Đục nhân mắt ở trẻ

1. Khái niệm nhân mắt và đục nhân mắt

Nhân mắt hay thuỷ tinh thể (TTT) là một thấu kính trong suốt, nằm ở ngay sau đồng tử. TTT có khả năng điều tiết và hội tụ các tia sáng lên võng mạc giúp chúng ta nhìn rõ ràng, đó là TTT bình thường hoặc trong. Khi nó bị đục, những tia sáng không thể đi qua được, tùy theo mức độ đục mà trẻ nhìn mờ hoặc không nhìn thấy gì. Khác với người lớn, đục TTT ở trẻ sơ sinh và  trẻ nhỏ (dưới 8 tuổi) gây cản trở lớn cho sự phát triển chức năng thị giác, thường dẫn đến nhược thị.

2. Triệu chứng bệnh

Triệu chứng của bệnh là thị lực suy giảm, mắt nhìn không rõ, lóe, quáng gà, nhìn 1 vật thành 2 hoặc 3, ở trẻ sơ sinh còn thấy có hiện tượng rung giật nhãn cầu.

3. Nguyên nhân

– Đục TTT bẩm sinh hoặc ở trẻ nhỏ có thể xuất hiện ngay sau khi sinh, hoặc tiến triển trong những năm đầu của cuộc đời.

Chủ yếu có 2 nguyên nhân chính, một là do di truyền, gặp 10 – 25%. Hai là nhiễm khuẩn trong thời kỳ người mẹ thai nghén, đặc biệt là các bệnh do virut (rubeon, herpes, cúm, quai bị…). Nó có thể xảy ra một cách tự nhiên và không kèm với một bệnh nào khác hoặc trong các hội chứng. Đục TTT này có thể xảy ra ở 1 mắt hoặc cả 2 mắt.

– Đục TTT bệnh lý do các bệnh tại mắt

Viêm màng bồ đào, glôcôm, bong võng mạc, u nội nhãn… hoặc do các bệnh toàn thân như đái tháo đường, bệnh galactoza huyết, têtani, bệnh da…

– Đục TTT do chấn thương

Vết thương xuyên thường gây nên đục TTT ở 1 mắt ở trẻ em. Một số dạng đục này tiến triển từ từ sau hàng tuần hoặc nhiều tháng, dạng khác xuất hiện ngay trong lúc bị chấn thương.

4. Xử trí đục nhân mắt trẻ nhỏ

Trẻ bị đục nhân mắt: giải phẫu càng sớm càng tốt. Tránh bị di chứng về sau (tùy thuộc vào sức khỏe của bé BS quyết định cho phẫu thuật hay không).

Cách xử trí: cho dù đục nhân mắt do nguyên nhân nào đi nữa thì mọi trường hợp đục nhân mắt đều ngăn cản sự phát triển của thị lực nên cần phải được lấy nhân mắt đục đi bằng phẫu thuật để phục hồi thị lực. Ở trẻ nhỏ, đây là một phẫu thuật khẩn cấp để phòng nhược thị.

Một đường rạch nhỏ ở trong mắt, qua đó nhân đục được lấy ra. Bệnh nhân cần được nằm viện khoảng từ 1 – 2 ngày. Cả phẫu thuật và phục hồi chức năng tiến bộ rất nhiều trong những năm gần đây. Cho dù mắt được mổ lành rất nhanh, nhưng trẻ cần được che mắt lại trong vòng 1 – 2 tuần để giữ cho trẻ không bị những va chạm hoặc những chấn thương vào mắt.

Mặc dù phẫu thuật đạt kết quả cao nhưng vẫn có thể xảy ra biến chứng. Khoảng 95% phẫu thuật nhân mắt ở trẻ em không có vấn đề gì, tuy nhiên có thể gặp xuất huyết, nhiễm khuẩn, bong võng mạc và glô-côm. Biến chứng nặng phải bỏ nhãn cầu rất ít gặp.

Khả năng tiến triển của mắt sau phẫu thuật sẽ có những diễn biến như sau khi lấy nhân mắt đục đi cần thiết phải điều chỉnh quang học cho con mắt này.

5. Những điều cần biết sau phẫu thuật

Điều trị đục thủy tinh thể ở trẻ em sau khi phẫu thuật còn phải quan tâm đến cách thức điều chỉnh quang học và luyện tập để phục hồi thị giác sau mổ. Có thể điều chỉnh quang học sau mổ với 4 phương pháp chính:

*  Đeo kính gọng

        Dùng kính hội tụ có công suất khoảng +9 đến +12 đi ốp cho trẻ mổ đục thủy tinh thể ngay sau khi mổ. Có thể thay đổi công suất kính để phù hợp với sự thay đổi khúc xạ khi trẻ lớn lên.

* Kính tiếp xúc

        Là một thấu kính hội tụ đặt trực tiếp lên giác mạc. Phương pháp này có ưu thế hơn phương pháp đeo kính gọng là có thể sử dụng ngay sau mổ đục thủy tinh thể ở một mắt. Hình ảnh chỉ phóng đại 10% và người sử dụng cũng dễ dàng đổi kính cho hợp với sự thay đổi khúc xạ. Kính tiếp xúc thông thường và có kết quả ở trẻ nhỏ để thay thế cho nhân mắt tự nhiên. Các bà mẹ cần phải biết cách chăm sóc kính tiếp xúc, cách lắp vào, lấy ra và phải biết phát hiện những dấu hiệu không bình thường để báo kịp thời cho bác sĩ.

