Hội chứng đa nang buồng trứng

1. Khái niệm

Hội chứng buồng trứng đa nang (HCBTĐN) là rối loạn liên quan đến mất cân bằng hormon và kháng insulin, gây nên rất nhiều triệu chứng: Chu kỳ không đều, không có kinh, rậm lông, mụn, thừa cân, rụng tóc, buồng trứng rất nhiều nang khi siêu âm.

2. Nguyên nhân

Do buồng trứng không thể sản xuất các hormon theo đúng tỉ lệ bình thường, có thể dẫn đến trứng rụng thưa hoặc không rụng trứng, thường thể hiện qua tình trạng kinh nguyệt thưa (2-3 tháng hoặc vài năm mới có kinh một lần). Tình trạng này nếu xảy ra có thể làm cho phụ nữ HCBTĐN giảm khả năng sinh sản.

Có sự tăng nồng độ hormone nam trong máu, đặc biệt  là testosterone, gây nên rậm lông, mụn… Nếu tăng cân, lượng testosterone tự do sẽ tăng trong máu, làm cho các triệu chứng ngày càng nặng thêm. Do đó tập luyện, vận động thể lực để kiểm soát cân nặng sẽ giúp cải thiện triệu chứng, tăng cơ hội mang thai.

Không phải mọi phụ nữ HCBTĐN đều có các triệu trứng. Có thể chỉ biểu hiện một vài hoặc không có rối loạn gì cả ngoại trừ hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm. Nếu rụng trứng đều, không có triệu chứng gì khác, xét nghiệm nội tiết cũng bình thường thì không đủ kết luận bị HCBTĐN. Trong trường hợp này, nếu lên cân hoặc bị stress nhiều, có thể các triệu chứng sẽ dần dần xuất hiện.

3. Triệu chứng lâm sàng

a. Rối loạn kinh nguyệt

Kinh thưa, kinh không đều hay vô kinh là những rối loạn về kinh nguyệt thường gặp trong hội chứng BTĐN. Đây là một trong những tiêu chuẩn chính để chẩn đoán HCBTĐN. Khoảng 90% phụ nữ thiểu kinh có hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm.

b. Rậm lông, mụn, rụng tóc

Một trong những triệu chứng thường gặp nhất của buồng trứng đa nang là rậm lông (mặt và cơ thể). Đây là biểu hiện của tình trạng cường Androgen. Có khoảng 92% phụ nữ rậm lông có hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm. Tuy nhiên cần chú ý đến một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến tình trạng này như di truyền hay chủng tộc. Do đó cần định lượng một số nội tiết để xác định tình trạng cường Androgen.

Bên cạnh triệu chứng rậm lông, mụn cũng rất thường gặp. Hói và rụng tóc ít phổ biến trong buồng trứng đa nang nhưng cũng được ghi nhận.

c. Béo phì

30-50% phụ nữ buồng trứng đa nang bị béo phì. Rối loạn trong quá trình chuyển hóa dẫn đến tình trạng phân bố mỡ không đồng đều. Để xác định tình trạng béo phì người ta dựa vào chỉ số BMI (>25) hay tỉ số vòng eo/vòng mông. Một số nghiên cứu cho rằng béo phì cũng có vai trò trong cơ chế bệnh sinh của buồng trứng đa nang. Bên cạnh đó cân nặng đóng vai trò rất quan trọng trong thúc đẩy các triệu chứng buồng trứng đa nang biểu hiện trên lâm sàng. Kiểm soát cân nặng có thể giúp cải thiện tiên lượng của Hội chứng BTĐN.

4. Các triệu chứng cận lâm sàng

Có thể dựa vào định lượng nội tiết và siêu âm

–       Định lượng nội tiết

+       LH > 10mUI/ml

+       LH/FSH > 2

+       Testosterone > 1.5 ng/ml

–       Hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm

+       Hai buồng trứng to

+       Có trên 10 nang (<10mm) ở mặt phẳng khảo sát, hình chuỗi hạt.

