Nhiễm độc khi mang thai

1. Khái niệm

Nhiễm độc thai nghén là một hội chứng bệnh lý.

–        Trong 14 tuần đầu: Gọi là hiện tượng bệnh lý sớm

–        Trong 14 tuần cuối: Gọi là nhiễm độc thai nghén giai đoạn cuối hay là hiện tượng bệnh lý muộn.

Dễ gây các biến chứng có thể làm chết con và nguy hiểm tới tính mạng mẹ.

2 Nguyên nhân

Chửa con so, chửa sinh đôi, những trường hợp đa ối

–        Thần kinh, tâm lý: sợ thai nghén hoặc mong muốn có con.

–        Mẹ có bệnh nội khoa mãn tính: loét dạ dày, viêm thận mãn tính.

–        Thường gặp khi thời tiết lạnh (chuyển mùa )

3. Biến chứng

–        Nhiễm độc thai nghén nếu không được điều trị tốt sẽ dẫn đến tiền sản giật và sản giật.

–        Tiền sản giật: Sản phụ choáng váng, có hiện tượng mắt mờ, có khi buồn nôn, nước tiểu có protein tăng đến 0,5g/l, phù không giảm mà nặng hơn và nước tiểu ít hơn, nhưng chưa có cơn giật.

–        Nếu huyết áp trên 160/100mmHg mà điều trị không giảm phải lấy thai ra ngay nếu không có thể dẫn đến cơn sản giật.

–        Sản giật: Thường xảy ra ở thời kỳ cuối của thai nghén, trong khi chuyển dạ và sau đẻ. Sản phụ lên cơn giật và hôn mê có kèm theo phù, tăng huyết áp, protein niệu. Thường xảy ra ở thai phụ mang thai con so nhiều hơn con rạ và thường xảy ra từ tuần thứ 30 trở đi.

–        Khi bị sản giật, toàn thân co cứng, mắt đảo, đầu ưỡn ra sau, mắt đảo lên trời, rồi ngừng thở, sau đó chuyển rất nhanh sang giật run, co giật ở mặt, giật mạnh ở tay chân. Có thể cắn phải lưỡi và sùi bọt mép, mặt xanh tái rồi chuyển sang thành xám xịt, sau đó co giật giảm dần, sản phụ bị hôn mê rồi thở rống lên. Mạch nhanh, cơn co tăng lên khi giật. Hiện tượng này nếu không được xử lý thì dẫn đến suy tim, phù phổi, chảy máu não thậm chí tử vong.

4. Triệu chứng nhiễm độc

a. Những hiện tượng bệnh lý sớm:

–        Nhiễm độc thai nghén nhẹ: thường biểu hiện bằng tình trạng mệt mỏi, gầy, xanh, lợm giọng, buồn nôn, ứa ra nước dãi hoặc nôn ọe thực sự. Người có thai thường sợ cơm và thức ăn mà trước đây họ rất ưa thích nhưng lại rất thích ăn vặt. Thích các thức ăn chua và ngọt. Hiện tượng nhiễm độc thai nghén nhẹ ở 3 tháng đầu thai kỳ bắt đầu từ khi có thai khoảng gần 1 tháng và thường kéo dài đến 3 tháng. Sau đó, các triệu chứng ốm nghén giảm dần rồi mất hẳn, thai phụ trở lại tình trạng bình thường. Tình trạng thai nghén có khả năng làm cho người phụ nữ hơi gầy sút đi nhưng không bị gầy yếu nặng.

–        Nhiễm độc thai nghén nặng: ở 3 tháng đầu kỳ thai diễn biến khác hẳn. Lúc đầu, thai phụ cũng có triệu chứng của nhiễm độc nhẹ nhưng thường xảy ra sớm hơn. Tình trạng nhiễm độc mỗi ngày một nặng hơn, đặc biệt là nôn mửa. Thai phụ nôn nhiều, ăn thứ gì vào là nôn hết ra thức ấy, thậm chí nôn hết thức ăn rồi vẫn tiếp tục nôn ra nước dãi hoặc nôn khan. Do nôn nhiều và không ăn uống được gì nên cơ thể thai phụ bị mất nước, gầy sút trông thấy.

