Sâu răng

1. Khái niệm:

Sâu răng là một bệnh phá hoại cấu trúc của răng. Nếu không được chữa trị, bệnh này có thể dẫn đến đau răng, rụng răng, nhiễm trùng và tử vong đối với những ca nặng.

2. Nguyên nhân:

Có 4 nhân tố như một chuỗi liên hoàn gây ra sâu răng là vi khuẩn, thức ăn, răng của từng người và thời gian.

–         Vi khuẩn gây sâu răng là các vi khuẩn bám vào mặt răng và có khả năng gây sâu răng, chúng sản sinh và tiết ra chất hữu cơ, polyore, enzyme thủy phân chất lòng trắng trứng (một thành phần trong nước miếng), những chất đó có thể hòa tan chất hữu cơ và phân hủy chất vô cơ của kết cấu răng. Các vi khuẩn này bám vào răng hình thành các đốm khuẩn, đến lượt các đốm khuẩn này phát triển tấn công răng.

–         Khả năng chống sâu của răng tùy thuộc vào trạng thái kết cấu của răng. Hàm răng không bị sứt mẻ, không khiếm khuyết, mọc thẳng hàng, thẳng lối, men răng trắng bóng, mức khoáng hóa răng cao là những yếu tố quan trọng chống lại các tác nhân gây sâu răng. Ngược lại, các yếu tố này không hoàn chỉnh thì nguy cơ sâu răng là rất lớn.

–         Sự gây ra sâu răng của thức ăn được nhắc đến nhiều nhất là đường, là cơ sở quan trọng để vi khuẩn bám vào đó sinh sôi nảy nở, nhất là ăn nhiều đường, ăn đồ ngọt, không đánh răng trước khi đi ngủ. Các gợn thức ăn còn bám vào các kẽ răng, nếu không đánh răng thường xuyên, hoặc/và không lấy cao răng định kỳ cũng sẽ làm môi trường thuận lợi cho vi khuẩn gây sâu răng phát triển.

–         Quá trình từ răng mới sâu đến khi hình thành lỗ sâu phải trải qua một thời gian, nhanh hay chậm tùy thuộc vào sự vệ sinh, khả năng chống sâu của từng người và cũng phụ thuộc mức độ vi khuẩn nhiều hay ít. Người ta cho rằng từ lúc xuất hiện các đốm răng cho đến khi hình thành lỗ sâu có thể đến 1,5 năm, trong thời gian đó rất cần được điều trị kịp thời.

3. Triệu chứng:

–         Nhìn thấy lỗ sâu: Thường là thương tổn men và ngà răng. Nếu dùng que nạo ngà, lấy hết vụn bẩn thức ăn trong lỗ sâu, sẽ thấy đáy lỗ sâu rộng hơn miệng lỗ.

–         Đau buốt khi kích thích: Khi thức ăn lọt vào lỗ sâu, khi ăn nóng, lạnh, ngọt…, bệnh nhân sẽ đau buốt; hết tác nhân kích thích sẽ hết đau.

–         Nếu thấy răng có lỗ sâu mà đau thành cơn kéo dài khoảng 10 phút rồi dịu dần thì đó là dấu hiệu nhiễm trùng tủy răng. Lúc này, sự can thiệp của thầy thuốc là rất cần thiết.

4. Phân loại sâu răng:

–         Sâu men (S1): Tổn thương mới ở phần men chưa có dấu hiệu lâm sàng rõ, theo Darling, khi thấy chấm trắng trên lâm sàng thì sâu răng đã tới đường men ngà.

–         Sâu ngà: Khi nhìn thấy lỗ sâu trên lâm sàng thì chắc chắn là sâu ngà. Người ta chia sâu ngà làm 2 loại là sâu ngà nông (S2) và sâu ngà sâu (S3). Đây là 2 loại chúng ta thường gặp trên lâm sàng.

5. Biến chứng:

–         Phá hủy thân răng làm mất điểm tiếp giáp gây viêm lợi.

–         Gây viêm tủy răng, viêm quanh cuống răng.

–         Sâu làm mất thân răng còn chân răng gây viêm lợi, di lệch các răng còn lại làm lệch khớp cắn.

–         Ổ nhiễm trùng tạo điều kiện cho nhiễm trùng toàn thân.

