Ho ở trẻ em

I. Các loại ho

     – Ho có nhiều nguyên nhân: Khi khám một trẻ bị ho, bác sĩ phải hỏi đặc tính của cơn ho, nếu được nghe trẻ ho càng tốt. Nhìn cách thở của trẻ cũng giúp bác sĩ chẩn đoán được trẻ ho vì bệnh gì.

     – Có nhiều loại ho: do cảm cúm, do dị ứng, do viêm phổi, viêm cuống phổi, do mủ ở màng phổi, ho gà, ho lao…

     – Khi nào trẻ ho mà có nóng hoặc ho dai dẳng thì phải đưa đến bác sĩ khám ngay

     – Cần “tôn trọng” cơn ho của trẻ . Ðừng tìm cách dập tắt cơn ho tức khắc mà không biết nguyên nhân cụ thể.

     – Trong trường hợp là ho “gió”, ho “cảm” chút đỉnh thì cần để cho trẻ ho. Ngay cả trường hợp bị viêm phổi hay viêm cuống phổi, vẫn để bé ho tự nhiên để tống đàm nhớt ra ngoài cho dễ thở và bớt nhiễm độc. Ho vì viêm phổi mà chỉ uống thuốc ho thì bệnh càng nặng thêm. Bác sĩ chỉ cho uống thuốc ho khi thấy cơn ho làm bé mệt nhiều và mất ngủ khiến bé suy nhược.

II. Ðiều trị

     – Ho không phải là bệnh, mà chỉ là một triệu chứng của nhiều căn bệnh khác. Do đó phải cần chữa đúng bệnh trước tiên, sau đó mới chữa ho.

     – Trong trường hợp trẻ bị ho tím tái ở môi, ở đầu ngón tay, ngón chân và khó thở (thở nhanh, dồn dập trên 60 lần/phút), có tiếng khò khè và co kéo cơ hô hấp ở cổ xuống sườn là những trường hợp nặng, phải đưa vào bệnh viện cấp cứu ngay.

     – Khó thở luôn là dấu hiệu báo động, phải cần đưa bé đến ngay các cơ sở y tế gần nhất. Nên khám bệnh ngay khi trẻ có các triệu chứng nóng, ho kèm khó thở. Phải chữa tới nơi tới chốn, đừng để bệnh kéo dài, tái đi tái lại làm trẻ mất sức.

III. Lưu ý khi điều trị săn sóc tại nhà

     – Cho uống thuốc theo toa bác sĩ. Giữ vệ sinh tổng quát. Hút đàm nhớt cho trẻ. Nếu không, đàm nhớt sẽ làm trẻ nghẹt thở. Chỉ nên cho trẻ ăn ít, nhưng nhiều lần trong ngày. Nên cho ăn thức ăn đặc. Nếu bị ói thì ngay sau khi trẻ ói xong, nên cho ăn lại liền, trẻ sẽ không bị ói nữa.

     – Dùng một cuộn băng, băng chặt bụng cũng giúp trẻ giảm cơn ho.

     – Nên giữ ấm cho trẻ. Ðề phòng những cơn lạnh đột ngột.

     – Không nên cho trẻ uống thuốc ho của người lớn vì thuốc ho của người lớn thường có chất á phiện, trẻ có thể bị chết vì trúng độc.

IV. Chữa ho theo phương pháp dân gian

     Chữa ho cho trẻ bằng một số bài thuốc đông y là phương pháp phổ biến trong dân gian. Cha mẹ có thể áp dụng một số cách chữa ho cho trẻ như sau:

1. Chữa ho cho trẻ bằng mật ong:

      Là một trong những cách chữa ho dân gian phổ biến nhất. Người lớn có thể dễ dàng dùng mật ong theo nhiều cách khác nhau, nhưng đối với trẻ em, cha mẹ chỉ nên cho bé dùng 1 café mật ong pha với một chút nước ấm cho bé uống trước khi đi ngủ có thể giúp bé đỡ ho hơn về đêm. Nhưng các bà mẹ luôn nhớ không nên dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. Có thể dùng đường phèn thay thế, hấp lên rồi cho trẻ dưới 1 tuổi dùng.

