1. Khái niệm:

Bệnh thiếu máu cơ tim được xem là hậu quả của tình trạng xơ mỡ động mạch vành tim. Tình trạng teo hẹp động mạch vành, đồng thời với những rối loạn cơ chế điều hòa co thắt và giãn nở mạch vành là những yếu tố hình thành những triệu chứng rất phong phú của bệnh.

2- Nguyên nhân:

a. Theo y học hiện đại:

–       Nhiễm mỡ xơ mạch: là nguyên nhân trong 90% các trường hợp.

–       Những nguyên nhân khác (10%):

+       Tổn thương thực thể ở động mạch vành tim.

+       Viêm động mạch vành do giang mai, viêm quanh nút động mạch, tắc mạch vành do cục máu từ xa đến.

Về cơ chế bệnh lý bệnh cơ tim thiếu máu có liên quan chặt chẽ đến sự cân bằng của 2 yếu tố cung cấp và nhu cầu oxy của cơ tim. Do đó, những yếu tố thuận lợi sau có thể được tìm thấy trong bệnh lý này như:

–       Khi sự cung cấp oxy cho cơ tim không đủ: thiếu máu nặng.

–       Khi nhu cầu sử dụng oxy gia tăng: tăng huyết áp, phì đại thất trái, hoạt động thể lực đột ngột gia tăng.

b. Theo y học cổ truyền:

–       Do tổn thương 2 tạng Can, Thận âm.

–       Do bệnh lâu ngày, thể chất suy yếu, âm (huyết), dương (khí) suy, hư hỏa bốc lên, nung nấu dịch thành đàm, đảm hỏa gộp lại gây bệnh.

–       Do đàm thấp ủng trệ gây tắc trở kinh mạch. Đàm thấp có thể do ăn uống không đúng cách gây tổn hại Tỳ Vị.

c. Yếu tố nguy cơ:

–       Tuổi tác trong độ tuổi từ 45 – 60 tuổi: nguy cơ thiếu máu tim tăng 2 lần khi già đi 10 tuổi. 

–       Di truyền tiền căn gia đình có người bị nhồi máu cơ tim hoặc đột tử thì nguy cơ thiếu máu tim tăng gấp 1,5 lần, Tiền căn gia đình có người bị nhồi máu cơ tim hoặc đột tử + tăng huyết áp → nguy cơ thiếu máu tim tăng gấp 3,1 lần.     

–       Thuốc lá, rượu bia làm tăng nguy cơ bị thiếu máu cơ tim rất nhiều lần.

–       Tăng Cholesterol máu, tiểu đường, béo phì, ít vận động cũng là các yếu tố nguy cơ.

–       Thuốc ngừa thai uống nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng gấp 4 lần kể từ sau 1 tháng sử dụng.

–       Estrogen sau tắt kinh: cung cấp Oestrogen sau mãn kinh làm giảm 44% nguy cơ nhồi máu cơ tim.

3- Triệu chứng:

a. Đau ngực:

Điển hình:

Đau ngực với các tính chất co thắt hoặc cảm giác nặng như bị đè. Đau tăng khi cử động, khi gắng sức (làm người bệnh sợ không dám cử động). Vị trí đau sau xương ức, lan lên hàm, vai, tay. Đau ngực có thể bắt đầu từ từ và kéo dài khoảng vài phút.

Không điển hình:

–       Đau có cảm giác chặn, tức ngực (làm bệnh nhân chậm hoặc ngưng bước). Vị trí không điển hình ở hàm hoặc ở tay, có vẻ như đau không tăng khi gắng sức và không giảm với nằm nghỉ khi gắng sức và không giảm với nằm nghỉ.

–       Có 1 chu kỳ khá rõ rệt: đỉnh cao của triệu chứng này là 4 giờ sau khi thức dậy (thời điểm mà nor-adrenaline cao nhất trong ngày).

b. Khó thở:

Trong nhiều trường hợp, khó thở chỉ xuất hiện đơn độc và là triệu chứng chủ yếu (được xem như tương đương đau ngực).

4. Chẩn đoán:

Chẩn đoán thiếu máu cơ tim có khi không phải dễ dàng. Cần dựa vào những yếu tố sau:

–       Đau ngực, khó thở.

–       Những yếu tố nguy cơ: giới, di truyền, hút thuốc, ít vận động thể lực, béo phì, tăng huyết áp, stress, chế độ ăn nhiều mỡ, tiểu đường.

–       Khám lâm sàng

–       Điện tim, điện tim gắng sức (có thể làm Holter/24 giờ).

–       Chụp nhấp nháy cơ tim (với Thallium 201 = đồng vị phóng xạ) kích hoạt với Dipiridamole.

–       Siêu âm tim.

5. Điều trị:

–       Thiếu máu cơ tim nói chung, hiện có khá nhiều phương pháp điều trị, có thể dùng thuốc và theo từng trường hợp mà các bác sĩ sẽ điều trị bằng thuốc dãn mạch, thuốc tăng cường máu đến cơ tim, thuốc giảm mỡ trong máu…

–       Một phương pháp cũng khá hiệu quả đó là chụp, nong động mạch vành và đặt giá đỡ (stent) làm cho chỗ hẹp rộng ra, máu lưu thông dễ dàng. Có hai loại stent được đặt vào chỗ hẹp là stent có thuốc kháng đông và stent không có thuốc kháng đông.

–       Giải pháp cuối cùng nếu động mạch vành bị tắc nhiều hay tắc hoàn toàn thì sẽ làm phẫu thuật bắc cầu động mạch vành. Vật liệu để bắc cầu hiện nay tốt nhất vẫn là các mạch máu của chính bệnh nhân như động mạch ngực trong, động mạch quay, tĩnh mạch hiển lớn.

6. Phòng bệnh:

–       Nên chọn chế độ ăn thích hợp, ít mỡ, ít đường, giảm muối. Tăng cường ăn rau và những thức ăn chứa chất xơ, bổ sung vitamin với lượng thích hợp, ăn ít thịt mà thay thịt bằng cá, tránh dùng các chất kích thích (rượu mạnh, cà phê, thuốc lá…).

–       Tăng cường hoạt động thể lực, luyện tập thể dục, thể thao (phù hợp với tuổi và thể lực).

–       Tránh stress và các yếu tố bất lợi của môi trường sống tác động đến sức khỏe thể chất và tinh thần.