Suy giảm trí nhớ

1. Khái niệm:

a. Nhớ là gì?

Nhớ là tiến trình hoạt động của hệ tâm-thần kinh có chức năng lưu trữ thông tin được ghi nhận trong quá trình sống. Để thực hiện chức năng này não bộ phải trải qua các tiến trình lưu trữ sau đây:

– Sự ghi nhận thông tin (thu nhận, mã hóa)

– Sự duy trì, lưu giữ (lưu trữ, củng cố)

– Sự ổn định bền vững

– Sự phục hồi (giải mã hoặc nhớ lại).

Quá trình thu giữ thông tin của trí nhớ theo thời gian có thể phân thành 4 loại như sau

Trí nhớ trực giác:      

– Kéo dài khoảng 250 ms (mili giây) bằng cách nhìn

– Kéo dài khoảng 1-2s (giây) bằng cách nghe.

Trí nhớ ngắn hạn:

-Có thể kéo dài khoảng 30s và có khả năng nhớ 5-10 chủ đề.

Trí nhớ gần:

– Thời gian nhớ kéo dài vài phút đến vài tuần. Trí nhớ gần biểu lộ khả năng dự trữ thông tin lớn hơn trí nhớ tức thì. Để đi vào vùng nhớ này thông tin phải trải qua một tiến trình củng cố trong một thời gian nhất định.

Trí nhớ dài hạn:

– Thời gian lưu trữ vài tuần đến một thời điểm nào đó trong cuộc sống, chứa hầu hết là kinh nghiệm và kiến thức. Có những thông tin được lưu trữ một cách chính xác trong một thời gian không giới hạn. Tuy nhiên cũng có những thông tin trở nên mờ nhạt hay méo mó.

b. Suy giảm trí nhớ là gì?

– Quá trình phát triển của hệ thần kinh từ trong phôi thai đến năm 25 tuổi thì hoàn chỉnh. Sau lứa tuổi này mỗi ngày có khoảng 3.000 tế bào thần kinh bị hủy đi và không sinh sản thêm. Càng lớn tuổi cơ thể càng ít tạo các hóa chất trung gian cần thiết cho não hoạt động.

– Do đó người già luôn có vấn đề về trí nhớ và thường khó khăn trong việc lưu trữ thông tin, khó nhớ thông tin cũ.

2. Dấu hiệu suy giảm trí nhớ:

– Một người bị suy giảm trí nhớ có thể là do tuổi tác hoặc do bệnh lý và biểu hiện của chúng cũng sẽ khác nhau.

a. Dấu hiệu của Suy giảm trí nhớ do tuổi

– Trí nhớ gần luôn bị ảnh hưởng như khó nhớ tên người vừa mới gặp, quên một việc vừa dự định làm.

– Trí nhớ xa ít bị ảnh hưởng, thường vẫn nhớ chuyện đã xảy ra từ lâu.

b. Dấu hiệu của Suy giảm trí nhớ bệnh lý

– Quên những đồ vật đã từng dùng rất thường xuyên,

– Gặp nhiều khó khăn khi tiếp nhận thông tin mới,

– Hay lặp lại một câu hay một câu chuyện trong cùng một buổi trò chuyện,

– Gặp khó khăn trong việc chọn và giữ tiền,

– Không thể giữ nếp sinh hoạt thường ngày.

3. Phát hiện suy giảm trí nhớ sớm:

Có thể phát hiện sớm suy giảm trí nhớ, nhận thức nhẹ qua các dấu hiệu sau:

– Có than phiền về trí nhớ,

– Trí nhớ có giảm so với tuổi,

– Các hoạt động đời sống hàng ngày vẫn bình thường,

– Chức năng nhận thức chung vẫn bình thường,

– Không có sa sút trí tuệ.

Cần lưu ý là người thân đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp phát hiện sớm những dấu hiệu suy giảm trí nhớ ở người bệnh. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, người thân nên nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa để khám và điều trị.