2. Chữa ho cho trẻ bằng húng chanh:

      Là cây thuốc chữa ho hiệu quả trong các bài thuốc của y học cổ truyền. Có thể dùng lá húng chanh giã dập, trộn với 10ml nước sôi, để cho ngấm rồi gạn lấy nước cho trẻ uống, ngày uống 2 lần. Hoặc có thể dùng lá húng chanh với quất xanh, rửa sạch, cho vào máy xay sinh tố xay nhuyễn rồi thêm lượng đường phèn vừa đủ, hấp cách thủy khoảng 20 phút. Cho bé uống liên tục 1 – 2 lần/ngày đến khi hết ho.

3. Chữa ho cho trẻ bằng tỏi ta:

      Còn có thể dùng tỏi để chữa ho rất hiệu quả: Giã nát 2 tép tỏi trộn với 2 thìa café mật ong, hấp cách thủy một lúc (không để tỏi chín). Rồi cho bé uống ngày 1 – 2 lần, mỗi lần ½ thìa café.

4. Chữa ho cho trẻ bằng lá hẹ và đường phèn:

     – Dùng lá hẹ và đường phèn hấp cách thủy rồi cho bé uống, mỗi ngày cũng chỉ cho bé uống 1-2 lần, mỗi lần 2-3 thìa café là được. Mỗi lần hấp chỉ cần khoảng 5-10 lá hẹ là được.

5. Chữa ho cho trẻ bằng nghệ:

      Nghệ trong dân gian dùng chữa được nhiều bệnh, trong đó chữa ho cũng là một phương pháp phổ biến. Lấy một nửa cốc nước nóng cho một ít muối vào sau đó cho nửa thìa bột nghệ. Khuấy đều và uống ngày một lần, uống khoảng 3 ngày. Cách này rất hiệu quả để bảo vệ họng khỏi bị viêm. Đau họng do ho thì có thể pha 1 thìa bột nghệ vào một cốc sữa và đun lên. Nhấp ít một sữa nóng vào sáng và tối sẽ hạn chế được ho và đau họng.

6. Chữa ho cho trẻ bằng hoa khế, hoa đu đủ đực, lá tía tô, đường phèn:

      Mỗi mỗi thứ 10g cùng với đường phèn 5 g. Tất cả cho vào bát sứ có ít nước lọc, đun cách thủy lấy nước cho bé uống. Hàng ngày cho bé uống ½ thìa cà phê.

7. Chữa ho cho trẻ bằng hoa hồng:

      Cũng có thể làm thành 1 bài thuốc chữa ho đơn giản: Lấy cánh hoa hồng bạch rửa sạch trộn với lượng đường phèn vừa đủ, một ít nước lọc, đem hấp cách thủy. Cho bé uống 3-4 lần/ngày, 1 thìa/lần.

8. Chữa ho cho trẻ bằng quả kha tử:

      Dùng nhiều trong điều trị ho có đờm: quả kha tử có bán ở các hiệu đông y, nướng kha tử lên, sau đó thả vào cốc nước nóng có pha chút muối cho bé ngậm, rất hiệu quả đó.

9. Chữa ho cho trẻ bằng gừng:

      Chữa ho, viêm họng, cảm lạnh không thể không kể đến tác dụng của gừng. Lấy 1 thìa nước gừng, 1 thìa mật ong, 3 thìa nước chanh trộn với nửa cốc nước nóng. Dùng hỗn hợp này nhấp từng ngụm nhỏ, ngày 3 lần (có thể kết hợp uống một cốc sữa nóng) sẽ giảm ho và các vấn đề về họng một cách nhanh chóng.

10. Chữa ho cho trẻ bằng quả phật thủ:

      Đây là một loại quả có công hiệu chữa ho hiệu quả cho trẻ mà không được nhiều người biết đến. Quả Phật thủ ngâm với nước muối, rửa sạch vỏ bên ngoài, gọt thành từng miếng mỏng từ vỏ vào đến hết ruột rồi trộn với mạch nha (mua ở hàng khô), cho vào hấp cách thủy từ 30 đến 45 phút. Lấy ra để nguội cho vào tủ lạnh dùng dần. Mỗi tối trước khi đi ngủ lấy ra 10ml vào chén con rồi ngâm vào bát nước nóng cho ấm lên rồi cho bé uống. Có thể pha thêm vào một chút nước lọc cho bé dễ uống.

