Hạ canxi máu

1. Khái niệm:

       Hạ canxi máu là khi nồng độ canxi toàn phần trong máu dưới 8,8mg/dL (2,20mmol/l) trong điều kiện protein huyết thanh bình thường, hoặc canxi iôn hoá dưới 4,7mg/dL (1,17mmol/L).

2. Nguyên nhân:

       Có nhiều nguyên nhân gây ra hạ canxi máu, trong đó chủ yếu là:

      – Tăng tạo xương trong khi cung cấp canxi không đủ (trẻ em đang giai đoạn phát triển nhanh, phụ nữ đang mang thai và nuôi con bằng sữa mẹ), hội chứng kém hấp thu do rối loạn tiêu hoá kéo dài;

      – Suy và giả suy tuyến cận giáp trạng, làm giảm bài tiết parathyroid hormon gây hạ canxi máu, tăng photpho máu và thường gây nên cơn tetani mạn tính.

      – Thiếu hụt vitamin D; bệnh lý thận: bệnh lý ống thận, suy thận;

      – Các nguyên nhân khác: thiếu hụt magiê, viêm tụy cấp, giảm albumin máu, tăng photpho máu. Các thuốc gây hạ canxi máu như thuốc chống động kinh (phenobarbital, phenytoin), rifampicin, truyền máu nhiều, thuốc cản quang, dùng liều cao calcitonin.

3. Triệu chứng:

      – Dấu hiệu hay gặp là tình trạng co cứng cơ (chuột rút) ở vùng lưng và chân. Những trường hợp hạ canxi máu diễn biến từ từ, âm ỉ có thể gây các dấu hiệu thần kinh nhẹ như trầm cảm, lú lẫn hay kích thích tâm thần. Phù gai thị và đục thể thủy tinh có thể xuất hiện khi bị hạ canxi máu kéo dài.

      – Cơn tetani xuất hiện do hạ canxi máu nặng nhưng cũng có thể gặp trong trường hợp chỉ hạ canxi iôn hoá trong khi canxi toàn phần bình thường, ví dụ như trong tình trạng kiềm hoá máu. Biểu hiện của cơn tetani là các triệu chứng cảm giác như dị cảm ở đầu chi, môi, lưỡi, bàn cổ chân, đau cơ lan toả, co cứng cơ vùng mặt, tay, chân. Ngoài cơn tetani tự phát, người ta còn dùng một số nghiệm pháp để tìm các dấu hiệu đặc trưng của hạ canxi máu.

      – Dấu hiệu Chvostek biểu hiện bằng sự co cơ mặt tự phát sau khi gõ nhẹ vào dây thần kinh mặt ở vị trí ngay trước ống tai.

      – Dấu hiệu Trouseau biểu hiện bằng sự co rút các cơ vùng cổ tay, bàn tay xuất hiện khi giảm lượng máu cung cấp cho bàn tay, dấu hiệu này còn gặp trong hạ magiê, kiềm hoá máu, hạ kali máu và khoảng 6% người khoẻ mạnh không phát hiện có rối loạn điện giải.

      – Loạn nhịp tim hoặc rối loạn dẫn truyền trong tim có thể gặp ở một số trường hợp hạ canxi máu nặng.

      – Một số triệu chứng khác có thể gặp như: da khô, dày, móng tay giòn, có khía, dễ gãy; tóc xơ, cứng.

      – Nhiễm nấm Candida cũng rất hay gặp, nhất là trong các trường hợp suy tuyến cận giáp trạng.

4. Sơ cứu người bị hạ canxi máu

       Khi gặp trường hợp người bị hạ canxi máu, những người xung quanh phải giữ bình tĩnh, đỡ bệnh nhân rồi đưa vào chỗ thoáng mát để nghỉ ngơi.

      – Vỗ nhẹ 2 bên má bệnh nhân để giữ cho bệnh nhân tỉnh táo. Nếu ngất lâu hãy thử ấn huyệt nhân trung ở giữa mũi và miệng

      – Xem xét trong đồ đạc bệnh nhân nếu có mang theo canxi viên dạng sủi thì pha 1 viên vào 1 cốc nước, đợi thuốc tan hết thì đưa cho bệnh nhân uống. Nếu 2 hàm răng bệnh nhân cứng lại không mở ra được thì bắt buộc phải dùng thìa bón vào miệng bệnh nhân, hoặc vỗ mạnh 2 bên má (không phải là tát) cho bệnh nhân tỉnh lại uống thuốc.