4. Tiến triển của suy giảm trí nhớ bệnh lý:

– Suy giảm trí nhớ nếu không được điều trị sớm có thể tiến triển nặng thành sa sút trí tuệ nhiều năm sau đó.

– Sa sút trí tuệ là tình trạng bị suy giảm mức trí tuệ đã đạt được từ trước. Bệnh nhân sa sút trí tuệ sẽ bị suy giảm trí nhớ, khả năng xét đoán, định hướng không gian và thời gian, ngôn ngữ, tư duy trừu tượng. Tình trạng sa sút trí tuệ của người bệnh có thể gây ảnh hưởng không tốt đến các hoạt động xã hội, nghề nghiệp và các hoạt động sinh hoạt thường ngày của bệnh nhân.

5. Điều trị suy giảm trí nhớ: 

a. Đối với Suy giảm trí nhớ do tuổi:

Vì đây là một tiến trình tự nhiên của sự lão hóa nên chưa đến mức phải điều trị bằng thuốc mà chỉ cần áp dụng tích cực các biện pháp điều trị không dùng thuốc sau đây để làm giảm ảnh hưởng của việc suy giảm trí nhớ trong sinh hoạt thường ngày và cũng là cách để giúp rèn luyện hoạt động trí não:

– Liệt kê danh sách các công việc cần phải làm

– Lập thời gian biểu cho công việc hàng ngày

– Làm theo thời gian biểu công việc đã lập

– Đề ra những mục quan trọng cần chú ý thực hiện. Ví dụ: luôn đặt chìa khóa ở một chỗ nhất định

– Lặp lại tên của người vừa mới gặp

– Tạo những thú vui giúp cho bạn luôn bận rộn: chơi cây cảnh, chim, tem.

– Vận động trí óc, giữ những tài liệu lưu trữ thông tin, sự kiện như sổ ghi chép, album hình…

b. Đối với Suy giảm trí nhớ bệnh lý 

Khi nào bệnh nhân đã được thầy thuốc chuyên khoa khám và định bệnh là suy giảm trí nhớ bệnh lý (không phải là suy giảm trí nhớ do tuổi) thì mới có thể được điều trị bằng thuốc. Cần lưu ý là việc điều trị bằng thuốc luôn luôn phải theo đúng sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa và người bệnh phải đi tái khám định kỳ.

Hiện nay có các loại thuốc điều trị sau:

– Các thuốc điều trị kinh điển:

– Thuốc hỗ trợ thần kinh: ginkogiloba, almitrine, piracetam, naftidrofuril …

– Estrogen thay thế.

– Thuốc chống oxy hóa: vitamine C, E…

Nhóm thuốc ức chế men acetylcholinesterase là một tiến bộ trong điều trị, đã được chứng minh bởi nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới như: donepezil, rivastigmine, tacrine. Nhóm galantamine ngoài tác dụng ức chế men acetylcholinesterase còn có thêm tác dụng gia tăng hoạt động của thụ thể nicotinic, hỗ trợ thần kinh mang lại nhiều hiệu quả trong điều trị.

6. Phòng ngừa suy giảm trí nhớ:

– Thường xuyên hoạt động trí não

– Tránh uống rượu. Uống rượu quá nhiều làm tăng triglyceride trong máu và làm tăng nguy cơ nhũn não.

– Tập thể dục:  Giúp làm giảm huyết áp. Hạ thấp tần suất bệnh tim mạch. Giúp làm giảm trọng lượng cơ thể. Lợi ích khác: giảm fibrinogen huyết tương, giảm hoạt động tiểu cầu, tăng hoạt hóa plasminogen huyết tương và tăng nồng độ HDL-c.

Lưu ý: tập thể dục quá mức làm tăng nguy cơ chấn thương cơ xương và nhồi máu cơ tim cấp, cho nên tập ở mức độ nào là tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe mỗi người.