6. Điều trị :

6.1. Nguyên tắc:

–         Phải loại bỏ hoàn toàn các yếu tố kích thích, vi khuẩn, độc tố vi khuẩn tránh gây tổn thương tiếp tới tổ chức ngà và tổ chức tuỷ ở phía dưới.

–         Trong khi điều trị không được làm tổn thương tới tổ chức tuỷ hay phá huỷ nhiều tổ chức ngà lành.

–         Tạo lỗ hàn theo đúng nguyên tắc của Black (thành thẳng, đáy bằng, góc tù). Không làm yếu thành lỗ hàn, tạo điều kiện giữ bền vững cho miếng hàn.

–         Chọn chất hàn thích hợp cho từng loại răng và mức độ tổn thương để sau khi hàn, tổ chức ngà và tuỷ được hồi phục và tái tạo tốt.

–         Dùng các chất sát khuẩn nhẹ tránh làm tổn thương tới tuỷ răng

6.2. Các bước điều trị:

–         Bước một: Lấy sạch ngà mủn, tạo sửa lỗ hàn

–         Bước hai: Rửa sạch lỗ hàn bằng nước muối sinh lý, sát khuẩn nhẹ bằng cồn 700

–         Bước ba: Chặn nước bọt, làm khô bằng cục bông hay xì hơi.

–         Bước bốn: Hàn vĩnh viễn đối với S2 bằng các chất hàn xi măng, amalgam, composite, tuỳ theo loại răng. Đối với sâu ngà sâu thì hàn tạm bằng Eugenat, theo dõi 1 – 2 tuần, nếu bệnh nhân không đau buốt gì thì hàn vĩnh viễn.

–         Bước năm: Sau 2 – 3 ngày hẹn bệnh nhân lại để kiểm tra và đánh bóng mặt vết hàn nhất là khi hàn bằng amalgam.

6.3.  Biến chứng trong và sau điều trị:

6.3.1.  Trong điều trị:

Trong khi khám hay khoan có thể làm thủng vào buồng tuỷ. Nếu đảm bảo vô khuẩn có thể hàn bằng hydroxyt canxi, bên trên hàn bằng xi măng phosphate theo dõi khoảng 6 tháng. Kiểm tra mức độ tái tạo của ngà, nếu tốt thì tiến hành điều trị như sâu ngà bình thường.

6.3.2.  Sau điều trị:

Có thể tuỷ răng bị viêm hay hoại tử do khi khoan tạo lỗ hàn với tốc độ cao mà không làm lạnh bằng nước, do dùng thuốc sát trùng mạnh, do các dịch hàn thừa trong xi măng, do thuỷ ngân (Hg) trong amalgam, hoặc do hàn cao gây sang chấn răng mạn tính v.v…

 Có thể gây viêm kẽ lợi, nhú lợi do chất hàn thừa ra ngoài.

7. Chế độ ăn:

Đối với các bà mẹ đang mang thai và cho con bú cần được ăn đủ chất dinh dưỡng cần thiết và canxi. Điều này rất quan trọng cho quá trình ngấm vôi của các mầm răng ở trẻ và sự bù đắp lại canxi cho người mẹ.

Thức ăn chống sâu răng:

Thức ăn bảo vệ răng, đó là loại thức ăn như pho-mát, bơ làm từ lạc (đậu phộng) làm mất tác dụng của các xít có hại cho men răng trong miệng. Ngoài ra, còn có các loại thức ăn khác như:

–         Các loại hạt.

–         Thịt, cá, thịt gia cầm, trứng.

–         Dầu ô liu, lá thìa là trộn giấm.

–         Sữa, pho mát, yaourt.

Thức ăn làm hại răng:

–         Nếu chúng ta ăn bánh hoặc trái cây giàu chất đường, nên ăn kèm với chất bột hoặc uống nước để làm loãng các chất còn bám vào răng.

–         Không ăn trái cây, bánh kẹo, chất ngọt trước khi đi ngủ. Trong lúc chúng ta ngủ, nước bọt có thời gian biến các chất dính ở răng thành các chất có hại cho răng.

–         Tránh ăn nhiều các loại kẹo mềm, dính.

8. Phương pháp phòng bệnh:

–         Loại bỏ mảng bám răng và cao răng: Việc chải răng sạch bằng thuốc đánh răng, súc miệng, xỉa răng, đi khám răng để bác sĩ lấy hết lớp cao răng đều là những biện pháp để giữ răng được bền lâu.

