Gãy xương ở người cao tuổi

1. Nguyên nhân

 
Sau nhiều năm lao động, hệ thống xương khớp của người già bị thoái hóa, xương trở nên giòn hơn do chất collagen và đạm giảm, vỏ xương bị mỏng do thiếu canxi… Vì thế, chỉ cần một tác động nhẹ cũng có thể gây chấn thương xương.

2. Những tình huống gãy xương ở người cao tuổi:

– Thường gặp nhất là trượt do sàn nhà, nhà vệ sinh trơn. Chân người già không đủ sức chống đỡ nên rất dễ bị ngã. Tư thế ngã thường là đập mông, đập hông, chống tay, chống khuỷu.

– Đi vấp ngã bậc thềm, bậc thang, ngã đập gối xuống đất.

– Tối ngủ trở mình ngã xuống giường. Thậm chí sáng dậy, xoay người đứng lên cũng có thể làm gãy xương.

– Ngã ngồi do hụt chân, ngã xe, bị va chạm nhẹ. Hai mông đập xuống đất, người cúi gập xuống.

3. Vị trí gãy xương thường gặp:

– Chi trên: Gãy đầu dưới xương quay (do ngã chống bàn tay), cổ phẫu thuật cánh tay (do ngã đập vai hay chống khuỷu), đầu dưới xương quay lẫn đầu trên xương cánh tay (do ngã chống bàn tay, khuỷu duỗi thẳng).

– Chi dưới: Gãy cổ xương đùi (do ngã đập hông, đập mông), xương bánh chè (do ngã đập gối), ngón chân (do đi vấp ngã, va quệt bậc thang, chân bàn, chân ghế). Đặc biệt là gãy nền xương bàn 5 do lật nhẹ bàn chân hay cổ chân, sau đó thấy đau hoặc sưng mu bàn chân, cảm giác khó chịu dọc theo bờ ngón út. 

– Cột sống và khung chậu: Gãy đốt sống thắt lưng thứ 3, 4, 5 hoặc xương tọa khi bị ngã ngồi đập mông xuống đất. Cũng có khi ngã ngả lưng ra sau cấn trúng vật cứng như cạnh bàn, cạnh tủ, bậc thang, lan can… gây chấn thương trực tiếp vào cột sống thắt lưng.

4. Triệu chứng:

– Rất đau và không thể cử động bình thường phần chi bị gãy, nhức xương về khuya.

– Dấu hiệu bầm máu thường không xuất hiện ngay mà nửa ngày sau mới phát hiện.

– Gãy xương nhiều nơi nhưng chỉ đau ở một nơi nặng nhất, những nơi còn lại sẽ đau khi nơi kia được điều trị ổn. Cần kiểm tra X – quang toàn diện và kiểm tra lại sau đó vài ngày để chắc chắn không bị bỏ sót tổn thương.

– Một số trường hợp gãy xương nhưng không di lệch nhiều, nên có thể cử động được phần chi bị đau. Người nhà và bác sĩ có thể không phát hiện ra. Nếu bệnh nhân tiếp tục cử động, ổ gãy sẽ bị vỡ ra và di lệch, bắt buộc phải phẫu thuật thay khớp nhân tạo vì chỏm xương đùi bị hư.

5. Điều trị

5.1 Những lưu ý trong điều trị:

Gãy xương ở người cao tuổi, không chỉ điều trị bằng thuốc mà phải tập trung bổ sung dinh dưỡng. 

Về dinh dưỡng, thức ăn bổ dưỡng nhưng phải phù hợp với cơ thể của người già, vì nếu ăn nhiều chất bổ nhưng không hấp thu được vào máu thì dinh dưỡng vẫn kém. Nên ăn các thức ăn lỏng dễ tiêu hóa. Không cho bệnh nhân ăn những thức ăn lạ, người già ăn thức ăn lạ có thể gây tiêu chảy cấp làm sức khỏe càng nhanh bị suy kiệt hơn.