* Phẫu thuật đắp giác mạc

        Là dùng một mảnh thấu kính sinh học (lấy từ giác mạc người) khâu vào mặt trước giác mạc của trẻ sau khi mổ đục thủy tinh thể. Đây là phương pháp khó thực hiện nhất.

* Đặt thể thủy tinh nhân tạo

        Là phương pháp sử dụng thủy tinh thể bằng chất liệu nhân tạo đặt vào vị trí thủy tinh thể tự nhiên. Phương pháp này điều chỉnh quang học tốt nhất, kích thước hình ảnh tạo ra ở võng mạc hầu như không tăng. Thủy tinh thể nhân tạo được đặt ở vị trí phẫu thuật, tạo điều kiện tốt để nâng cao thị lực và phục hồi thị giác cho trẻ. Trong số 4 phương pháp trên thì đặt thể thủy tinh nhân tạo là xu hướng được lựa chọn nhiều nhất để nâng cao thị lực và phục hồi chức năng thị giác.

        Chú ý: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ phát triển nhược thị ngay cả khi đã được phẫu thuật đạt kết quả cao và điều chỉnh quang học tốt. Do vậy sau mổ, trẻ cần phải tập luyện bằng cách bịt mắt lành nhằm phục hồi thị lực lâu dài.

* Kết luận: Có thể thấy việc kiểm tra mắt cho trẻ sơ sinh là vô cùng quan trọng. Theo lời khuyên của các bác sĩ, cha mẹ cần chủ động kiểm tra bằng cách chiếu đèn để quan sát đồng tử. Nếu thấy đồng tử có ánh trắng thì bắt buộc phải đưa bé đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt. Ngoài ra cũng cần theo dõi phản xạ nhìn của bé, nếu đến 2, 3 tháng tuổi mà bé vẫn chưa biết nhìn theo tay mẹ khi di chuyển đồ vật cũng là dấu hiệu của bất thường, cần đưa trẻ đi khám.

7. Cách phòng bệnh:

* Rau lá xanh ngừa đục nhân mắt

           Một nghiên cứu gần đây phát hiện ra rằng các chất chống oxi hóa có trong rau chân vịt, cải và nhiều loại rau khác giúp người già ngăn chặn được bệnh đục nhân mắt.

           Trong một thử nghiệm, tiến sĩ Joshua A.Bomser và các nhà khoa học tại Đại học Ohio thuộc bang Columbus (Mỹ) đã nuôi tế bào thuỷ tinh thể trong phòng thí nghiệm. Sau đó nhóm chọn ra một số tế bào và đưa chúng vào các ống nghiệm có lutein, zeaxanthin, vitamin E. Số còn lại không được cho tiếp xúc. Cuối cùng, họ cho tất cả tế bào vào môi trường có bức xạ cực tím, mục đích là giảm thiểu tác động của ánh sáng mặt trời.

           Kết quả cho thấy những tế bào được tiếp xúc với tác nhân chống ôxi hoá ít bị tổn hại hơn so với các tế bào kia. Nhóm tế bào được tiếp xúc với lutein, zeaxanthin ít bị tổn hại hơn nhiều so với nhóm tế bào tiếp xúc với vitamin E.

           “Phát hiện của chúng tôi cho thấy lutein và zeaxanthin có tác dụng bảo vệ tế bào mắt khỏi những tổn hại do quá trình oxi hoá gây ra. Mà những chất này lại có rất nhiều trong rau lá xanh, chẳng hạn như cải củ xanh, cải xoăn, rau chân vịt”, Bomser nói.

           Bệnh đục nhân mắt xuất hiện khi các protein trong thuỷ tinh thể bắt đầu kết khối với nhau, tạo thành một mảng đục làm giảm thị lực của mắt. Càng tiếp xúc nhiều với ánh sáng mặt trời, nguy cơ mắc bệnh càng tăng. Có nhiều nghiên cứu gần đây đã chứng minh rằng những người ăn nhiều rau quả có tỷ lệ bị đục nhân mắt thấp hơn. Đặc biệt, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng vitamin E và C, có nhiều trong rau quả, có tác dụng bảo vệ tế bào cơ thể khỏi những tổn hại do các phân tử gốc tự do gây ra. Các phân tử gốc tự do là sản phẩm “không mong đợi” của quá trình trao đổi chất trong cơ thể. Chúng gây ra quá trình oxi hóa, nguyên nhân dẫn đến nhiều loại bệnh trong đó có ung thư.

           Bomser cho biết các chất chống oxi hoá trong rau quả, thực phẩm có tác dụng tốt hơn các loại dược phẩm bổ sung tác nhân oxi hoá. Tuy nhiên, việc uống các loại thuốc bổ sung lutein và zeaxanthin cũng đem lại hiệu quả cao