Thiểu năng sinh dục nữ thứ phát

1. Khái niệm

Thiểu năng sinh dục nữ thứ phát là hội chứng bệnh lý do giảm tiết các hormone hướng sinh dục (gonadotropin hormone) của tiền yên, hậu quả làm giảm tiết oestrogen của buồng trứng. Lâm sàng biểu hiện bằng các triệu chứng : vô kinh, mất dần các dấu hiệu phát triển sinh dục thứ phát, thiểu sản các cơ quan sinh dục ngoài và tử cung.

2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Thiểu năng sinh dục thứ phát có thể do một số nguyên nhân sau đây :

–        Bệnh của hệ thống hypothalamus-tuyến yên như : bệnh Simmonds, hội chứng Seehan (?), u sọ hầu, hội chứng Chiari-Frommel.

–        Do một số bệnh nội tiết khác : suy chức năng tuyến giáp, bệnh hay hội chứng Cushing, những rối loạn bẩm sinh vỏ tuyến thượng thận, v.v…

–        Có thể xảy ra do chấn thương tinh thần làm ức chế chức năng các nhân trong vùng hypothalamus đưa đến giảm tiết releasing factor và các hormone hướng sinh dục.

–        Do nhiễm trùng nặng, do rối loạn dinh dưỡng, béo, v.v…

3. Lâm sàng

Triệu chứng lâm sàng tuỳ thuộc vào bệnh chính, triệu chứng thường gặp là vô sinh, mất dần các dấu hiệu phát triển sinh dục thứ phát, thiểu sản tử cung và các cơ quan sinh dục ngoài.

4. Cận lâm sàng

–        Các hormone hướng sinh dục (FSH, LH) và oestrogen trong máu và trong nước tiểu đều giảm.

–        X quang : Nguyên nhân là ở vùng hypothalamus – tuyến yên, có thể khi chụp hộp sọ phát hiện được khối u (u sọ hầu v.v…). Nếu bệnh xảy ra trước thời kỳ dậy thì sinh dục, các triệu chứng X quang giống như trong bệnh thiểu năng sinh dục tiên phát.

5. Chẩn đoán và tiên lượng

–        Chẩn đoán dựa trên cơ sở tiền sử, các triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng.

–        Chẩn đoán phân biệt cũng tương tự như trong thiểu năng sinh dục tiên phát.

–        Tiên lượng : phụ thuộc vào bệnh chính.

6. Điều trị

–        Điều trị các bệnh chính, nếu điều trị tốt các bệnh chính thường cũng hết các triệu chứng thiểu năng sinh dục.

–        Để kích thích chức năng buồng trứng, có thể cho chorionic gonadotropin. Chỉ định điều trị bằng các hormone buồng trứng (oestrogen, progesterone) cần hết sức thận trọng, vì nếu không sẽ ức chế chức năng của tiền yên tiết các hormone hướng sinh dục, làm cho quá trình bệnh càng phức tạp hơn.