1. Khái niệm

Thiểu năng tuần hoàn não hay còn gọi là rối loạn tuần hoàn não là danh từ thường được dùng trong y học để chỉ bệnh lý có rất nhiều biểu biểu hiện lâm sàng khác nhau nhưng có chung một cơ chế bệnh sinh đó là thiếu máu nuôi não.

2. Nguyên nhân

–        Nguyên nhân chính là vữa xơ động mạch nuôi não.

–        Các cục máu đông gây cản trở dòng tuần hoàn máu.

–        Dị dạng bẩm sinh, u sùi.

–        Thoái hóa cột sống cổ.

–        Các chèn ép từ bên ngoài vào thành động mạch.

–        Các bất thường đốt sống cổ C1 và lỗ chẩm.

–        Ngộ độc oxyd carbon.

3. Triệu chứng

Khởi đầu:

Người trông có vẻ già, cơ nhẽo, nếp nhăn nhiều hơn, dáng đi chậm chạp, kém lanh lợi, kém tươi tắn, tính tình thay đổi.

Nhức đầu:

Là triệu chứng hay gặp (chiếm 90% trường hợp) và xuất hiện sớm nhất, nhức đầu lan tỏa khắp đầu.

Chóng mặt (gặp 87%):

Có cảm giác hơi loạng choạng khi đi hoặc đứng, bập bềnh như say sóng, có người cảm thấy hoa mắt, tối sầm mặt lại nhất là khi di chuyển từ tư thế một cách đột ngột.

Dị cảm:

Là những cảm giác không thật, bất thường do bệnh nhân tự cảm thấy. Cảm giác tê bì ở đầu ngón, cảm giác kiến bò. Có cảm giác như ve kêu, cối xay lúa trong tai, tiếng này tồn tại cả ngày lẫn đêm, có khi ảnh hưởng đến mọi sinh hoạt, giấc ngủ và sức khỏe của người bệnh.

Rối loạn về giấc ngủ:

Mất ngủ, rối loạn nhịp ngủ, lúc tối ngủ được, nửa đêm trằn trọc không ngủ được, gần sáng ngủ được. Đêm không ngủ được, ngày lại ngủ gà ngủ gật.

Rối loạn về sự chú ý:

Bệnh nhân trở nên đãng trí, đang nghĩ chuyện này lại nhảy sang chuyện khác, đang nói vấn đề này lại nhảy sang vấn đề khác một cách bất ngờ. Khả năng tập trung tư tưởng rất kém.

Rối loạn về tri giác:

Giảm tính linh hoạt và khả năng tổng hợp của não.

Rối loạn trí nhớ:

Có lúc nhớ quá khứ quên hiện tại, có khi mất khả năng sắp xếp sự việc trong trí nhớ.

Rối loạn về cảm xúc:

Dễ xúc động, hay mủi lòng…

4. Các xét nghiệm

Xét nghiệm bộ mỡ máu, định lượng đường máu.

Chụp Xquang: Cột sống cổ các tư thế thẳng nghiêng, đánh giá tình trạng thoái hoá cột sống, phát hiện các bất thường cột sống cổ.

Siêu âm Doppler mạch máu khi phát hiện tiếng thổi tâm thu trên đường đi của động mạch đốt sống hoặc hõm dưới đòn.

Bệnh này chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não sẽ không thấy dấu hiệu bất thường.

Đo lưu huyết não có thể thấy lưu lượng tuần hoàn não giảm.

5. Phân loại

Thiểu năng tuần hoàn não có thể xảy ra cấp tính nhưng bệnh cũng có thể trở thành mạn tính kéo dài.

5.1. Bệnh cấp tính:

Bệnh thiểu năng tuần hoàn não cấp tính ở người cao tuổi có thể chỉ thoáng qua trong vài giây, vài phút nhưng có khi cũng có thể xảy ra hàng giờ, mấy ngày liền. Thiểu năng tuần hoàn não cấp thường xảy ra vào giữa đêm hoặc lúc gần sáng.

Thường có đau đầu. Tính chất của đau đầu lan toả khắp đầu, nhức hoặc ê ẩm, nặng đầu. Kèm theo là ù tai, chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng (khó ngồi, khó đứng dậy), nhất là lúc đang nằm mà thay đổi tư thế (nằm nghiêng chuyển sang nằm ngửa). Nặng hơn là có thể xây xẩm mặt mày, mất ý thức, đột quỵ. Người bệnh có thể buồn nôn hoặc nôn, có thể liệt nửa người, nói khó…

Người bệnh cũng có thể bị chứng dị cảm như thấy tê đầu ngón tay, ngón chân hoặc tê bì tay chân hoặc có cảm giác kiến bò.

