Sảy thai

1. Định nghĩa

Gọi là sảy thai khi thai bị tống xuất ra khỏi buồng tử cung, chấm dứt thai kỳ trước tuổi thai có thể sống được một cách độc lập bên ngoài tử cung (ngay cả khi có sự can thiệp của y tế).

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Sảy thai khi thai bị tống xuất ra khỏi buồng tử cung trước tuần thứ 22 của thai kỳ hoặc trọng lượng nhỏ hơn 500 gam. Sảy thai sớm là trường hợp sảy thai trước 12 tuần và sảy thai muộn là từ 12-20 tuần.

2. Nguyên nhân:

Chẩn đoán nguyên nhân gây sảy thai là vấn đề quan trọng nhưng thường khó khăn. Đối với những trường hợp sảy thai sớm 2 lần liên tiếp hoặc có một lần sảy thai muộn, phải hỏi kỹ tiền sử, quá trình xuất hiện bệnh, khám toàn thân và bộ phận sinh dục, nếu cần kết hợp với xét nghiệm huyết học, sinh hóa, tế bào và tổ chức học bọc trứng, đôi khi phải chụp buồng tử cung ngoài thời kỳ có thai mới có thể tìm được nguyên nhân.

a. Các nguyên nhân chung :

–         Nguyên nhân toàn thân:

+       Bệnh tim, bệnh thận.

+       Mẹ bị đái tháo đường.

+       Giang mai có thể gây sảy thai vào tháng thứ 4 và tháng thứ 5 (vi khuẩn giang mai qua rau sau 5 tháng nên thường gây sinh non hơn là sảy thai).

+       Suy nhược cơ thể, thiếu sinh tố (nhất là Vitamine E).

–         Viêm nhiễm niêm mạc tử cung (bệnh Toxoplasmoses, Listerioses).

–         Nguyên nhân miễn dịch: thai như một mảnh ghép trong tử cung người mẹ, phản ứng loại bỏ thai qua trung gian lympho bào T của người mẹ chống lại kháng nguyên thai sẽ ức chế sự phát triển của phôi do bất tương hợp hệ thống HLA (Humane Lymphocyte Antigens).

–         Yếu tố môi trường: hút thuốc, uống rượu, bức xạ, độc tố…

–         Rối loạn nhiễm sắc thể: Nếu nuôi cấy tổ chức của những bọc thai sảy để làm nhiễm sắc đồ thì thấy khoảng 50-85% những trường hợp sảy là do rối loạn nhiễm sắc thể.

b. Nguyên nhân sảy thai tự nhiên:

–         Nhiễm khuẩn cấp: nhiễm khuẩn làm thai chết hoặc do thân nhiệt tăng cao gây nên cơn co tử cung và sảy thai. Các nguyên nhân thường gặp là Rubéon, cúm, nhiễm Toxoplasma, sốt rét, viêm phổi, thương hàn….

–         Sang chấn: sang chấn mạnh, đột ngột, hoặc nhiều sang chấn nhỏ liên tiếp có thể gây sảythai. Những sang chấn này có thể là những cảm xúc tự nhiên do sợ hãi, xúc động quá độ hoặc những chấn thương thực thể như chấn thương vùng bụng hay do phẫu thuật.

–         Nhiễm độc: Những nghề nghiệp độc hại nếu không được bảo vệ cẩn thận cũng có thể là nguyên nhân gây sảy thai.

–         Trứng làm tổ bất thường:

+       Làm tổ ở góc hoặc ở eo dễ bị sảy.

+       Sinh đôi, đa thai, đa ối.

+       Chửa trứng toàn phần hoặc bán phần vì vậy những bệnh phẩm sảy thai tự nhiên đều phải làm xét nghiệm giải phẫu bệnh.

c. Nguyên nhân sảy thai liên tiếp

Gọi là sảy thai liên tiếp khi sản phụ bị sảy thai tự nhiên liên tiếp từ 3 lần trở lên. Thường do nhiều nguyên nhân khác nhau:

–         Nguyên nhân ở tử cung: Những bất thường tử cung do bẩm sinh hoặc mắc phải:

+       Tử cung kém phát triển, khám thấy tử cung nhỏ, cổ tử cung nhỏ và dài.

+       U xơ tử cung to hoặc nhiều nhân.

+       Các dị dạng ở tử cung như tử cung đôi, tử cung hai sừng, vách ngăn tử cung.

