến dạng thứ phát khác ở da.

        Đây là căn bệnh khủng khiếp với mức gây mù lòa rất cao và xảy ra ở những cộng đồng có dịch bệnh này lan tràn. Bệnh này thường gây khủng hoảng trong cộng đồng do những hậu quả nặng nề về kinh tế và xã hội mà nó gây ra.

        Quá trình bệnh xảy ra khi một loại côn trùng truyền bệnh – loài ruồi đen (Simulium damnosum) chích vào da người để hút máu và truyền những con giun chưa trưởng thành (ấu trùng) từ người bệnh sang những người khác.

        Những ấu trùng này nhiễm vào cơ thể vật chủ mới vào đúng lúc trưởng thành, tạo nên các đám ấu trùng trưởng thành dưới da có dạng như các nốt.

        Những ấu trùng trưởng thành này sinh sản và mỗi ngày tạo ra hàng ngàn ấu trùng nhỏ gọi là vi giun chỉ (microfilariae), định cư khắp cơ thể bằng cách di chuyển dưới da. Khi chúng đến mắt, chúng có thể gây viêm, tạo sẹo ở giác mạc và các mô sâu hơn của mắt bao gồm màng mạch và dây thần kinh thị giác.

        Theo thời gian, sự viêm nhiễm và tạo sẹo kéo dài có thể phá vỡ tất cả các chức năng thiết yếu của mắt và người bệnh trở nên mù lòa.

        Con người là vật chủ duy nhất và ruồi đen là vật trung gian truyền bệnh duy nhất được biết đến của Onchocerca volvulus.

        Loài ruồi đen sinh sản trong dòng nước chảy gập ghềnh với nồng độ oxy cao như thác, nên thường được tìm thấy ở những khu vực màu mỡ cho nông nghiệp và hấp dẫn đối với sự định cư của con người.

II. Bệnh giun chỉ xảy ra ở đâu?

        Bệnh giun chỉ chủ yếu xảy ra ở khoảng 30 quốc gia có khí hậu nóng, trải dài theo một dải dọc khu vực dưới sa mạc Sahara. Nhiều quốc gia Trung Mỹ với khí hậu tương tự có những vùng xuất hiện bệnh giun chỉ và bệnh này cũng được biết là có xảy ra ở Yemen.

        Đó là tất cả những khu vực thích hợp cho sự sống của loài ruồi đen và sự truyền bệnh từ người sang người qua những vết cắn của chúng thường xảy ra.

III. Những ai bị bệnh giun chỉ?

        Ở những quốc gia nơi bệnh xảy ra, ít nhất 80 triệu người được biết là có nguy cơ bị bệnh giun chỉ. Có khoảng 15 triệu người bị nhiễm Onchocerca volvulus và trong số đó, nghiên cứu cho thấy khoảng 300.000 người bị mù do loài giun này.

        Đây là một trong những nguyên nhân chính gây mù lòa ảnh hưởng đến những nước nghèo và là nguyên nhân mù lòa do nhiễm trùng đứng hàng thứ hai sau bệnh mắt hột.

        Những người nghèo, sống dựa vào nông nghiệp ở những khu vực có nhiều ruồi đen là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất. Họ thường bị ruồi cắn và mắc bệnh do họ phải sống và làm việc ngoài trời, gần nguồn nước chảy, nơi có đất đai và nước thuận lợi cho cây trồng, vật nuôi và có nguồn nước uống.

        Ở những vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất, hơn 50% dân số trưởng thành bị mù do giun chỉ – một gánh nặng khủng khiếp đối với những nơi mà cuộc sống vốn đã rất khắc nghiệt.

IV. Giải quyết bệnh giun chỉ bằng cách nào?

        Những bệnh nhân đã bị mù do giun chỉ gây tổn thương mắt nghiêm trọng thường không thể được giúp đỡ nhiều. Những bệnh nhân nhẹ hơn có thể được điều trị dựa vào triệu chứng của họ nhưng cách giải quyết chính là sử dụng thuốc ivermectin (Mectizan TM, công ty Merck), là thuốc diệt vi giun chỉ, nguồn gốc của viêm nhiễm.

        Bởi vì cách điều trị là diệt vi giun chỉ chứ không phải giun chỉ trưởng thành sinh ra chúng nên việc điều trị phải được duy trì với liều ivermectin tối thiểu có hiệu quả trong vòng 15 năm, là thời gian sống của giun chỉ trưởng thành.

        Các chương trình trên quy mô lớn để điều trị cho các cá nhân và cộng đồng có nhu cầu đã được phát triển trong vòng 35 năm qua. Mục tiêu chính của những chương trình này là phát triển “Phương pháp điều trị trực tiếp trong cộng đồng bằng ivermectin” (community directed treatment with ivermectin – CDTI) với việc bố trí nhân lực, kiểm soát và tiến hành được thực hiện bởi những thành viên cộng đồng. Công ty Merck đã đồng ý cung cấp ivermectin theo nhu cầu để kiểm soát với hy vọng loại trừ được căn bệnh này.

        Ở một số khu vực còn nhiều giới hạn, có thể tăng cường việc kiểm soát chấp nhận được đối với ruồi đen bằng cách xịt thuốc rộng rãi quanh các khu vực chúng sinh sản và bằng cách giết ấu trùng. Việc làm này không hợp lý ở nhiều khu vực do đó ivermectin vẫn là cách giải quyết chính yếu.