–         Mài Răng: Những người hút thuốc bị khói bám vào răng thường dùng kem đánh răng có chất làm mòn hoặc nhờ bác sĩ nha khoa dùng máy mài cho trắng răng đều không tốt vì làm mòn men răng.

–         Thuốc súc miệng: Muốn chống cao răng, nên dùng loại thuốc có cetylpridinium chloride hoặc domiphen bromide. Những chất này hoà tan các chất tạo ra cao. Các vi khuẩn cũng bị trôi đi. Nếu bạn muốn chống sâu răng, nhất là bị sâu ở các kẽ răng, nơi mà bàn chải đánh răng không chạm tới được thì nên dùng loại thuốc có fluoride.

–         Sử dụng Fluor hòa nước uống, ở những vùng có điều kiện cho trẻ xúc miệng 1 – 2 lần trong một tuần bằng dung dịch FluorNa 2‰ để làm giảm tỷ lệ sâu răng. Người ta còn sử dụng Fluor ở các dạng khác như trong thuốc đánh răng, trong muối ăn v.v…

–         Không được nhai nước đá, cắn đầu bút viết.

–         Không dùng răng thay kìm để nhổ đinh, dù chỉ là chiếc kim nhỏ cắm trong tập giấy.

–         Không được mút, nhai trực tiếp chanh, thuốc aspirin và Vitamin C. Những chất axít trong trái cây chua và các thứ thuốc đó có khả năng ăn mòn men răng.

–         Về cộng đồng, cần có kế hoạch khám định kỳ để phát hiện sớm những tổn thương răng miệng, điều trị kịp thời tránh biến chứng.

–         Công tác phòng chống bệnh là một việc rất khó. Cần có sự tham gia tích cực và tự giác của cả cộng đồng thì công tác này mới thực sự có kết quả tốt.

9. Một số thông tin hỏi – đáp:

9.1. Răng sữa bị sâu- Trám răng sữa:

–     Ở trẻ em, nếu có răng sữa sâu vẫn nên trám sớm để giữ răng đầy đủ trên hàm dù bạn biết rằng răng sữa sẽ rụng đi và sẽ thay thế bằng răng vĩnh viễn. Không nên nhổ răng sữa sớm quá, lúc chưa đến tuổi thay răng, sẽ gây mất phương hướng, răng vĩnh viễn sau này dễ bị mọc lệch và không đúng vị trí trên hàm.

–     Răng vĩnh viễn bên dưới khi mọc lên sẽ làm tiêu gốc răng sữa bên trên làm răng sữa lung lay và rụng đi. Hiện tượng tiêu chân răng ở răng sữa là hiện tượng sinh lý bình thường. Nếu răng sữa nhổ quá sớm trước 6 tuổi thì về sau răng vĩnh viễn mọc sẽ bị lệch lạc, Răng bị ảnh hưởng nhiều nhất là răng số 6 (răng hàm vĩnh viễn thứ I), đây là răng đầu tiên mọc trên hàm , mọc phía trong răng hàm sữa, nếu răng hàm sữa bị nhổ sớm, răng số 6 sẽ chạy về phía trước làm thiếu chỗ cho các răng vĩnh viễn khác mọc sau này.

9.2. Răng ê buốt khi ăn nóng, lạnh

            Tôi bị ê buốt răng hàm đã hơn một năm nay, đặc biệt là khi ăn thức ăn nóng, lạnh hoặc chải răng mạnh… Xin hỏi vì sao? Tôi cần làm gì để không bị ê buốt răng nữa?

=> Bs Trả Lời:

–     Dấu hiệu ê buốt răng là biểu hiện của răng bị tổn thương hết lớp men để lộ ngà răng, thường gặp ở nữ nhiều hơn nam, trong độ tuổi 20-50 tuổi, đối tượng thường gặp là nhà giáo, người chải răng quá mạnh… Trong ngà răng có các ống ngà nằm ngang, khi ngà răng bị kích thích thì dịch trong ống ngà bị thay đổi tác động lên các sợi thần kinh khiến bạn có cảm giác ê buốt.

–    Nếu không được điều trị kịp thời dễ dẫn đến tổn thương tủy răng. Có nhiều yếu tố thuận lợi gây ê buốt răng như nghiến răng gây mòn mặt nhai của răng, sử dụng thực phẩm nóng, lạnh, thức ăn chua, ngọt, sửa soạn răng trong quá tình trồng răng, chải răng quá mức làm mòn mất men răng, lộ ra lớp ngà răng.

