Suy hô hấp mạn tính

1. Định nghĩa

Suy hô hấp mãn tính (SHHM) là Không duy trì được sự trao đổi Oxy bình thường ở phổi. Suy hô hấp được đánh giá là nặng khi áp lực riêng phần khí oxy trong động mạch (PaO2) lúc nghỉ ngơi, khi thở tự nhiên với khí trời, thấp hơn 60 mmHg. Có thể kèm theo ưu thán hoặc không.

2. Nguyên nhân

         Nguyên nhân của SHHM có nhiều, nhưng đứng hàng đầu là các bệnh lý phế quản phổi mãn tính thế tắc nghẽn, do viêm phế quản mãn, có biến chứng khí phế thũng hay không. Thường gặp ở người  nghiện thuốc lá.

3. Triệu chứng

−        Hô hấp: Suy thở với biên độ nông, nhịp bình thường nhanh, lắm khi không đều. Đồng thời có dấu hiệu co kéo chứng tỏ có sự tham gia các cơ thở phụ, cử động thở giữa cơ hoành và các cơ liên sườn cuối cùng không nhịp nhàng, mỗi khi thở vào thì các khoảng liên sườn cuối cùng lõm xuống. Bệnh nhân không khạc nhổ, không ho được. Nghe phổi thấy có dấu hiệu ùn tắc phế quản nặng, thường kết hợp với co thắt phế quản.

−        Thần kinh: Sau một giai đoạn xen kẽ giữa các trạng thái lú lẫn, kích thích, giãy giụa, ngủ gà ngủ gật, bệnh nhân rơi vào hôn mê. Hôn mê theo kiểu chuyển hoá, không có dấu hiệu khu trú, thường có những cử động bất thường, đôi khi kèm theo động kinh.

−        Tim – mạch: Huyết áp động mạch thường rối loạn nặng. Hay rối loạn nhịp và đa dạng. Các dấu hiệu suy tim phải thường hay xảy ra, nhưng không nhất thiết lúc nào cũng có. Trên điện tim có biểu hiện rối loạn nhịp kết hợp với tâm phế mãn.

−        Những dấu  hiệu đặc  biệt có liên quan với mức độ ưu thán: Vã mồ hôi, giãn mạch, nhất là ở màng kết hợp: đỏ, cương tụ máu, phù gai thị (soi đáy mắt).

−        Thiếu Oxy nghiêm trọng (PaO2 dưới 50mmHg) kết hợp với nhiễm toàn bộ hô hấp mất  bù (PaCO2 trên 70mmHg) – pH £ 7,30.

−        Điện giải: K+ huyết tương tăng, tương ứng với nhiễm toan. Thường thấy suy thận cấp kết hợp, urê và créatinine máu tăng, chứng tỏ có rối loạn chuyển hoá toàn thể.

−        Có hiện tượng cô máu (do thiếu Oxy) và số lượng bạch cầu tăng.

3. Biến chứng

−        Suy hô hấp nếu được điều trị đúng mức thì có thể lui bệnh hoàn toàn. Trong quá trình tiến triển có thể bội nhiễm phổi hay đường tiểu, nhất là đối với những bệnh nhân có đặt nội khí quản hay đặt xông tiểu.

−        Suy hô hấp cấp nếu điều trị không kịp thời thì có thể tiến triển nặng dần, bệnh nhân có thể hôn mê và tử vong.

4. Điều trị

−        Đối với người nghiện thuốc lá cần bỏ ngay.

−        Đưa bệnh nhân ra khỏi môi trường ô nhiễm, lập tức đưa bệnh nhân đến các cơ sở y tế chuyên khoa.

−        Loại bỏ mọi ổ nhiễm trùng đường hô hấp, tiêu hóa nhất là xoang và răng là nguồn gốc thường gây các nhiễm khuẩn đi xuống.

−        Sử dụng kháng sinh thích hợp, mạnh, dung nạp tốt tại phổi như kháng sinh họ Macrolide:      

−        Tháo đờm: vỗ rung lồng ngực, tập khạc đờm với cố gắng tối đa, tập hô hấp đúng cách.

−        Thuốc giãn phế quản

Đối với trường hợp nặng dùng thêm các biện pháp điều trị sau:

−        Thuốc cải thiện trao đổi khí oxy

−        Liệu pháp oxy.

−        Thở máy.