11. Chanh đào, quất trị ho cho trẻ rất tốt

      – Đây là hai loại quả gần gũi, phổ biến và thường được dùng để trị ho nhiều nhất. Nhưng không chỉ trị ho, hai loại quả này còn có thể được chế biến thành những dạng siro mật ong để lưu trữ lâu dài phòng ho, viêm họng cũng rất hữu hiệu, không chỉ dùng được cho người lớn mà có thể dùng cho cả trẻ nhỏ.

      – Cách chế biến siro chanh đào mật ong hoặc quất mật ong rất đơn giản: rửa sạch quả, ngâm trong nước muối loãng 0 phút rồi vớt ra để ráo nước. Có thể để chanh, quất nguyên quả hoặc thái lát mỏng. Tỉ lệ 1 chanh:1 mật ong.

      – Cứ xếp 1 lớp chanh, quất thì đổ 1 lớp mật ong mỏng lên trên, cứ thế cho đến khi đầy bình thì rắc một lớp gừng thái sợi kín mặt ong, chèn một lớp đường phèn mỏng lên trên cùng. Lèn chặt. Đậy kín. Bảo quản tự nhiên khoảng hai tháng thì bỏ tủ lạnh, có thể dùng được lâu dài.

      – Với trẻ em, có thể cho mỗi ngày 1 thìa cà phê vào sáng sớm ngủ dậy. Cần làm ấm trước khi cho trẻ uống. Với trẻ nhỏ dưới 1 tuổi có thể pha loãng để không bị khé họng.

12. Cao lá thường xuân:

      Hầu hết các bộ phận (rễ, lá, quả, hoa,…) của cây thường xuân đều chữa nhiều bệnh như bệnh lỵ, đau tai, bệnh gút và sốt. Đến đầu thế kỷ 16, loài cây thường xuân đã ngày càng được biết đến nhiều hơn với hiệu quả điều trị bệnh viêm đường hô hấp. Thành phần của dịch chiết lá thường xuân là α – Hederin, chất này có tác dụng làm giãn cơ trơn phế quản, giảm độ nhớt dịch nhày, giúp long đờm và giảm ho.

V. Lời khuyên

      Chữa ho cho trẻ bằng thảo dược (theo các cách trên) đều có thể dùng kết hợp với kháng sinh (có chỉ thị của bác sỹ) sẽ nhanh khỏi hơn. Tuy nhiên trong trường hợp nặng bạn cần đến bác sĩ để được lời khuyên tốt nhất. Với các cách trên, bạn nên cho bé uống dần dần để bé quen với vị thuốc. Khi cho bé uống nên giữ tư thế đầu hơi cao so với bụng để tránh bé không bị trớ hay nôn sặc

      Độ tuổi của bé:

      – Từ 0-6 tháng: mỗi lần uống từ 3-5ml

      – Từ 6 tháng – 1 tuổi: mỗi lần uống 5ml

      – Từ 1 tuổi đến 2 tuổi: mỗi lần 5-10ml

      – Trên 2 tuổi: mỗi lần 10 đến 15ml

      Số lần dùng:

      – Để dự phòng ho: mỗi ngày uống 1 lần trước khi đi ngủ vào buổi tối

      – Để chữa ho: Mỗi ngày uống 3, 4 lần

      Chữa ho cho trẻ, cha mẹ nên lưu ý:

      – Nên giữ cho đầu bé cao lên, khi nằm hãy đặt cho bé 1 chiếc gối sao cho phần đầu của bé được nâng cao một chút, tư thế này sẽ giúp bé dễ thở hơn.

      – Cho trẻ uống nhiều nước sẽ giúp trẻ dịu họng và giảm ho. Khoa học cũng đã chứng minh việc cho trẻ uống nhiều nước còn có hiệu quả làm loãng đờm cao.

      – Không áp dụng bài thuốc có mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi vì có thể gây dị ứng. Trong trường hợp đó có thể thay thế bằng đường phèn.

