Bệnh nhược thị

1. Khái niệm:

           Nhược thị là một thuật ngữ y học dùng để chỉ sự kém phát triển về mặt chức năng của cơ quan thị giác xảy ra ở trẻ em. Trẻ bị nhược thị có thị lực kém ở một hoặc hai bên mắt nhưng có thể chữa khỏi nếu như được chẩn đoán sớm và điều trị đúng.

2. Nguyên nhân:

           – Một trong những nguyên nhân dẫn đến bệnh nhược thị là mắt lác. Bên cạnh đó, những trẻ bị tật khúc xạ (viễn thị, cận thị, loạn thị, lệch khúc xạ) nhưng không được phát hiện sớm, thị lực hai mắt không đều, đeo kính không đúng số cũng có nguy cơ mắc bệnh.

           – Nguyên nhân dẫn đến nhược thị còn có thể do trẻ bị các bệnh khác ở mắt như sụp mí bẩm sinh, đục thủy tinh thể bẩm sinh, sẹo giác mạc…

3. Triệu chứng:

           Nhược thị biểu hiện bằng thị lực kém ở một hoặc hai bên mắt. Mắt gọi là nhược thị khi mà thị lực dưới 7/10 sau khi đã chỉnh kính tối ưu hoặc khi chênh lệch thị lực giữa hai mắt là trên 2/10 mà sự giảm thị lực này không kèm theo bệnh lí thực thể nào hoặc nếu có thì mức độ giảm thị lực đó không tương xứng với mức độ bệnh lí đi kèm.

           Ngoài ra trẻ có thể hay nheo mắt, nghiêng đầu vẹo cổ khi nhìn, đôi khi có nhức đầu nhức mắt. Cũng có thể thấy được các bệnh ở mắt gây ra nhược thị như: lác, sụp mi, đục thủy tinh thể…

4. Chẩn đoán:

           – Nhược thị có thể được chẩn đoán bằng cách khám mắt và đo thị lực. Có thể dùng nhiều kỹ thuật khác nhau để đo thị lực tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ. Ngoài ra, những trẻ bị lác nên được theo dõi cẩn thận xem tình trạng nhược thị có xuất hiện hay không.

           – Phương tiện chẩn đoán quan trọng nhất là test đo độ sắc của thị giác khác với bảng đo thị lực 20/20 thường dùng ở trường học, phòng mạch nhi và phòng mạch mắt. Có thể cần phải khám với thuốc nhỏ liệt cơ thể mi để phát hiện bệnh ở những bệnh nhân trẻ.

5. Điều trị:

a. Phương pháp bịt mắt: Đeo kính, bịt mắt nhìn tốt hơn. Lưu ý tới thời gian bịt mắt – thường là 3-6 giờ/ngày, tránh gây nhược thị mắt tốt bao gồm:

Phương pháp gia phạt quang học:

           * Gia phạt gần: Tra Atropine 0.5% hoặc 1% ở mắt có thị lực tốt hơn. Mắt nhược thị cho đeo kính thặng chỉnh từ +1.00D  đến +3.00D. Như vậy mắt nhược thị chỉ nhìn dược gần và mắt tốt hơn chỉ nhìn được xa. Còn ở khoảng cách từ 1-2 mét cả 2 mắt tranh nhau định thị tạo tư thế bập bênh giữa 2 mắt, mắt nào cũng được sử dụng nên tránh được nhược thị do bịt mắt.

           * Gia phạt xa: Đeo kính thặng chỉnh+3.00D ở mắt có thị lực tốt hơn. Mắt tốt nhìn xa kém, BN sẽ dùng mắt nhược thị để định thị khi nhìn xa.

           * Gia phạt toàn bộ: Tra Atropine và đeo kính phân kỳ từ – 5.00D đến – 7.00D ở mắt có thị lực tốt hơn. Mắt này sẽ không nhìn được cả gần và xa.

           * Gia phạt có chọn lọc: Đeo kính 2 tròng ở mắt có nhược thị để mắt này có thể nhìn được cả xa và gần, nhỏ Atropine vào mắt kia để chỉ nhìn được xa.

           * Gia phạt luân phiên: Đeo kính thặng chỉnh+ 3.00D ở cả 2mắt.

Phương pháp phục thị:

* Nguyên lý:

           + Loại trừ hiện tượng trung hoà (ám điểm hoàng điểm).

           + Uốn nắn, phục hồi lại định hướng không gian thẳng đằng trước cho võng mạc (điều trị định thị lệch tâm).

           + Điều hoà, củng cố sự phối hợp thị giác và vận động (phản xạ mắt – tay – mắt).

* Chỉ định điều trị: Nhược thị có định thị ngoại tâm.

Phương pháp khu trú:

           * Nguyên tắc: Làm thẳng trục thị giác (bằng phẫu thuật hoặc lăng kính).

           * Tiếp theo bịt mắt luân phiên nhanh kết hợp tập luyện bằng máy Corrector.

Phương pháp kích thích:

           * Tập bằng dụng cụ quay vòng có sọc vằn kích thước khác nhau và có độ tương phản cao.

           * Các phương pháp khác: Sử dụng lăng kính, điều trị thuốc.

b. Điều trị bằng phẫu thuật:

           * Nhằm mang lại sự thẳng trục Nhãn cầu.

           * Nên phẫu thuật càng sớm càng tốt khi những tổn thương thứ phát của cơ chưa xảy ra hoặc còn rất ít. Phẫu thuật sớm tránh được hiện tượng nhược thị sâu, tương ứng võng mạc bất bình thường, định thị lệch tâm và hiện tượng trung hoà.

c. Điều trị chỉnh thị phục hồi thị giác 2 mắt:

           * Tập phục hồi mở rộng biên độ hợp thị trên máy Synoptophore.

           * Điều trị chỉnh thị trên máy Haploscope

           * Điều trị nhược thị, tẩy xoá trung hoà, xoá bỏ định thị ngoại tâm trên máy quay và Coordinateur.

           * Điều trị nhược thị bằng cách bịt mắt lành luyện tập xâu hạt cườm, nhặt thóc gạo…

           Sau khi khỏi bệnh trẻ vẫn cần được khám mắt và theo rõi định kỳ để tránh trường hợp bị lại. Việc điều trị nhược thị có hiệu quả hay không còn tuỳ thuộc rất lớn vào sự hiểu biết, sự kết hợp từ phía gia đình bệnh nhân. Tuy nhiên không chỉ có bệnh nhược thị mà đối với tất cả các bệnh khác, khi thấy có biểu hiện khác thường thì các bậc cha mẹ cũng cần cho con đi khám mắt ngay để có biện pháp điều trị kịp thời, hiệu quả.