1. Lách là cơ quan gì

Lách là một cơ quan miễn dịch lớn nhất trong cơ thể, có vai trò chủ lực trong việc giám sát miễn dịch và tạo máu. Lách nằm ở phần trên bên trái của ổ bụng trong một khoang tiếp giáp giữa cơ hoành, dạ dày, thận trái và đại tràng. Với kích thước 4 x 8 x 11 cm, lách có cân nặng bình thường là 150-200 gr. Bình thường lách không sờ thấy được, mặc dù đôi lúc có thể sờ được ở trẻ em và người gầy. Khi lách có chiều dài hơn 11 cm hoặc cân nặng hơn 400 gr thì được gọi là lách to.

Lách có các chức năng quan trọng:

          −          Làm sạch các vi trùng và các vật thể lạ từ dòng máu.

          −          Khởi động và kiểm soát các đáp ứng miễn dịch của cơ thể: Sản xuất các kháng thể, tổng hợp properdin (chất có tác dụng hoạt hoá bổ thể để tiêu hủy vi trùng, tiêu hủy các tế bào bất thường và vật thể lạ) và tuftsin (chất có vai trò kêu gọi quá trình thực bào.

          −          Tiêu hủy các tế bào máu hư hoặc già cỗi

Ngoài ra, lách là kho dự trữ hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu để sẵn sàng phóng thích vào hệ tuần hoàn khi có yêu cầu của cơ thể. Trong tình huống đặc biệt, lách cũng làm chức năng tạo huyết, đây chính là chức năng rất quan trọng mà bản thân lách đã đảm trách trong giai đoạn bào thai.

2. Điều gì xảy ra sau khi cắt bỏ lách

Tăng nguy cơ nhiễm trùng bùng phát biểu hiện bởi nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não hoặc

viêm phổi. Sự suy giảm đáp ứng miễn dịch sau cắt lách phụ thuộc vào nguyên nhân cắt lách, tuổi

khi cắt lách. Nguy cơ nhiễm trùng bùng phát thấp nhất ở trường hợp cắt lách do chấn thương vỡ

lách, do bệnh giảm tiểu cầu vô căn và bệnh hồng cầu hình cầu. Trẻ em khi cắt lách thường dẫn

đến tăng nguy cơ nhiễm trùng máu bởi vi khuẩn, chủ yếu do Pneumococcus, Meningococcus, và

Hemophilus influenzae. Cắt lách ở người lớn ít gây ảnh hưởng hơn nhưng cũng có thể dẫn đến

nhiễm khuẩn huyết hoặc du khuẩn huyết.

Khoảng 75% người cắt lách có số lượng tiểu cầu tăng cao hơn 400.000 và một số có thể

hơn 1.000.000 /mm3 (số lượng tiểu cầu bình thường là 300.000 /mm3). Tăng tiểu cầu có nghĩa là tăng nguy cơ gây ra cục máu đông trong hệ thống mạch máu nhưng tiểu cầu tăng ờ người cắt lách thường không làm tăng nguy cơ thuyên tắc mạch. Riêng đối với bệnh nhân rối loạn tăng

sinh tủy, tiểu cầu tăng sau cắt lách sẽ thật sự làm tăng nguy cơ thuyên tắc mạch, cần phải điều trị với thuốc kháng tiểu cầu.

Ngoài ra, sau cắt lách còn có thể tăng nguy cơ đái tháo đường, giảm bạch cầu đa nhân,

tăng hồng cầu, …

3. Bệnh nào cần chỉ định cắt lách

Mặc dù lách có chức năng quan trọng nhưng trong nhiều tình trạng bệnh lý hoặc chấn thương, bác sĩ phải cắt bỏ lách để điều trị bệnh. Rất nhiều tình trạng cần phải cắt lách có thể xếp vào các nhóm sau:

Các thương tổn ngoại khoa:

          −          Chấn thương: trước đây người ta mổ cắt bỏ lách cho mọi trường hợp vỡ lách vì mô lách rất bở, khó khâu cầm máu. Hiện nay, ngoại trừ những trường hợp vỡ lách nặng, đa số vỡ lách được điều trị không mổ hoặc mổ với phương pháp bảo tồn lách.