VI. Dinh dưỡng cho bé bị ho

1. Cho trẻ ăn món dễ tiêu

      – Theo bác sĩ Lâm, khi trẻ bị ốm, ho, cơ thể mệt mỏi dễ dẫn đến chán ăn, ăn ít hoặc bỏ ăn. Nếu trẻ không chịu ăn như bình thường hoặc ăn ít hơn, có thể cho trẻ ăn thành nhiều bữa. Cha mẹ cần chú ý, không nên nấu loãng thức ăn hơn thường lệ vì điều đó khiến trẻ đã ăn ít lại càng bị thiệt thòi về chất dinh dưỡng. Vẫn duy trì cho mỡ, dầu vào bột hay cháo của trẻ ngay cả khi trẻ bị sốt kèm theo tiêu chảy.

      – Trẻ rất cần ăn những món có nhiều nước, dễ tiêu nhưng cũng đầy đủ dưỡng chất như súp, cháo, sữa… Nên cho trẻ ăn những thực phẩm giàu sinh tố A, giàu chất kẽm và chất sắt như: các loại thịt bò, gà, trứng, rau có màu xanh, đỏ.

2. Những món ăn nên tránh:

2.1 Thực phẩm lạnh

      – Khi trẻ bị ho không nên cho bé ăn đồ lạnh hoặc uống các loại đồ uống đông lạnh. Theo quan niệm Đông y, khi cơ thể bị nhiễm lạnh sẽ gây tổn thương cho phổi, mà ho phần lớn là do các bệnh ở phổi gây ra.

      – Lúc này nếu ăn uống các thực phẩm lạnh dễ gây ra tắc khí ở phổi, khiến các triệu chứng càng nặng thêm. Đồng thời, các chứng viêm ít nhiều cũng có quan hệ đến tì. Nếu ăn uống quá nhiều thực phẩm lạnh, cũng có thể gây tổn thương tì vị, khiến chức năng tì bị suy giảm.

2.2 Thực phẩm ngọt, vị đậm

      – Đông y, ho phần lớn do phổi bị nhiệt gây ra. Hàng ngày nếu trẻ ăn quá nhiều các thực phẩm béo, ngọt, vị đậm sẽ khiến cơ thể bị bốc hoả, làm triệu chứng ho nặng hơn.

      – Nhiều bậc cha mẹ cho rằng ăn quýt có thể chữa ho, long đờm. Tuy vỏ quýt có công hiệu trị ho, long đờm, nhưng thịt quýt lại khiến cơ thể sinh nhiệt, sản sinh ra nhiều dịch đờm hơn.

2.3 Thực phẩm chiên, rán

      – Khi trẻ em ho chức năng tiêu hóa yếu và các loại thực phẩm chiên cung cấp nhiều chất béo tạo nên gánh nặng cho hệ tiêu hóa, sinh nhiều đờm làm tình trạng ho của trẻ ngày càng trầm trọng.

2.4 Đậu phộng, hạt dưa

      – Đây là nhóm thực phẩm chứa dầu có thể làm tăng lượng đờm khi ăn chúng. Do vậy, cha mẹ nên hạn chế cho trẻ ăn những thực phẩm này khi trẻ bị ho.

2.5 Thực phẩm bồi bổ

      – Không ít bậc phụ huynh cho các bé cơ thể bị suy nhược dùng thực phẩm chức năng có tác dụng bồi bổ. Tuy nhiên khi trẻ bị ho, nên dừng việc sử dụng các thực phẩm này để tránh khiến bệnh ho khó chữa trị hơn.

3. Phương pháp cho trẻ ăn

      – Trẻ ho nhiều có thể ói ra thức ăn vừa mới ăn xong kèm theo nhiều đờm nhớt, vì thế trước khi cho trẻ ăn nên cho uống vài muỗng nước, sau đó cho trẻ nằm sấp rồi vỗ về lưng trẻ nhằm giúp đờm nhớp không còn đọng ở cổ trẻ. Điều này giúp trẻ đỡ ho và ăn bớt ói.

      – Thức ăn có nhiều nước giúp làm loãng đờm nhớt ở trẻ, không bị kích thích ho nhiều. Nên chia bữa ăn ra làm nhiều lần.

           Lúc bình thường, trẻ có thể ăn 6 lần/ngày (kể cả bữa bột và bữa sữa) nhưng lúc trẻ ho có thể tăng từ 8 – 10 lần/ngày, mỗi lần ăn một ít, đo đó có thể cách khoảng 2 giờ cho trẻ ăn 1 lần.