Sa dây rốn

1. Khái niệm:

Đây là một cấp cứu hàng đầu vì gây ra suy thai cấp do cuống rốn bị chèn ép giữa ngôi và thành chậu hông hoặc do khi bị sa ra ngoài âm đạo việc cung cấp máu của dây rốn cho thai bị đình trệ do co thắt của các mạch máu dây rốn. Nếu không lấy thai ra ngay thì có khả năng thai bị chết trong vòng 30 phút.

2. Nguyên nhân:

a. Về phía mẹ

–        Đẻ nhiều lần nên ngôi thai bình chỉnh không tốt gây các ngôi bất thường.

–        Khung chậu hẹp, méo.

–        Có khối u tiền đạo.

b. Về phía thai

–        Các ngôi bất thường, ví dụ ngôi ngược, ngôi ngang do ngôi không tì vào cổ tử cung nên dây rốn có thể sa trước ngôi.

–        Sa một chi làm dây rốn sa theo.

c. Về phía phần phụ của thai

–        Đa ối làm ối căng quá mức, có thể vỡ đột ngột kéo dây rốn sa theo.

–        Dây rốn dài bất thường.

–        Rau bám thấp.

d. Do bấm ối

Nếu bấm ối trong cơn co khi ngôi còn cao lỏng.

3.Triệu chứng:

–        Trong quá trình chuyển dạ,  có thể nhìn thấy dây rau sa ra ngoài âm hộ, thăm âm đạo thấy dây rốn nằm cuộn trong âm đạo.

–        Thăm âm đạo thấy dây rốn ở cổ tử cung bên cạnh ngôi qua màng ối chưa bị vỡ (sa dây rốn bên ngôi trong bọc ối) hoặc dây rốn ở trước ngôi trong bọc ối chưa bị vỡ (sa dây rốn  trước ngôi trong bọc ối). Cổ tử cung thường chưa mở hết.

–        Ngôi thai còn cao, có thể là ngôi bất thường.

4. Điều trị:

a. Sa dây rốn trong bọc ối

–        Tuyến xã:

+        Tư vấn cho sản phụ nằm đầu thấp, mông cao, không rặn để bảo vệ ối khỏi bị vỡ.

+        Tiêm bắp Papaverine 40 – 80mg.

+        Chuyển tuyến trên.

–        Tuyến huyện: mổ lấy thai ngay.

b. Sa dây rau khi đã vỡ ối

–        Tuyến xã:

+        Xác định xem dây rốn còn đập không bằng cách kẹp dây rốn vào giữa hai ngón tay để xem dây rốn đập mạnh hay yếu. Đồng thời nghe tim thai trên bụng mẹ.

+        Nếu xác định là thai đã chết (dây rốn hết đập, không nghe thấy tim thai) thì không còn cấp cứu. Theo dõi để cuộc đẻ tiến triển bình thường.

+        Nếu thai còn sống:

·         Cho sản phụ nằm chổng mông, nhẹ nhàng đẩy dây rau lên.

·         Tiêm bắp Papaverine 40 – 80mg nếu cơn co mau.

·         Tư vấn cho sản phụ về việc không nên rặn và những diễn biến xấu có thể xảy ra đối với thai nhi.

·         Chuyển tuyến trên.

Nếu có điều kiện, trước khi chuyển tuyến:

+        Bọc dây rau bị sa vào gạc lớn tẩm huyết thanh mặn đẳng trương 9‰ ấm, đóng khố vô khuẩn cho sản phụ rồi chuyển ngay lên tuyến trên.

+        Cũng có thể đặt ống thông Foley và bơm đầy bàng quang bằng 500ml huyết thanh đẳng trương 9‰, dùng một kẹp kẹp đầu ống thông lại để giữ cho đầu thai nhi không xuống thấp hơn.

–        Tuyến huyện:

+        Xác định xem dây rau còn đập không bằng cách kẹp dây rau vào giữa hai ngón tay và nghe tim thai.

+        Nếu thai còn sống phải tìm cách lấy thai ra ngay:

·         Đặt forceps lấy thai nếu đủ điều kiện, cố gắng để cành   Forceps không kẹp vào dây rau.

·         Nếu không đủ điều kiện làm forceps thì mổ lấy thai ngay.  Trong khi chờ đợi mổ, nên cho người bệnh nằm đầu thấp,  mông cao để dây rau đỡ bị ép chặt giữa ngôi và tiểu khung.

+        Nếu thai đã chết thì theo dõi để cuộc đẻ tiến triển bình thường.

5. Biến chứng:

–        Bệnh thường xảy ra vào giai đoạn cuối của thai kỳ (thai khoảng hơn 38 tuần).

–        Hiện tượng này dễ gây suy thai cấp khi mẹ chuyển dạ.

–        Nếu lấy thai ra chậm, bé dễ suy hô hấp, tử vong hoặc nếu sống sót bé dễ mắc tổn thương não do thiếu ôxy.

–        Khi phát hiện sản phụ mắc sa dây rốn, cần được cấp cứu kịp thời trong vòng 30 phút thì may ra mới cứu được trẻ.

6. Cách phòng tránh:

Chưa có biện pháp cụ thể nào để ngăn ngừa hiện tượng sa dây rốn. Tuy nhiên, nếu nằm trong nhóm những nguy cơ cao mắc sa dây rốn như đã nêu ở trên cần có những phòng tránh như sau:

–        Sau tuần thứ 38 của thai kỳ nên thường xuyên đến bệnh viện khám hoặc lưu trú lại viện để được xử trí kịp thời khi có chuyển dạ.

–        Nghỉ ngơi, tránh đi lại nhiều.