5.2. Bệnh thiểu năng tuần hoàn não mạn tính:

Thường cũng có nhức đầu ê ẩm từng đợt, nhất là thay đổi thời tiết, chóng quên (vãng ý thức), rối loạn tâm lý như hay cáu giận, buồn vui lẫn lộn, mất ngủ kéo dài hoặc rối loạn giấc ngủ (ngủ ít, ngủ không ngon giấc, đang ngủ lại bị tỉnh giấc không thể nào ngủ lại được nữa…).

Thiểu năng tuần hoàn não gây nên hiện tượng thiếu máu não và cũng có thể gây nên phù não. Điều đáng lo ngại nhất của thiểu năng tuần hoàn não là gây các biến chứng nặng nề như nhũn não hoặc xuất huyết não gây liệt nửa người hoặc tử vong đột ngột.

6. Biến chứng

Đột quỵ nhồi máu não: Suy hô hấp, phù não.

Nhũn não hoặc xuất huyết não gây liệt nửa người hoặc tử vong đột ngột.

7. Điều trị

Cần thiết phải phát hiện bệnh và điều trị bệnh sớm: Khi nghi ngờ bị thiểu năng tuần hoàn não, cần điều trị ngay và nên kiểm tra bệnh định kỳ. Phải điều trị ngay khi có cơn cấp thiểu năng tuần hoàn não, nhất là khi có xơ vữa động mạch nặng sẽ dễ dẫn tới tai biến mạch máu não.

Khi đã được xác định bị thiểu năng tuần hoàn não: Phải tìm nguyên nhân để điều trị tận gốc, kết hợp điều trị triệu chứng, người bệnh cần tuân theo những lời tư vấn của bác sĩ, nhất là chế độ ăn, tập luyện, dùng thuốc. Cần cho những thành viên trong gia đình biết về bệnh của mình, nhất là các bệnh có liên quan đến bệnh thiểu năng tuần hoàn não để được giúp đỡ, giám sát và tạo điều kiện thuận lợi trong chế độ ăn, uống, nghỉ ngơi và dùng thuốc.

Một số thuốc điều trị:

Nếu huyết áp thường xuyên thấp: Dùng các thuốc nâng huyết áp hoặc uống trà gừng, trà sâm hằng ngày vào buổi sáng.

Giảm chóng mặt: Tanganil, Sibelium…

Cải thiện tuần hoàn não: Sturegon, duxil, piracetam, hoạt huyết dưỡng não….

8. Phòng bệnh

Trong cuộc sống hàng ngày: Cần có chế độ ăn uống hợp lý như ăn nhiều rau, quả, cá (mỗi tuần nên ăn vài ba bữa cá), hạn chế ăn nhiều thịt, không nên ăn mỡ động vật. Nên hạn chế đến mức tối đa uống rượu, bia. Nên bỏ thuốc lá hoặc thuốc lào. Tập thể dục đều đặn để ngăn ngừa một số bệnh như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, thừa cân vì các bệnh này gián tiếp làm xuất hiện bệnh thiểu năng tuần hoàn não.

Không nên tắm nước lạnh khi mới đi ngoài trời nắng về, nên mặc ấm, nơi nằm ngủ tránh gió lùa. Mùa đông mỗi lúc thức dậy, nhất là lúc nửa đêm và gần sáng cần nằm tĩnh dưỡng một lúc mới ngồi dậy, tránh lạnh đột ngột, nhất là người cao tuổi.

9. Một số món ăn điều trị thiểu năng tuần hoàn não

Bài 1: Ăn canh nấm hương, mộc nhĩ, tuần ăn 2-3 lần, có tác dụng giảm mỡ máu và tăng cường lưu thông máu lên não. Có thể sử dụng nấm linh chi xay nhỏ, hãm uống ngày 10g, do nấm linh chi không độc nên có thể dùng lâu dài.

Bài 2: Lấy phần dưới cuộng rau cần chừng 10cm liền rễ, khoảng 20 gốc, rửa sạch, thêm 500ml nước, sắc lấy 200ml nước đầu, uống. Cũng như vậy, sắc nước thứ hai, uống lúc đói là tốt nhất, dùng cho người chứng bệnh mỡ máu cao, huyết ứ, đờm ẩm nhiều.

Bài 3: Hành tây thêm gia vị xào không hoặc luộc, kiêng dùng mỡ động vật, mỗi ngày ăn 100g, dùng cho người chứng bệnh mỡ máu cao, tăng huyết áp.

Bài 4: Nước tỏi, uống cách nhật, lượng vừa đủ, dùng cho người mỡ máu cao.

Bài 5: Sơn tra 10g, hoa cúc 10g, quyết minh tử 10g, sắc nước uống thay trà, dùng cho người mỡ máu cao, kèm huyết áp cao.

Bài 6: Vỏ lạc khô 50-100g, rửa sạch, đun nước uống, ngày 1 thang, dùng cho người mