Suy buồng trứng sớm

1. Khái niệm

            Bình thường, hiện tượng suy buồng trứng chỉ xảy ra khi bạn đã bước vào thời kỳ mãn kinh (dao động từ 42 – 56 tuổi). Còn trong trường hợp 2 buồng trứng của bạn ngừng hoạt động khi bạn vẫn chưa đến 40 tuổi, kéo theo việc giảm khả năng sinh sản và những bất thường về chu kỳ kinh nguyệt thì đây gọi là hiện tượng suy buồng trứng sớm.

2. Phân biệt suy buồng trứng sớm với mãn kinh

            Trước đây, bệnh này được gọi là mãn kinh sớm, song thuật ngữ chúng ta vừa nhắc tới không mô tả đúng thực trạng của người phụ nữ bị suy buồng trứng sớm. Nếu bạn đã trải qua thời kỳ mãn kinh tự nhiên, vô cùng hiếm khi thấy kinh trở lại. Tuy nhiên, những người phụ nữ bị suy buồng trứng sớm có thể hành kinh trở lại dù không đều như trước.  

            Người mãn kinh tự nhiên không thể có thai nhưng trong một vài trường hợp, suy buồng trứng sớm vẫn có thể mang thai. Đây là đặc điểm nổi bật giúp ta khu biệt hiện tượng suy buồng trứng sớm với nhiều loại bệnh cùng chung triệu chứng.

3. Nguyên nhân

            Theo ý kiến của các chuyên gia, có rất nhiều nguyên nhân gây suy buồng trứng sớm như yếu tố di truyền, rối loạn miễn dịch hay những tổn thương buồng trứng sau hóa trị, xạ trị, nhiễm độc hoặc những yếu tố khác chưa được xác định rõ dẫn đến suy buồng chứng sớm vô căn. Chính những yếu tố này đã làm gia tăng tình trạng thoái hóa trứng ở buồng trứng, khiến cho trứng trong cơ thể người phụ nữ hết sớm trước tuổi 40. Theo đó, việc sản xuất nội tiết tố nữ estrogen và progesteron sẽ giảm, dẫn tới tình trạng suy buồng trứng sớm.

4. Dấu hiệu nhận biết

–        Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt thường gặp ở người suy buồng trứng sớm. Tính tình thay đổi, dễ bị kích động (hay cáu gắt, bực dọc… giống như người già).

–        Tóc bạc sớm, hay có cơn bốc nóng trên mặt, bốc hỏa, ra mồ hôi trán và đầu.

–        Vã mồ hôi về đêm, khó ngủ.

–        Ít quan tâm đến tình dục, âm đạo khô và đau khi quan hệ.

–        Khô da, ngứa da, hay nóng trong người, khát nước, đau lưng, mỏi gối.

–        Siêu âm thấy buồng trứng nhỏ lại, tử cung mỏng đi…

5. Phương pháp chẩn đoán

Bác sĩ của bạn có thể tìm hiểu xem buồng trứng của bạn đang hoạt động hay không bằng cách xét nghiệm máu để kiểm tra hai cấp độ hormone, FSH và estrogen. Việc xét nghiệm này đôi khi phải kiểm tra nhiều lần. Mức độ cao của FSH và mức độ thấp của estrogen trong một thử nghiệm máu thường có nghĩa là bạn bị suy buồng trứng.

Tại sao các hormon FSH và Estrogen rất quan trọng?

Trong vấn đề kinh nguyệt của phụ nữ, trong điều kiện bình thường tuyến yên trong não có thể tác động đến buồng trứng nếu buồng trứng không tạo ra estrogen. Nếu một người phụ nữ là không xuất hiện kinh nguyệt và không có estrogen, tuyến yên trong não sẽ phát hành một hormone gọi là hormone kích thích nang (FSH). Hormone này sẽ gửi một tín hiệu buồng trứng để tạo ra estrogen. Buồng trứng của bạn đáp ứng với tín hiệu này và bắt đầu phát hành estrogen. Khi estrogen được giải phóng, tuyến yên không tạo ra FSH và mức độ FSH trong làm giảm trong máu của bạn. Tuy nhiên, nếu bạn bị suy buồng trứng, buồng trứng của bạn không thể tạo estrogen nên lượng FSH trong máu của bạn sẽ cao.

6. Điều trị

6. 1. Điều trị hocmon thay thế

Có 2 mục đích:

         – Giảm bớt các triệu chứng giống như hội chứng mãn kinh như rối loạn vận mạch, rối loạn chức năng tình dục, các vấn đề về da, tâm trạng, thể chất mệt mỏi…

          – Ngăn ngừa hệ quả của sự thiếu hụt estrogen như tình trạng loãng xương.

6.2. Điều trị hiếm muộn

Theo một số ghi nhận, vẫn có tỉ lệ rất nhỏ bệnh nhân sau khi được chẩn đoán là POF vẫn có sự rụng trứng và thụ thai. Tuy nhiên, nếu như bệnh nhân bị hiếm muộn vô sinh do nguyên nhân này thì nên tích cực điều trị sớm không nên để chờ tự nhiên vì không thể đoán biết có còn khả năng rụng trứng hay không và thời điểm nào sẽ rụng trứng.

Có rất nhiều phương pháp điều trị được nghiên cứu và thực hiện nhằm hy vọng khả năng phục hồi chức năng của buồng trứng như dùng corticosteroid, oestradiol, clomiphene citrate, gonadotrophins, GnRH đồng vận…đơn thuần hay phối hợp, có thể dùng kèm hay không với HRT. Đối với các bệnh lý tự miễn,1 vài trường hợp cũng được ghi nhận là có phục hồi chức năng buồng trứng nếu như đẩy lùi được tình trạng tự miễn và đồng thời kiểm soát tố bệnh lý nội tiết đi kèm.

Có nhiều loại khác nhau của HRT. HRT là có sẵn như là thuốc viên, thuốc dán ngoài da và thuốc tiêm, thuốc viên, thuốc dán ngoài da, và các bức ảnh. Thông dụng nhất hiện nay là thuốc viên. Các thuốc tránh thai thường được sử dụng như HRT vì chúng có chứa estrogen và progesterone.

Mặc dù HRT có thể giúp thay thế hormone buồng trứng nhưng không có cách nào để thay thế trứng nếu chúng đã bị tổn thương do điều trị ung thư .

Tuy nhiên cho đến thời điểm hiện tại, tất cả các phương thức điều trị này đều được xem là không có hiệu quả và chưa có sự can thiệp nào khác biệt rõ rệt của các phương pháp khác về sự cải thiện sự phóng noãn cũng như tỉ lệ có thai. Vậy thì cho đến thời điểm hiện nay thì thụ tinh ống nghiệm xin trứng được xét đến như là phương pháp cho tỉ lệ thành công cao nhất. Tuy nhiên, cũng cần phải tuân thủ nghiêm ngặt về thủ tục xin cho trứng theo qui định. Đối với người bệnh được chẩn đoán là ung thư có thể trữ phôi, trữ trứng trưởng thành hoặc mô buồng trứng. Mô buồng trứng có thể phục hồi chức năng sau khi cấy ghép lại.

7. Biến chứng

            Hiện tượng suy buồng trứng sớm trước hết sẽ tác động xấu đến khả năng thụ thai của nữ giới thậm chí còn gây vô sinh. Đồng thời, do sự suy giảm nội tiết tố nữ, suy giảm về nồng độ hoóc môn cần thiết, bạn còn có nguy cơ cao trong việc mắc các bệnh như loãng xương (do không còn đủ estrogen để duy trì canxi và các chất khoáng khác ở xương, phòng ngừa sự tiêu xương); suy chức năng tuyến giáp trạng (do giảm hoóc môn tuyến giáp ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và làm cho năng lượng trong cơ thể bạn giảm sút nghiêm trọng); bệnh Addison (do thiếu hụt hoóc môn khiến các tế bào miễn dịch quay ra tấn công các tuyến thượng thận, làm cho tuyến này không bài tiết ra hoóc môn có chức năng chống stress và điều hòa muối); bệnh tim (do những thay đổi về nột tiết tố dẫn đến tăng nguy cơ phát triển bệnh tim về sau này)…

            Ngoài ra, tình trạng giảm nồng độ estrogen khi mắc chứng suy buồng trứng sớm có thể làm tăng nồng độ LDL-C (cholesterol xấu), nguyên nhân chính gây ra mảng bám và nghẽn tắc các động mạch, từ đó dẫn đến đột quỵ.

8. Triệu chứng

            Hiện vẫn chưa có phương pháp phục hồi chức năng hoạt động bình thường của buồng trứng trong điều trị suy buồng trứng sớm mà chỉ có thể điều trị một số triệu chứng bệnh. Sau khi các bác sĩ chuẩn đoán và làm một số xét nghiệm, tùy từng trường hợp để đưa ra phương pháp điều trị hoocmon thay thế (HRT) hay điều trị hiếm muộn.

            Với điều trị hocmon thay thế: Nhằm giảm bớt các triệu chứng giống như hội chứng mãn kinh, rối loạn vận mạch, rối loạn chức năng tình dục, các vấn đề về da, tâm trạng, thể chất mệt mỏi… và ngăn ngừa hệ quả của sự thiếu hụt estrogen như tình trạng loãng xương.

            Với điều trị hiếm muộn: Có rất nhiều phương pháp điều trị được thực hiện nhằm phục hồi chức năng của buồng trứng như dùng corticosteroid, oestradiol, clomiphene citrate, …

            Tuy nhiên, cũng có khoảng 5-10% số bệnh nhân mang thai mà không cần điều trị. Những người khác muốn có thai cần áp dụng phương pháp hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm: Lấy trứng của phụ nữ khác cho kết hợp với tinh trùng của chồng rồi đặt vào tử cung bệnh nhân.