Hạ đường huyết

1. Khái niệm

Hạ đường huyết hay chứng hạ đường huyết là sự giảm lượng đường (glucoza) trong máu xuống dưới mức bình thường (bình thường 4,4-6,1 mmol/lít). Tình trạng nồng độ glucose trong máu hạ đến mức các tế bào ở ngoại vi và tế bào não không có đủ glucose để hoạt động chức năng bình thường.

Đây là một bệnh thể dịch, một bệnh sinh hóa, ảnh hưởng rất lớn đến các chức năng và hoạt động của cơ thể con người, có thể gây ra nhiều rối loạn cho sức khoẻ thậm chí là rất nguy hiểm, nó còn nguy hiểm hơn tăng đường huyết rất nhiều và có thể gây tử vong nhanh chóng. Khi bị hạ đường huyết, người bệnh có cảm giác đói, mệt mỏi đột ngột, run tay, chân, chóng mặt, vã mồ hôi, mặt tái nhợt.

2. Nguyên nhân

a. Do tiểu đường:

Hạ đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường đang điều trị bằng thuốc hạ đường máu loại uống (Sulfamid) hay insulin là các nguyên nhân hay gặp nhất (chiếm 99% các hạ đường huyết nặng gây tai biến.

–        Những người dùng thuốc hạ đường huyết

+        Insuline (quá liều, thời điểm tiêm,…)

+        Uống thuốc hạ đường máu (quá liều)

+        Sai lầm về ăn uống: Ăn muộn, ăn thiếu, bỏ bữa ăn

+        Tăng hoạt động thể lực bất thường

+        Giảm nhu cầu insuline sau giai đoạn tăng tạm thời

–        Hết nhiễm trùng, dừng thuốc có tác dụng tăng đường máu, sau phẫu thuật:

+        Tiêm insuline vào vùng hoạt động mạnh

+        Tắm nước nóng sau khi tiêm insuline

+        Uống nhiều rượu (đặc biệt khi đói)

+        Một số thuốc: Chống viên không steroid, pentamidin,…

b. Các nguyên nhân khác:

–        Chế độ dinh dưỡng: Ăn không đủ, thiếu bữa ăn phụ, bỏ bữa ăn, ăn quá ít, uống nhiều bia rượu đặc biệt lúc đói.

–        Hạ đường huyết do hoạt động quá mức bình thường như tập thể dục, thể thao (chạy điền kinh, bơi lội, leo núi, đua xe đạp đường trường…), lao động nặng…

–        Mắc các bệnh nhiễm vi khuẩn như nhiễm trùng phổi và đường tiểu tiện, đặc biệt ở người cao tuổi sống trong viện dưỡng lão.

–        Các bệnh trầm trọng về thận, gan, tuyến giáp, ung thư. Rối loạn các cơ quan nội tiết hormon.

–        Hạ đường huyết cũng có thể xảy ra trong giai đoạn đầu của thai kỳ khi người phụ nữ phải làm việc vất vả.

–        Những người uống quá nhiều đồ uống có cồn.

–        Các khối u: U ngoài tụy (u mạc treo thể tích lớn, u gan), u tụy tiết insulin

3. Triệu chứng

–        Mức glucose gây triệu chứng hạ glucose huyết thay đổi tuỳ từng người, tuỳ từng hoàn cảnh.

–        Xác định hạ glucose huyết có thể dựa vào: Phát hiện thấy phản ứng của các hocmon điều hoà đối kháng và các triệu chứng hạ glucose huyết khi nồng độ glucose huyết tương từ 3,5 – 4 mmol/l (<= 2,8 mmol/L).

 4.  Xử Lý

–        Hạ glucose huyết không xảy ra với ĐTĐ chỉ điều trị bằng chế độ ăn và luyện tập.

–        Nếu hạ đường huyết do bệnh tiểu đường thì nên tuân theo lời chỉ dẫn của thầy thuốc trong việc dùng thuốc và ăn uống hằng ngày, nên tập thể dục thường xuyên và đúng bài bản. Người bệnh ĐTĐ nên duy trì mức glucose huyết trên 4 mmol/l

–        Trường hợp do u tuyến tụy gọi là hạ đường huyết tự phát. Bệnh này có thể điều trị khỏi hẳn nếu được phẫu thuật cắt bỏ khối u.

a. Xử lý hạ đường huyết nhẹ – vừa:

–        Xét nghiệm nếu có thể

–        Nếu bệnh nhân tỉnh: Bù đường qua ăn uống 15g đường:

+        3 thìa cafe đường kính hoặc đường glucose.