+       Hở eo tử cung: thường do tổn thương rách cổ tử cung sau đẻ, do nong nạo, khoét chóp cổ tử cung hoặc cắt cụt cổ tử cung. Bệnh thường gây sảy thai đột ngột vào 3 tháng giữa của thai kỳ, trên lâm sàng xảy rất đột ngột, không có dấu hiệu báo trước, cổ tử cung mở nhưng sản phụ không thấy đau, chuyển dạ xảy ra rất nhanh sau vài cơn co mạnh và vỡ ối. Các lần sảy sau có khuynh hướng xảy ra sớm hơn với trọng lượng thai nhỏ hơn. Ngoài thai kỳ, hở eo tử cung được chẩn đoán chắc chắn khi đút lọt nến Hegar số 9 qua cổ tử cung một cách dễ dàng.

–         Nguyên nhân nội tiết: tất cả các rối loạn nội tiết đều có thể gây sảy thai, ví dụ:

+       Giảm hormon hướng sinh dục rau thai (hCG) và nội tiết tố sinh dục (estrogen, progesteron).

+       Cường androgen, cường hoặc thiểu năng giáp trạng cũng có thể gây sảy thai.

–         Bất tương hợp yếu tố Rh giữa thai và mẹ.

3. Triệu chứng

Nếu gặp phải một hoặc nhiều triệu chứng dưới đây, mẹ bầu nên đi khám để phòng nguy cơ sảy thai:

–         Đau lưng (từ đau vừa đến đau nghiêm trọng).

–         Sút cân.

–         Dịch âm đạo màu trắng hồng.

–         Cơn co tử cung (khoảng 5-20 phút một lần).

–         Ra máu đỏ hoặc nâu đỏ, có thể kèm theo cơn chuột rút.

–         Đột nhiên mất các triệu chứng của ốm nghén.

Tuy nhiên, ra máu nhẹ và co thắt không phải lúc nào cũng là dấu hiệu cảnh báo sảy thai. Những triệu chứng này vô cùng phổ biến trong giai đoạn đầu mang thai và thường không có gì phải lo lắng. “Chảy máu trong tam cá nguyệt đầu tiên xảy ra ở khoảng 40% thai phụ. Còn co thắt nhẹ là dấu hiệu hầu hết phụ nữ gặp phải, giống như là kết quả tử cung mở rộng” – Laurie Gregg (giám đốc sản phụ khoa tại bệnh viện Memorial Sutter, California) nói.

Vì thế, hãy tới gặp bác sĩ và nói họ biết về tình trạng ra máu lốm đốm, ra máu rải rác, co thắt… Nếu bạn bị đau nghiêm trọng, đặc biệt hai bên xương chậu, hãy đi khám ngay vì đó có thể là dấu hiệu của thai ngoài tử cung. 

4. Tần suất

–         Tỷ lệ sảy thai thực sự rất khó đánh giá vì nhiều trường hợp sảy thai xảy ra trước khi người phụ nữ nhận biết được mình có thai.

–         Trong số những trường hợp nhận biết được mình có thai, tỷ lệ sảy thai chiếm khoảng 12% và một nửa trong số này xảy ra trước khi thai 8 tuần tuổi.

–         80% trường hợp sảy thai xảy ra trong 3 tháng đầu và 20 % xảy ra trong 3 tháng giữa.

5. Phân loại

–         Sảy thai tự nhiên: là những loại sảy thai đột nhiên xảy ra ở người có thai bình thường.

–         Sảy thai liên tiếp: khi sảy thai tự nhiên từ 3 lần liên tiếp trở lên. Theo Malpas, ở người phụ nữ có tiền sử sảy thai 3 lần liên tiếp thì chỉ có cơ hội đẻ con sống là 50% và nguy cơ đẻ non cao hơn 20% so với người bình thường.

6. Các trường hợp sảy thai

–         Sảy thai hai tháng đầu (dưới 8 tuần lễ): Hầu hết các trường hợp sảy thai trước 8 tuần là sảy thai hoàn toàn. Thời kỳ này, tổ chức chỉ là một bọc bằng quả trứng chim, trong có phôi, bên ngoài có các gai rau. Nếu sảy, thường sảy một thì, ra cả bọc lẫn với máu. Ngoài sản mạc rất mỏng, sẽ ra trong những ngày sau. Do đó, thời kỳ này ít bị sót nhau, băng huyết.