– Chế độ ăn:

+ Nên ăn nhiều trái cây, chất xơ, rau cải, hạn chế ăn nhiều chất béo và chất ngọt. Chất đạm nên ăn vừa đủ theo nhu cầu. Chế độ ăn giảm muối sẽ làm giảm đáng kể huyết áp và do đó làm giảm tỉ lệ tai biến mạch máu não.

+Omega – 3 là axít béo tuyệt vời nhất đối với não bộ. Chất dinh dưỡng này có thể dễ dàng tìm thấy trong các loại thực phẩm như cá biển, các loại hạt, quả và đậu nành…

+Axít folic có nhiều trong rau xanh, đỗ tương…, là thành phần quan trọng không thể thiếu trong quá trình hoạt động của não bộ.

7. Những loại thức ăn cải thiện trí nhớ

– Não lợn: Theo thuyết “dĩ tạng bổ tạng” (lấy tạng bổ tạng) của y học cổ truyền, não lợn vị ngọt, tính bình, có công dụng ích thận bổ não, bổ cốt tủy, được dùng để chữa các chứng tâm căn suy nhược (suy nhược thần kinh), kiện vong (hay quên), huyễn vựng (chóng mặt hoa mắt)… Thường dùng dưới dạng hấp cách thủy ăn đơn thuần hoặc phối hợp với kỷ tử và hoài sơn. Não lợn có giá trị dinh dưỡng cao, đặc biệt chứa rất nhiều cholesterol cho nên những người bị rối loạn lipid máu, vữa xơ động mạch khi dùng cần có sự tư vấn của thầy thuốc.

– Trứng chim bồ câu: Vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ thận dưỡng tâm, thường được dùng làm thức ăn cho những người mất ngủ hay quên, đầu choáng mắt hoa, tai ù tai điếc, lưng đau gối mỏi… do tâm thận hư yếu. Cổ nhân có câu: “Tâm tri tương lai, thận tàng dĩ vãng”, vậy nên bồi bổ 2 tạng tâm và thận có tác dụng trực tiếp đến việc cải thiện khả năng ghi nhớ. Dân gian thường dùng trứng chim câu 5 quả, long nhãn 15g, kỷ tử 15g và đường phèn 25g hấp cách thủy ăn mỗi ngày 2 lần để chữa chứng hay quên.

– Trứng chim cút: Vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ ích khí huyết, kiện não ích trí. Với giá trị dinh dưỡng rất cao vượt xa so với các loại trứng gia cầm khác, đặc biệt có chứa nhiều lecithin, trứng chim cút là một trong những loại thực phẩm rất hữu ích cho não bộ. Thường được dùng dưới dạng luộc ăn mỗi ngày vài quả, kho thịt, nấu canh bóng hoặc làm nhân bánh bao.

– Mật ong: Vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ hư, nhuận táo, giải độc, được mệnh danh là “tinh của trăm hoa”. Mật ong rất giàu chất dinh dưỡng, trong đó đặc biệt là có chứa nhiều loại men, acid amin, các vitamin và nguyên tố vi lượng rất cần thiết cho hoạt động của hệ thần kinh trung ương, qua đó cải thiện khả năng ghi nhớ. Dược thư cổ Thực vật bản thảo đã viết: “Phong mật, cửu phục cường chí khí, khinh thân, bất cơ bất lão, diên niên thần tiên”(uống mật ong lâu ngày sẽ làm mạnh mẽ thần chí, thân thể nhẹ nhàng, không đói không già, sống lâu như thần tiên). Có nhiều cách dùng, nhưng đơn giản nhất là đều đặn mỗi tối uống 2 thìa cà phê mật ong trước khi đi ngủ.