–        Đối với tình trạng nhiễm độc thai nghén nhẹ, thai phụ chỉ cần nghỉ ngơi, nên ăn nhẹ và chia ra làm nhiều bữa trong ngày. Có thể sử dụng một ít thuốc an thần để chống nôn theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

b. Những hiện tượng bệnh lý muộn:

–        Phù: Phù 2 chân, thường xuất hiện vào 3 tháng cuối của thai nghén. Phát hiện bằng cách ấn ngón tay vào mắt cá chân có dấu hiệu lõm của ngón tay. Ở những người bị phù nặng, có thể phù cả ở mặt và hai tay. Những thai phụ bị phù do thai nghén chèn ép thì chỉ cần nằm nghỉ ngơi, gác cao chân lên sẽ hết phù. Còn ở những bà mẹ bị nhiễm độc thai nghén thì phù ở chân không giảm sau nghỉ ngơi. Cân nặng tăng nhanh tới 500 gam mỗi tuần là do hiện tượng giữ nước trong cơ thể.

–        Protein niệu: Nếu kết quả xét nghiệm nước tiểu cho protein niệu lớn hơn 0,3g/l là không bình thường, cần theo dõi nhiễm độc thai nghén.

–        Tăng huyết áp: Thai phụ có nhiễm độc thai nghén, ở thời kỳ cuối của thai nghén huyết áp tối đa tăng lên khoảng 30mmHg và huyết áp tối thiểu tăng khoảng 15mmHg so với trước khi có thai, hoặc có huyết áp trên 140/90mmHg thì cần được theo dõi và điều trị nhiễm độc thai nghén.

5. Điều trị nhiễm độc thai nghéna. Đối với mẹ:

–        Ngăn cản sự tiến triển của bệnh

–        Tránh các biến chứng

b. Đối với con:

–        Đảm bảo sự phát triển bình thường của thai trong TC
Hạn chế nguy cơ thai kém phát triển

–        Giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong chu sản.

Khi có biểu hiện các triệu chứng đã nêu cần phải tiến hành các biện pháp sau:
c. Chế độ ăn kiêng muối:

–        Đây là biện pháp chủ yếu để đề phòng tiền sản giật và sản giật.

–        Uống: Lượng nước hằng ngày rút bớt so với bình thường không quá 1 lít.

d. Chế độ nghỉ ngơi:

Nằm nghiêng trái để tránh tử cung đè vào cuống thận.

e. Các thuốc lợi tiểu:

–        Uống các loại thuốc lợi tiểu thải muối loại Hypothyazit. Có tác dụng tốt vì loại trừ nước và loại trừ Natri ra khỏi cơ thể.

–        Nên dùng 2-3 ngày trong 1 tuần, không nên dùng liên tục.

g. Thuốc hạ huyết áp:

Chỉ làm hạ HA chứ không làm cho thay đổi sự tiến triển của bệnh, có khi gây nguy hiểm đối với thai nhi do đó chỉ sử dụng thuốc hạ huyết áp khi huyết áp tăng quá cao có thể dẫn đến biến chứng .

6. Xử trí sản khoa trong nhiễm độc thai nghén

a. Đình chỉ thai nghén gây chuyển dạ:

Chỉ định:

–        Nhiễm độc thai nghén nặng điều trị nội khoa thất bại.

–        Huyết áp cao mất bù.

–        Sản giật cơn liên tiếp.

–        Bệnh tim mãn tính.

Thời gian: tiến hành ngay khi đang lên cơn giật ( tốt nhất khi tuổi thai > 34 tuần).
Kỹ thuật:

–        Bấm ối.

–        Truyền Oxytonin.

b. Ngoại khoa: Chỉ định mổ lấy thai

–        Khi gây chuyển dạ không có kết quả.

–        Trong cơn giật nếu để đẻ đường dưới sẽ lâu.

–        Máu tụ sau rau.

c. Phá thai: Trong những trường hợp nhiễm độc thai nghén có bệnh lý kết hợp:

–        U tuỷ thượng thận.

–        Suy thận.

–        Huyết áp cao giai đoạn 3- 4.

7. Dự phòng

Nhiễm độc thai nghén có thể chỉ ở mức nhẹ hoặc ở mức độ nặng vì nguyên nhân chưa rõ nên chưa có biện pháp phòng bệnh. Bởi vậy khi mang thai thai phụ cần đăng ký khám thai và quản lý thai nghén là rất cần thiết để phát hiện sớm những bất thường của thai nghén để điều trị kịp thời và làm giảm các biến chứng do nhiễm độc thai nghén gây ra.