–         Sảy thai tháng thứ ba và thứ tư (8-16 tuần lễ): Thai làm tổ chắc chắn hơn, được nuôi dưỡng tốt hơn nên tỷ lệ sảy giảm xuống. Trong độ tuổi này thường gặp sảy thai không hoàn toàn. Thời kỳ này, phôi đã lớn thành thai nhi, nếu sảy thường sảy từng phần, thì đầu: thai ra, thì hai: rau ra, thì ba: ngoại sản mạc ra. Vì vậy dễ bị sót rau và thường băng huyết nặng.

–         Sảy thai tháng thứ năm và tháng thứ sáu: Sảy thai diễn ra như cuộc đẻ: thì đầu thai ra, thì sau rau và màng rau ra.

7. Câu hỏi liên quan

Câu 1: Sau khi sảy thai hay thai lưu bao lâu thì mới nên có thai trở lại?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện đang khuyến cáo rằng các cặp vợ chồng nên chờ ít nhất là 6 tháng sau khi sảy thai hay thai lưu hãy mang thai trở lại.Vì như thế sẽ ít có khả năng sinh sớm một lần nữa và không rơi vào nhóm sinh non hoặc trẻ sơ sinh có cân nặng thấp.

Câu 2: Làm thế nào để tránh sảy thai?

Sau sảy thai nên nghỉ dưỡng khoảng 6 tháng để cơ thể kịp phục hồi, nội mạc tử cung tái tạo lại để trứng làm tổ, nội tiết tố hoạt động trở lại tốt cho thai kỳ:

Trước khi có thai, hai bạn cần kiểm tra sức khỏe như: xét nghiệm máu để kiểm tra các rối loạn miễn dịch, nồng độ hormone, bất thường nhiễm sắc thể, siêu âm tử cung, buồng trứng, nội mạc tử cung…

–         Ăn uống đủ chất dinh dưỡng

–         Tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại

–         Không hút thuốc lá, không uống rượu bia, thường xuyên tập thể dục, tốt nhất là đi bộ nhẹ nhàng.

–         Nếu có dấu hiệu mang thai cần được bác sĩ theo dõi, bổ sung sớm và chỉ định những thuốc cần thiết.

Câu 3: Đã từng sảy thai thì sẽ bị sảy những lần mang thai tiếp theo?

Khi một người phụ nữ bị sảy thai tái phát (được định nghĩa là từ 3 lần sảy thai liên tiếp trở lên), điều quan trọng là bạn cần đi kiểm tra nội tiết sinh sản để tìm kiếm nguyên nhân.

Nếu bạn bị sảy thai một lần, rất có khả năng bạn sẽ sảy lại. Tỷ lệ sảy thai lần hai không tăng nhiều. Tuy nhiên, nếu bạn từng 2 lần bị sảy thì nguy cơ sảy thai lần 3 tăng lên 20%. Sau 3 lần, con số đó tăng đến 30%; sau 4 lần là 40%. Nhưng bạn cũng nên biết rằng, ngay cả khi bạn đã có 4 lần sảy thai thì bạn vẫn còn 60% cơ hội mang thai thành công.
Câu 4: Tuổi tác có làm tăng nguy cơ sảy thai?

Các bác sĩ của Trường Cao đẳng sản phụ khoa Mỹ (ACOG) cho biết, với phụ nữ độ tuổi 20-30, nguy cơ sảy thai là 15%. Tại tuổi 35, tỷ lệ sảy thai có thể lên tới ¼ và ở tuổi 40 là gần 1/3.

Câu 5: Từng phá thai thì dễ bị sảy thai?

Nếu bạn từng phá thai, hãy cho bác sĩ của bạn biết. Mặc dù còn nhiều tranh cãi nhưng có một số ý kiến cho rằng, phá thai nhiều hơn 3 lần khiến cổ tử cung không còn toàn vẹn nữa. Nguy cơ sảy thai tăng lên nếu sau phá thai, người mẹ mang thai lại sớm (ít hơn 3 tháng sau khi sảy thai).

Câu 6: Tập thể dục có làm tăng nguy cơ sảy thai?