+       Mô đệm dầy và sáng

5. Điều trị

Hiện nay chưa có phương thức điều trị đặc hiệu cho buồng trứng đa nang. Việc điều trị thay đổi theo mục đích: điều trị triệu chứng cường androgen hay điều trị vô sinh.

Nếu ở bệnh nhân không có nhu cầu có con, có thể dùng một số thuốc nội tiết để làm giảm các triệu chứng của hội chứng này như kinh không đều, rậm lông … hay ngăn ngừa sự xuất hiện của một số nguy cơ lâu dài sau này. Tuy nhiên sau khi ngưng thuốc các triệu chứng có thể sẽ trở lại như ban đầu.

Nếu bệnh nhân có nhu cầu điều trị vô sinh:

–       Giảm cân đóng vai trò rất quan trọng trong thành công của phương thức điều trị.

–        Dùng các loại thuốc kích thích sự phát triển nang noãn hiện có trên thị trường như Clomiphene Citrate, Metformine hay các Gonadotrophne. Tùy theo tình trạng của từng người mà bác sĩ đưa ra các phương thức điều trị thích hợp.

Bên cạnh các phương thức điều trị nội khoa, có thể tiến hành mổ nội soi đốt điểm trên bề mặt buồng trứng.

Nguy cơ lâu dàiHội chứng buồng trứng đa nang về sau có khả năng tăng nguy cơ của một số bệnh:

–       Bệnh tim mạch

–       Tiểu đường

–       Ung thư nội mạc tử cung

–       Cao huyết áp

Tóm lại, buồng trứng đa nang là một hội chứng thường gặp ở phụ nữ vô sinh do không rụng trứng. Triệu chứng của hội chứng này thay đổi rất nhiều tùy thuộc từng bệnh nhân. Hiện nay, nhiều phương pháp điều trị có hiệu quả đang được áp dụng trong điều trị vô sinh cho những người có buồng trứng đa nang.

6. Câu hỏi liên quan

Hỏi :

Em chưa có gia đình, trước đây chu kì kinh của em là từ 30-35 ngày, đột nhiên 2 tháng gần đây thay đổi thành 45 ngày. Em đi siêu âm bác sĩ nói bị đa nang buồng trứng và cho em uống thuốc tránh thai Diane 35 trong vòng 3 tháng sau đó tái khám. Em chỉ mới uống được một ngày. Em lo lắng lắm vì nghe nói bệnh này có thể gây vô sinh. Xin các chuyên gia cho em biết thêm về bệnh này. Em xin cảm ơn!

Đáp :

Chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ thường được tính từ ngày đầu của kỳ kinh trong tháng này cho đến trước một ngày của kỳ kinh sau, thông thường chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ là khoảng 28 – 30 ngày, nói chung trong vòng từ 25 – 30 ngày thì được coi là bình thường. Nhưng nếu kinh nguyệt không đều thì có thể là một trong những dấu hiệu của hội chứng đa nang buồng trứng. Hội chứng buồng trứng đa nang (còn có tên gọi là hội chứng Stein-Leventhal) là một bệnh liên quan đến sự mất cân bằng về bài tiết hormone, thường gặp nhất ở độ tuổi sinh sản.

Trong hội chứng này, vỏ buồng trứng dầy và có nang. Hormone LH của tuyến yên (trong não) cao có thể đã kích thích buồng trứng sản xuất estrogen và tạo ra những thay đổi mô học và gây vô kinh. Tăng bài tiết hormone androgen có lẽ là tác nhân gây ra hội chứng này.

Ở phụ nữ có chỉ số cơ thể cao, tăng bài tiết androgen có thể do có nồng độ insulin cao kích thích. Ở phụ nữ gầy, androgen tăng cao có thể do tỷ lệ cao LH kích thích. Mất kinh hay kinh ít là những triệu chứng thường gặp trong hội chứng buồng trứng đa nang. Androgen tăng cao làm cho các nang noãn ở buồng trứng không trưởng thành để phóng noãn, mà phát triển thành nang bên trong có trứng non và làm cho buồng trứng to ra. Không phóng noãn nên hormone progesterone cũng không được sản xuất ra và nồng độ estrogen không thay đổi.  Androgen tăng làm cho lông ở cằm, môi trên, bụng dưới đen và dầy hơn cũng như tăng trứng cá và da có dầu.