+        Hoặc 3 thìa mật ong.

+        Hoặc 150ml (1 cốc nước) Coca Cola.

+        Hoặc 1 cốc sữa.

+        Hoặc 150ml nước cam.

+        1/2 chiếc bánh mỳ (loại nhỏ).

b. Xử lý hạ đường máu nặng:

–        Tiêm glucose tĩnh mạch: 25-50 ml Glucose 30% trong 2-3 ph

–        Chọc ven rút máu, giữ kim trong ven, tháo bơm tiêm lấy máu xét nghiệm đường máu, lắp bơm tiêm đã lấy dung dịch glucose 20-30% vào kim lưu trong ven và bơm chậm.

–        Truyền Glucose 5% liên tục sau khi đã tiêm đường tĩnh mạch như trên và duy trì nhỏ giọt TM cho đến khi đường huyết bình thường, bệnh nhân hết nguy cơ hạ đường huyết.

5. Biến chứng của hạ đường huyết

–        Về tâm thần kinh: Gây tổn thương nhân xám thần kinh trung ương (nhẹ, nặng)

–        Chấn thương …. trong khi hạ đường huyết

–        Hạ đường huyết không nhận biết thường xảy ra trong đêm, rất nguy hiểm vì có thể gây ra các biến cố tim mạch

a. Nhẹ – vừa:

–        Sợ hãi, lo lắng

–        Ảnh hưởng đến tự chăm sóc

–        Vấn đề xã hội, thành kiến

b. Nặng:

–        Chấn thương

–        Co giật

–        Loạn nhịp tim

–        Liệt thoáng qua

–        Rối loạn nhận thức, thất điều

–        Tử vong

c. Hạ đường huyết ở người cao tuổi:

–        Nguy cơ chấn thương do ngã

–        Có thể bỏ sót hoặc nhầm với sa sút trí tuệ

–        Dinh dưỡng kém có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết

–        Tránh dùng sulphonylurea tác dụng kéo dài cho người cao tuổi

6. Phòng bệnh

a. Dự phòng:

–        Giáo dục bệnh nhân

–        Tự xử lý sớm hạ đường máu

–        Chế độ dinh dưỡng, luyện tập

Đề phòng hạ đường huyết do đái đường:

–        Đảm bảo ăn uống đúng giờ; không thay đỏi đột ngột số lượng thức ăn (chủ yếu là glucid).

–        Cân nhắc giảm liều insulin (nếu không có sai sót chế độ ăn, luyện tập,…)

–        Đánh giá, tìm nguyên nhân

–        Tránh để đường máu hạ xuống <4 mmol/l

–        Nếu đường máu< 7mmol/l, nên ăn thêm bữa phụ trước khi đi ngủ                          

Hướng dẫn phòng hạ đường huyết với bệnh nhân đái đường:

–        Nếu nghĩ tới hạ đường huyết thì người bệnh phải làm ngay việc sau:

+        Ăn ngay 1 bữa ăn, uống nước hoa quả hoặc nước đường

+        Báo ngay cho bác sỹ hoặc y tá điều trị bệnh của mình

+        Kiểm tra theo vài tiếng đường khi đi ra khỏi nhà.

+        Cho bạn vè, người thân đồng nghiệp biết mình đái tháo đường và nói cho họ biết cách  xử lý khi bị hạ đường huyết

–        Phải kiểm tra đường huyết nếu bạn cảm thấy ăn không ngon miệng hoặc ăn ít hơn thường ngày, hoặc vận động quá mức.

–        Hạn chế uống rượu  đặc biệt là uống rượu mà không ăn hoặc ăn ít.

–        Đối với phụ nữ phải đặc biệt chú ý những ngày có kinh nguyệt

–        Luôn mang theo người thẻ đái tháo đường hoặc số điện thoại người thân và bác sỹ của mình.