– Long nhãn: Vị ngọt, tính ấm, có công dụng ích tâm tỳ, bổ khí huyết, kiện não ích trí. Y thư cổ Khai bảo bản thảo cho rằng, long nhãn có khả năng “quy tỳ nhi ích trí” (bổ tỳ mà có ích cho trí tuệ). Sách Bản thảo cương mục cũng viết: “Long nhãn khai vị ích tỳ, bổ hư trường trí” (long nhãn kiện tỳ vị, bồi bổ hư nhược và làm khỏe tinh thần). Nghiên cứu hiện đại cho thấy, long nhãn có khả năng điều chỉnh hoạt động của vỏ não và cải thiện khả năng ghi nhớ. Để phòng chống tích cực chứng “kiện vong”, dân gian thường dùng long nhãn 500g, đường trắng 500g, nấu thành cao đặc, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10 – 15ml.

– Liên nhục (hạt sen): Vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ tỳ chỉ tả, ích thận cố tinh, dưỡng tâm an thần. Y thư cổ Thần nông bản thảo kinh viết: “Liên nhục bổ trung, dưỡng thần, ích khí lực, trừ bách bệnh, cửu phục khinh thân nãi lão” (hạt sen bổ tỳ vị, có lợi cho thần khí, trừ được trăm bệnh, dùng lâu làm nhẹ người và kéo dài tuổi thọ). Thường được dùng dưới dạng chế biến thành các món ăn – bài thuốc như chè hạt sen, cháo hạt sen…

– Kỷ tử: Vị ngọt, tính bình, có công dụng tư bổ can thận, làm sáng mắt và nhuận tràng. Dân gian thường dùng kỷ tử để phòng chống chứng “kiện vong” và tăng cường trí nhớ bằng cách lấy kỷ tử 30g, não dê 1 bộ, đem hấp cách thủy ăn hoặc lấy kỷ tử 10g, hoài sơn 30g, não lợn 1 bộ, hấp cách thủy ăn hoặc kỷ tử 20g, hồng táo 6 quả, trứng gà 2 quả, tất cả đem nấu chín, sau đó bóc bỏ vỏ trứng rồi đun thêm 15 phút nữa là được, chế thêm gia vị ăn nóng, mỗi tuần 2 lần.

 Ngoài ra, theo dinh dưỡng học cổ truyền, còn nhiều loại thực phẩm khác cũng có công dụng làm tăng trí nhớ như ngô, bá tử nhân, đại táo, các loại đậu, tổ yến, ngân nhĩ, mộc nhĩ, bách hợp, lạc, khiếm thực, hoàng tinh, hoàng kỳ, nấm hương, nấm rơm, nấm kim châm và các loại nấm ăn khác, trứng gà, các loại cá…

8. Câu hỏi liên quan:

Câu 1: Tập Thể dục có tác dụng tăng Trí Nhớ không?

– Các nhà khoa học cho biết tập thể dục thường xuyên sẽ thúc đẩy quá trình sản sinh các nơron thần kinh mới tại vùng não trung tâm, là vùng não kiểm soát chức năng ghi nhớ và chức năng nhận thức của con người; giúp cải thiện quá trình máu lưu thông lên não, phục hồi đáng kể chức năng ghi nhớ của não bộ.

– Những môn thể dục có thể thực hiện hàng ngày dễ dàng, vừa phải được nhiều người yêu thích là đi bộ nhanh, bơi lội, tập yoga… Mỗi ngày, mỗi người, đặc biệt là người cao tuổi nên dành một thời lượng nhất định, khoảng 30-45 phút để thực hiện các hoạt động thể dục vừa tăng cường sức khỏe vừa khắc phục chứng suy giảm trí nhớ.

– Ngoài ra, mỗi người cũng nên có chế độ làm việc, nghỉ ngơi và thư giãn hợp lý, tránh bị rơi vào trạng thái căng thẳng, lo lắng, mất ngủ thường xuyên hoặc phiền muộn sẽ thúc đẩy quá trình suy giảm trí nhớ diễn ra nhanh hơn