Phụ nữ bị buồng trứng đa nang muốn có thai thường phải dùng thuốc để điều chỉnh vòng kinh (có thể uống thuốc tránh thai như bác sỹ kê đơn cho em), hoặc dùng thuốc kích làm cho buồng trứng phóng noãn. Có nhiều loại thuốc để kích thích phóng noãn giúp cho chị em phụ nữ bị hội chứng đa nang buồng trứng có thể thụ thai.
Hỏi :

           Phụ nữ bị rậm lông, kinh nguyệt không đều khó cón con phải không?
Đáp :

           Chứng rậm lông ở phụ nữ (hirsutism) là sự mọc lông thái quá do ảnh hưởng của nội tiết tố nam (androgen). Ở những người này, lông thường mọc nhiều ở mặt, ngực, quầng vú, nếp đùi bẹn… Chị em bị rậm lông có thể do di truyền (bố, mẹ… cũng bị rậm lông) hay mắc phải bệnh lý gây rối loạn nội tiết.

            Bình thường nội tiết tố androgen được tiết ra với lượng rất nhỏ từ tuyến thượng thận và buồng trứng. Vì một lý do nào đó như u tuyến thượng thận, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, u nang buồng trứng, buồng trứng đa nang… androgen được tiết quá nhiều tạo nên hiện tượng rậm lông, trứng cá, béo phì, rối loạn kinh nguyệt… Bên cạnh đó, một số người có thể bị rậm lông vào một giai đoạn nhất định nào đó do tăng prolactin trong máu, dùng thuốc nội tiết kéo dài, lạm dụng corticoid (trong hội chứng cushing)…

            Nếu rậm lông do bệnh lý, bệnh nhân thường có kèm các dấu hiệu khác như mặt béo phì, cổ ngấn mỡ, bụng béo, da rạn, hay bốc hỏa… Khi có các triệu chứng này, cần phải đi khám chuyên khoa nội tiết để chẩn đoán chính xác tình trạng và điều trị phù hợp.

            Nhiều trường hợp phụ nữ trẻ rậm lông – một trong những dấu hiệu của hội chứng buồng trứng đa nang – một bệnh gây vô sinh, có nguyên nhân do sự rối loạn nội tiết. Các trường hợp này, chứng rậm lông thường đi kèm với các biểu hiện như: kinh nguyệt thất thường, có khi 2-3 tháng mới có một lần; có thể tạng béo, kể cả ăn ít, cố gắng nhịn ăn. Một số cô gái còn kèm theo dấu hiệu có giọng nói ồm, đục.

            Tình trạng này ảnh hưởng khá lớn tới tâm lý và thẩm mỹ của các cô gái trẻ. Nhiều người không dám mặc đồ hở tay, chân, ngại tham gia các hoạt động tập thể, rụt rè tiếp xúc với người khác giới. Không những thế, vì thể tạng dễ béo, các cô gái hay tự kiêng ăn uống, sinh mệt mỏi, yếu ớt. Nếu là dấu hiệu của buồng trứng đa nang, chứng rậm lông còn có thể ảnh hưởng tới sinh sản của chị em, khi việc rối loạn nội tiết khiến trứng kém phát triển, khó thụ thai.

            Khi thấy các dấu hiệu trên, chị em cần đi khám để xác định chính xác nguyên nhân, từ đó điều trị kịp thời. Đông y khá hiệu quả trong việc điều trị rối loạn nội tiết, buồng trứng đa nang, kinh nguyệt thất thường… và từ đó có thể giúp giảm chứng rậm lông nếu xuất phát từ căn nguyên này. Ngoài dùng thuốc điều trị, các bạn gái cũng cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, cố gắng giữ tâm lý thoải mái, tự tin và tích cực tham gia các hoạt động xã hội để cởi bỏ những vướng mắc không đáng có trong lòng.