Rạn, gãy xương đòn

1. Xương đòn:  Là xương duy nhất nối với vai ngực, có dạng hình chữ S. Hai đầu xương đòn ít di động do được cố định vững chắc bởi các dây chằng và cơ bám

            + Bên dưới có cấu trúc mạch máu thần kinh dưới đòn. 

            + Chổ nối 1/3 giữa và 1/3 ngoài là chổ chuyển tiếp thay đổi thiết diện ngang của xương, điểm yếu của xương đòn dễ gãy nhất.

 2. Chức năng của xương đòn:

             – Tăng sức mạnh cho chi trên khi cánh tay hoạt động ở tầm trên vai.

            – Bảo vệ cấu trúc mạch máu thần kinh dưới đòn.

            – Là chổ bám cho một số cơ lớn treo đai vai và khớp vai.

            – Tham gia cử động đai vai.

            – Thẩm mỹ.

 3. Rạn, gãy xương đòn:

             Chấn thương mạnh làm xương đòn hay bị gãy ở đoạn giữa. Đôi khi xương đòn có thể bị gãy ở 1/3 trong hay 1/3 ngoài nhất là phía đầu ngoài xương đòn.
Xương đòn gãy hay bị di lệch vì phần đầu trong bị cơ ức đòn chũm kéo lên trên, đầu ngoài di lệch xuống dưới vì sức nặng của cánh tay.

            Xương đòn có đặc điểm là rất dễ lành dù có di lệch, thậm chí đôi khi hai đầu xương lệch hẳn mà vẫn lành dù để lại cục cal xương gồ lên dưới da sau khi lành. Vì nằm ngay dưới da nên khi được mổ nắn xương tỉ lệ lành xương lại thấp hơn là để tự lành và có nhiều biến chứng khi mổ.
            Gãy xương đòn đa phần là lành tính nghĩa là có thể tự lành dù có di lệch.

 Biểu hiện:

             – Sưng, bầm và ấn đau trên vùng bị chấn thương

            – Biến dạng xương và mất vận động nâng, cơ vai, sờ thấy xương gãy gồ lên dưới da, ấn đau chói và có tiếng lạo xạo.

            – Vì xương đòn nằm sát dưới da, nên điều đặc biệt quan trọng là tìm xem có bị gãy xương hở hay không.

            – XQ: Hình ảnh gãy hay rạn xương

 4. Biến chứng gãy xương đòn: Đôi khi có những biến chứng xảy ra.

             + Vì nằm ngay dưới da, nằm trên đỉnh phổi và mạch máu thần kinh nên đôi khi đầu xương gãy chọc ra da làm gãy xương hở dễ nhiễm trùng. Đầu xương gãy có thể chọc vào đỉnh phổi làm tràn khí màng phổi gây suy hô hấp có thể chết người. mảnh xương chọc vào thần kinh hay mạch máu dưới xương đòn làm chảy máu hay liệt tay.

            + Những người gãy hai xương đòn một lúc sẽ khó thở vì mỗi khi thở xương đòn di động gây đau.

 5. Sơ cứu gãy xương đòn:

             Khi nghi ngờ nạn nhân gãy xương đòn, trước hết cần giữ nạn nhân ở tư thế cố định và sơ cứu như sau:

Dùng nẹp chữ T:

            – Cho nạn nhân ưỡn ngực hai vai kéo về phía sau.

            – Chèn bông hoặc băng dưới hai hố nách và hai bả vai.

            – Đặt nẹp chữ T sau vai, nhánh dài dọc theo cột sống, nhánh ngang áp vào vai.

            – Quấn băng vòng tròn từ nách qua  vai  buộc  nút  ở  bả  vai. Quấn băng vòng thắt lưng, buộc nút  ở  vị  trí  thích hợp không vướng

            Chú ý nẹp chữ T phải đảm bảo. nhánh dài phải đủ dài qua thắt lưng, nhánh ngang phải to bản và dải qua khỏi vai.

Dùng băng số 8:

Trường hợp không có nẹp thì dùng băng số 8. Việc này cần hai người thực hiện.