          −          Ung thư: ung thư lách, ung thư các tạng di căn lách hoặc xâm lấn lách.

          −          Các thương tổn lành tính tại lách: nhồi máu, áp xe, nang, xoắn, …

Các bệnh nội khoa:

          −          Cường lách nguyên phát hay thứ phát gây giảm một hoặc cả ba dòng tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu.

          −          Các bệnh bẩm sinh về hồng cầu làm cho thiếu máu do hồng cầu bị tăng cường phá hủy ở lách: bệnh Thalassemia thể nặng, bệnh hồng cầu hình liềm, hồng cầu hình cầu, …

          −          Các bệnh mắc phải của hệ huyết học: thiếu máu tán huyết tự miễn, xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn, bệnh bạch cầu, …

Việc chỉ định cắt lách trong các chứng bệnh trên nhất là bệnh nội khoa, các bác sĩ phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa một bên là lợi ích mà việc cắt lách mang lại và một bên là những bất lợi của người bệnh không có lách. Đối với các nguyên nhân ngoại khoa, cắt lách được chỉ định bởi các bác sĩ phẫu thuật. Đối với các bệnh nội khoa, bác sĩ chuyên khoa huyết học đảm trách điều trị. Khi bệnh không đáp ứng với điều trị nội, các bác sĩ sẽ hội chẩn với ngoại khoa để quyết định chỉ định cắt lách. 

4. Chuẩn bị gì trước khi cắt lách

Ngoài trường hợp cấp cứu (như vỡ lách chấn thương), người bệnh được chỉ định cắt lách cần phải được chuẩn bị chu đáo trong một thời gian cần thiết. Công tác chuẩn bị nhằm:

          −          Điều chỉnh các rối loạn do tình trạng thiếu máu, rối loạn đông máu-cầm máu, thiếu dinh dưỡng, suy chức năng gan, …

          −          Tiêm ngừa các bệnh nhiễm trùng dễ xảy ra đối với người cắt lách: vaccine ngừa các loại nhiễm trùng nặng như pneumococcus, meningococcus, hemophilus influenza. Lịch chủng nhắc lại sau cắt lách như thế nào vẫn chưa được thống nhất. Thông thường, nên tiêm ngừa lặp lại sau 5 năm.

          −          Các nội dung chuẩn bị ngay trước mổ như một cuộc đại phẫu sẽ được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật và điều dưỡng chăm sóc.

5. Nên mổ theo phương pháp nào

Hiện nay, phẫu thuật cắt lách đa số được thực hiện bằng phương pháp nội soi ổ bụng. Các trường hợp lách không quá lớn, có thể thực hiện kỹ thuật mổ nội soi một vết mổ. Mổ nội soi thông thường hay mổ nội soi một vết mổ là phương pháp an toàn, ít đau, sẹo thẩm mỹ, mau bình phục. Chỉ một vài trường hợp lách quá lớn, cường lách mới cần đến phẫu thuật mở bụng kinh điển.

6. Có thể có những biến chứng gì sau mổ

Cắt lách là một phẫu thuật không phức tạp lắm, tỉ lệ biến chứng xảy ra khá thấp trong khoảng 1-3%. Biến chứng có thể xảy ra gồm có:

          −          Chảy máu trong ổ bụng

          −          Thương tổn cơ quan lân cận như dạ dày, đại tràng, tuỵ

          −          Nhiễm trùng: Nhiễm trùng xoang bụng, áp xe dưới hoành, nhiễm trùng vết mổ

          −          Suy gan: Xảy ra ở những người xơ gan cường lách

          −          Ngoài ra còn có thể có những biến chứng liên quan đến vấn đề gây mê toàn thân.

Tóm lại, nhiều bệnh toàn thân và tại chỗ có liên quan đến lách mà cắt lách có thể đem lại lợi ích trong điều trị bệnh. Tuy nhiên, lách là một cơ quan liên quan đến chức năng tạo máu và miễn dịch bảo vệ cơ thể, nên phải hết sức cân nhắc khi chỉ định cắt lách. Nếu có thời gian chuẩn bị, nên tiêm ngừa một số bệnh nhiễm trùng trước khi cắt lách.