Để lành xương nhanh chóng, người bệnh cần vận động sớm (theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình), vừa giúp chống loét do tư thế nằm lâu, giúp máu huyết lưu thông làm xương chóng lành, chống sưng phù chi đau, giảm sự cứng khớp, teo cơ…

5.2 Một số chế độ điều trị thường dùng cho người cao tuổi

– Gãy đầu dưới xương quay: Nắn kín và bó bột cẳng bàn tay sát khuỷu khoảng 3 tuần, tháo bột và đặt một nẹp vải ở cẳng bàn tay. Sau khi bó bột về, chú ý kê tay cao để ngừa sưng bàn tay, ngón tay. Thường xuyên cử động các ngón tay cho máu lưu thông tốt. Một số trường hợp gãy phạm khớp nặng sẽ được mổ nắn, cố định ổ gãy bằng nẹp vít hay các loại kim Kirschner. Một số khác có thể được sử dụng khung bất động ngoài.

– Gãy đầu trên xương cánh tay (gãy cổ phẫu thuật): Bệnh nhân được cố định ổ gãy ở tư thế áp tay sát thân và nâng khuỷu gấp 90 độ. Loại băng nẹp gọi là băng Deseault. Loại gãy này rất dễ lành xương.

– Gãy cột sống thắt lưng: Bệnh nhân phải nằm nghỉ 3 – 4 tuần trên giường. Chú ý vấn đề lăn trở, có thể lật nghiêng nhẹ với tư thế giữ thẳng cột sống để vệ sinh chống loét. Cho bệnh nhân tập vận động tay chân. Nằm nệm hơi, nệm nước. Sau hai tuần có thể ngồi dốc 30 – 450.

– Gãy cổ xương đùi: Cần nhập viện và mổ cấp cứu ngay. Người bệnh sẽ được nắn xương trên bàn chỉnh hình và cố định ổ gãy bằng 2 vít xốp hoặc 2 đinh Knowles. Phẫu thuật được thực hiện dưới màn hình kiểm soát gọi là C – arm. Ðây là một loại máy chụp X – quang trong phòng mổ, giúp bác sĩ thấy được ổ xương gãy mà không cần phải mở da như kỹ thuật xưa kia. Nhờ vậy có thể nắn xương tốt và vết thương trên da của bệnh nhân chỉ vào khoảng 1 – 2 cm (vừa đủ cho đinh vào).

Sau mổ, bệnh nhân có thể ngồi dậy tập co gối nhẹ. Nếu khỏe có thể tập đi khung hay hai nạng nhưng chưa chạm đất chân đau ngay. Mức độ chịu nặng (chạm đất) của chân gãy sẽ tăng dần tùy theo sự tiến triển lành xương của người bệnh. Thường sẽ bỏ nạng sau khoảng 6-9 tháng vì đó là khoảng thời gian đủ cho gãy cổ xương đùi lành.

Tuy nhiên có một số trường hợp xương không lành hay chỏm xương bị hư sau khi gãy xương đã lành. Lúc này có chỉ định thay chỏm nhân tạo.

– Gãy xương bánh chè: Cũng được mổ cấp cứu. Sau khi mổ, bệnh nhân thường được bó bột đùi cổ chân. Người bệnh có thể đi hai nạng hay khung ngay sau mổ. Sau 2 – 3 tuần, bột sẽ được tháo và bệnh nhân được hướng dẫn tập co gối. Nếu không tập sẽ bị cứng gối, lúc đó người bệnh không gập gối lại được vì khớp bị giới hạn. Xương thường lành sau 3 – 6 tháng. Nếu dụng cụ cố định xương gây cấn đau sẽ được bác sĩ mổ lấy bỏ.

6. Phòng chấn thương ở người cao tuổi

– Việc đi lại phải rất cẩn thận, khi ngồi sau xe máy, xe đạp phải có người giữ… đi bộ cũng phải rất nhẹ nhàng.

– Nên đi dép có nhiều ma sát khi vào nhà vệ sinh, đi ở sàn đá hoa…

– Khi bị chấn thương không nên tự ý điều trị vì có thể làm bệnh nặng hơn.

– Người thân, cần tạo ra môi trường an toàn cho người già: phòng vệ sinh phải khô ráo, có đủ ánh sáng, có các thanh vịn hỗ trợ, bố trí phòng ngủ cho người già ở tầng trệt, nên có nhà vệ sinh gần phòng ngủ…

– Đồng thời nên có chế độ ăn uống đủ chất như bổ sung sản phẩm giàu canxi, vitamin là điều người thân nên chú ý để phòng tránh loãng xương ở người cao tuổi.