–    Để hạn chế ê buốt răng, bạn nên thường xuyên sử dụng bàn chải lông mềm, thay bàn chải 3 tháng/1 lần, chải răng nhẹ nhàng, không dùng lực với kem đánh răng có chứa flour… 

9.3 Có nên đi trám răng khi đang mang thai?
=> Bs Trả Lời:

−        Nếu chỉ trám răng mà không dùng đến thuốc tê thì bạn không có gì phải lo lắng. Răng sâu trong thời kỳ này hoàn toàn có thể và nên được trám sớm để tránh tình trạng sâu răng lan đến tủy gây viêm tủy. Đặc biệt trong giai đoạn thai nhi được 21 tuần tuổi (ba tháng giữa của thai kỳ) là giai đoạn mà nhiều thai phụ có thể chịu đựng được các can thiệp khó hơn như nhổ răng hoặc tiểu phẫu.

−        Trong thời kỳ mang thai, sự lơ là trong việc vệ sinh răng miệng do sức khỏe toàn thân có nhiều xáo trộn; cùng sự thay đổi hormon nên thai phụ rất dễ bị viêm nướu gây chảy máu nướu. Bạn nên nhờ nha sĩ lấy sạch vôi răng, mảng bám đóng trên răng và duy trì việc chải răng ngay sau bữa ăn.

−        Nếu bạn giữ vệ sinh răng miệng đúng cách thì tình trạng chảy máu nướu sẽ không còn. Bạn đừng quá lo lắng, hãy đến bệnh viện răng hàm mặt để được khám và chẩn đoán chính xác tình trạng sâu răng và viêm nướu trước khi có can thiệp trên răng và nướu tổn thương.

9.4 Răng sâu bị thủng sàn
Con trai em năm nay 5 tuổi, cháu bị sâu 1 cái răng hàm dưới, khi đi khám bác sĩ nói đã bị thủng sàn tủy nên không hàn được. Chỉ còn cách chịu khó hàng ngày nhét bông gòn bít vào lỗ sâu đó để thức ăn khỏi lọt vào. Xin được tư vấn còn cách xử lý nào tốt và hiệu quả hơn không? Vì ngày nào vào lúc sáng sớm sau khi cháu đánh răng xong cũng phải nhét bông vào lỗ sâu đó, đến trước lúc đánh răng để đi ngủ lại phải lấy bông đó ra nên mất thời gian và mất vệ sinh… Xin cảm ơn!
=> Bs Trả Lời:

Rất tiếc là khi răng đã bị thủng sàn tủy, chóp tủy thì không thể điều trị được. Sàn tủy, chóp tủy cũng như thân răng, đặc biệt là phần chân răng như một bức tường bao bọc lấy cấu trúc phức tạp của răng, trong đó quan trọng nhất là tủy răng. Khi cấu trúc này bị thủng, những thành phần trong răng sẽ tiếp xúc trực tiếp với những mô mềm quanh răng, không thể điều trị phục hồi được.

−        Trường hợp của bé nhà anh, rất tiếc là chỉ còn cách điều trị như bác sĩ đã tư vấn cho anh.

−        Tình trạng sâu răng mà bị thủng sàn tủy là tình trạng sâu răng rất nặng, diễn biến trong một thời gian dài.

−        Tuy là răng sữa nhưng có vai trò rất quan trọng: trước hết là giúp cho bé ăn uống được ngon miệng (giống như người lớn, sẽ khó khăn thế nào trong ăn uống nếu thiếu – mất răng?); giúp định hình cho răng vĩnh viễn sau này mọc thẳng, đúng vị trí; và đặc biệt là kích thích sự phát triển của xương hàm. Chị có thể tham khảo thêm thông tin chi tiết về vấn đề này tại đây nhé. Vì vậy, hãy cố gắng giữ gìn răng của các bé tới lúc thay răng tự nhiên, không nên nhổ đi quá sớm để tránh nguy cơ răng mọc lệch và không tốt sau này.

−        Bé nhà anh mới 5 tuổi mà bị sâu như vậy là sâu sớm. Anh và gia đình nên chăm sóc răng cho bé kỹ hơn nữa để phòng tránh những răng khác bị sâu.

Phòng và điều trị sâu răng như thế nào? anh hãy tìm hiểu thêm thông tin chi tiết tại đây nhé.

−        Chúc bé nhà anh luôn có một chất lượng sức khỏe răng miệng thật tốt!