            – Người thứ nhất: Nắm 2 cánh tay nạn nhân nhẹ nhàng kéo ra phía sau bằng một lực vừa phải, không đổi trong suốt thời gian cố định.

            – Người thứ hai: Dùng băng băng kiểu số 8 để cố định xương đòn

            Chú ý: Phải đệm lót tốt ở hai hố nách để tránh gây cọ sát làm nạn nhân đau khi băng.

            – Nếu xương xuyên thủng qua da, có chảy máu cần băng một miếng băng nhẹ lên trên vết thương để tránh nhiễm trùng. Sau đó nhanh chóng chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế.       

            Cần đặc biệt lưu ý: Khi chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế, để tránh tai biến xương chọc vào đầu phổi có thể gây tử vong cần giữ nạn nhân ở tư thế cố định. Nếu vận chuyển bằng xe máy, cần tránh bị xóc, co kéo. Tốt nhất là nên để nạn nhân nằm cáng để vận chuyển đến cơ sở y tế an toàn.    

 6. Phác đồ điều trị:

 – Băng cố định:

            + Băng số 8: Dùng băng thun rộng 10-12cm băng cố định 2 xương đòn bắt chéo sau lưng như hình số 8.

            + Nẹp vải xương đòn: Cơ chế bất động giống băng số 8.

            + Phương pháp Rieunau: Bệnh nhân nằm ngữa kê gối dưới vai liên tục 2 tuần. Nơi xương rạn chỉ cần băng chéo bằng 2 đoạn băng dính bản lớn.

            + Dán băng keo thun.

– Phẫu thuật.

​

  7. Chăm sóc bệnh nhân:

             – Bệnh nhân nghỉ ngơi, hạn chế vận động.

            – Bổ sung calxi cho xương chắc khỏe hơn.

            – Chế độ ăn uống và vệ sinh sạch sẽ tránh nhiễm trùng, tránh vận động mạnh.

 8. Lưu ý:

             – Một số bệnh nhân lo lắng thấy sao bác sĩ chỉ cho mang một cái đai vải trong khi xương bị gãy, đã vậy lại nắn không hết vì thấy hai đầu xương còn hở. Các anh chị cứ yên tâm vì rất khó nắn xương đòn cho hoàn chỉnh, mặt khác dù lành tư thế lệch như vậy nhưng không ảnh hưởng đến chức năng của cánh tay sau này. Nữ giới thì có hơi phiền vì có một cục gồ lên dưới da khi mặc áo hở cổ.

            – Dù đa phần gãy xương đòn không cần phải mổ nhưng một số trường hợp cần phải mổ như xương đòn di lệch quá nhiều, đầu xương chọc ra da, mảnh gãy chọc vào màng phổi hay chọc vào mạch máu hay thần kinh hoặc gãy cả hai xương đòn.

            – Phải mất hai hay ba tháng xương mới lành và mới làm việc lại được.

 9. Hỏi đáp:

 Câu hỏi: Cháu bị gãy xương đòn giờ chỗ đó lồi lên 1 cục…

            Cháu bị gãy 1/3 xương đòn tay phải (kín), các bác sĩ nói khỏi mổ cũng lành được, từ 1 tháng cho tới 1,5 tháng là lành. Đến nay đã 3 tuần, cháu thấy chỗ gãy có 1 cục canxi to lên, hiện tại cháu không có tiền. Cho cháu hỏi là sau này nếu cháu muốn phẫu thuật thì có được không? Vì cảm giác có 1 cục canxi to rất khó chịu.
Trả lời:

            Gãy xương đòn thường chỉ đeo đai số 8 mà không cần mổ nếu không di lệch nhiều, không gây biến chứng thủng phổi, đứt mạch máu… Trong quá trình liền xương, nếu có di lệch nhẹ sẽ nhô lên da, nhưng vài năm sau sẽ tự hết, không cần phải phải mổ chỉnh lại. Cháu đừng lo lắng quá.

            Tuy nhiên, cháu cũng nên đi khám lại, chụp Xquang để xem mức độ xương lành thế nào, bác sĩ sẽ có lời khuyên cụ thể nhé!