      – Nếu bệnh nhân không mang theo viên canxi dạng sủi thì nên nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

5. Biến chứng

       Hạ canxi máu không được điều trị có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển và sức khỏe của trẻ nhỏ: trẻ chậm lớn; chức năng vận động chậm phát triển; não bị tổn thương; trẻ có thể bị suy dinh dưỡng; bị nhuyễn xương, xương mềm, yếu do thiếu vitamin D trong quá trình tạo xương.

       Ở người lớn và trẻ em có thể bị các biến chứng: loãng xương; kém phát triển; dễ xảy ra cơn tetany do hoạt động thần kinh quá mức, gây đau đớn vô cùng.

6. Điều trị:

       Trong trường hợp hạ canxi máu cấp tính như cơn tetani thì nên điều trị bằng tiêm tĩnh mạch chậm dung dịch canxi gluconate hoặc canxi clorua 10%, các triệu chứng thường hết nhanh chóng sau tiêm nhưng tác dụng thường ngắn, chỉ kéo dài vài giờ. Do đó có thể tiêm nhắc lại hoặc truyền tĩnh mạch chậm (canxi gluconate 10% pha trong glucose 5%). Đặc biệt lưu ý ở bệnh nhân đang sử dụng thuốc trợ tim digoxin: truyền rất chậm và theo dõi điện tim liên tục. Khi cơn tetani phối hợp với hạ magiê máu, phải bổ sung đồng thời cả magiê với canxi.

       Trong trường hợp hạ canxi máu sau mổ cắt tuyến cận giáp thì chỉ cần bổ sung canxi bằng đường uống (1g/ngày) là đủ. Với hạ canxi máu mạn tính, bổ sung canxi bằng đường uống và đôi khi phối hợp với vitamin D. Có thể dùng canxi gluconat hoặc canxi carbonat, 1-2g canxi/ngày.

7. Phòng bệnh:

      – Thực hiện chế độ ăn đủ canxi. Canxi có nhiều trong thủy hải sản: tôm, cua, ốc, nghêu, sò, mực…

      – Tắm nắng dưới ánh nắng mặt trời vào buổi sáng để da tổng hợp vitamin D.

      – Tránh các kích thích từ bên ngoài vì dễ gây khởi phát cơn hạ canxi nếu bản thân có hạ canxi tiềm tàng.

      – Chỉ nên dùng viên canxi bổ sung khi có chỉ định của bác sĩ.

8. Câu hỏi tham khảo:

Câu hỏi: Bà bầu bị hạ canxi máu có ảnh hưởng đến thai nhi hay không?

Trả lời:

       Thiếu canxi ảnh hưởng lớn tới sức khỏe bà bầu: cụ thể là gây mệt mỏi, đau nhức cơ bắp, tê chân, đau lưng, đau khớp, răng lung lay, chuột rút, nặng hơn nữa thì lên cơn co giật do hạ canxi huyết quá mức mà biểu hiện đặc trưng là hiện tượng co giật các cơ mặt và chi trên với bàn tay co rúm, các ngón tay bị chụm lại.

       Hơn nữa, thiếu canxi ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe bà bầu vì nó dễ làm bà bầu bị cao huyết áp do hoạt động bài tiết hormon của tuyến cận giáp tăng lên. Nồng độ hormon của tuyến cận giáp có liên quan trực tiếp tới huyết áp, hormon của tuyến cận giáp cao thì huyết áp càng tăng. Vì vậy, nếu được bổ sung Canxi đầy đủ có thể giảm nhẹ sự bài tiết hormone của tuyến cận giáp do Canxi trong máu tụt xuống gây ra.làm cho huyết áp hạ xuống và duy trì ở mức thấp.

       Ngoài ra, không chỉ thiếu canxi ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe bà bầu mà đối với thai nhi thiếu canxi sẽ  dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng ngay khi còn trong bụng mẹ, bị còi xương bẩm sinh, biến dạng các xương gây dị hình, lùn thấp…. Vì thế bổ sung canxi đủ và đúng liều là hết sức cần thiết.

       Khi phụ nữ có thai, cần được cung cấp canxi tăng lên gấp đôi vì nó phải nuôi dưỡng cho cả 2 người. Nếu thiếu canxi ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe bà bầu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển về sau của thai nhi nữa đấy