Không có bằng chứng cho thấy tập thể dục vừa phải trong quá trình mang thai làm tăng nguy cơ sảy thai. Mẹ bầu chỉ cần tránh các hoạt động có nguy cơ bị ngã như cưỡi ngựa, trượt tuyết, các môn bóng như bóng đá và bóng rổ… Ngoài ra, mẹ bầu cũng cần phải uống đủ nước để không bị nóng quá khi tập một môn thể dục nào đó.

Trong thực tế, tập thể dục thực sự có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, những phụ nữ tập luyện vừa phải trong suốt thai kỳ có tỷ lệ sảy  thai thấp hơn 40%. Bên cạnh đó, tập luyện còn ngăn chặn tăng cân quá mức và giúp phụ nữ chuyển dạ dễ dàng hơn.
Câu 7: Điều gì xảy ra sau sảy thai?

Bạn có thể ra máu lốm đốm và khó chịu trong vài ngày. Tuy nhiên, cần đi khám ngay nếu bạn bị chảy máu nặng, sốt, ớn lạnh hoặc đau nghiêm trọng – chúng có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng. Nhiều khuyến cáo rằng, phụ nữ nên tránh mang thai lại trong 3 tháng đầu sau sảy thai.

Câu 8: Có thể phòng ngừa sảy thai không?

Nhiều trường hợp sảy thai xuất hiện mà không ngăn ngừa được. Tuy nhiên, có thể làm giảm tỷ lệ sảy thai bằng cách chăm sóc tốt bản thân, không dùng thuốc bừa bãi, không uống rượu hay hút thuốc. Nếu bạn có tiền sử sảy thai liên tiếp, bác sĩ có thể khuyên bạn kiểm tra di truyền để xem liệu bạn (hay chồng bạn) có bất thường nhiễm sắc thể, ảnh hưởng đến trứng hoặc tinh trùng không.

Bác sĩ sẽ cung cấp thông tin giúp giảm nguy cơ sảy thai liên tiếp cho bạn. Có thể gồm cả việc tránh sinh hoạt vợ chồng hoặc tránh một số hình thức luyện tập khi mới mang thai.

Câu 9: Sau sảy thai hay thai lưu bao lâu có thể quan hệ (yêu) trở lại được?

Việc “yêu” lại sau thời điểm sảy thai phụ thuộc phần lớn vào độ tuổi thai nhi. Thai nhi càng lớn tháng tuổi thì thời gian nên ngừng quan hệ tình dục sẽ càng dài.

Hơn thế nữa, thời điểm sinh hoạt tình dục lại ở mỗi phụ nữ cũng có sự khác nhau. Nếu thời điểm sảy thai diễn ra vào tháng thứ ba hoặc thứ tư của thai kỳ, không có những biểu hiện tiêu cực như chảy máu nhiều, đau vùng khung xương chậu, có mùi lạ nơi “vùng cấm”, sốt .. thì có thể cùng chồng “ân ái” lại sau 2 – 3 tuần kể từ thời điểm bị sảy thai. Tuy nhiên, để đảm bảo sự an toàn tuyệt đối, tốt nhất nên đợi khoảng 6 tuần.

Tuy nhiên trước khi quyết định “yêu” lại vì phụ nữ từng bị sảy rất dễ mắc các chứng bệnh viêm nhiễm do buồng trứng và cổ tử cung có những tổn thương nặng nề. Do vậy cần có sự thăm khám hoặc tư vấn từ các Bác sĩ.
            Trong trường hợp thấy xuất hiện những biểu hiện như chảy máu hay mùi lạ ở “vùng kín”, hoặc cảm giác đau rát khi giao hợp, cần nhanh chóng tới gặp bác sĩ để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Câu 10: Sau khi phá thai bao lâu thì chu kỳ kinh nguyệt trở lại bình thường

Thông thường sau khi phá thai, chu kỳ kinh nguyệt sẽ trở lại sau 4 – 8 tuần (tính từ ngày phá thai). Đây là thời gian vừa đủ để hoạt động nội tiết của cơ thể ổn định trở lại, khi đó niêm mạc tử cung sẽ được tái tạo lại và trứng có thể phóng noãn (chín và rụng) để tạo ra kinh nguyệt nếu trứng không được thụ tinh.

 Nếu sau 8 tuần bạn gái vẫn không có kinh nguyệt trở lại thì cần phải quay trở lại phòng khám để kiểm tra. Như vậy với những chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo sau khi phá thai sẽ được tính từ ngày đầu tiên bạn thấy có kinh nguyệt trở lại.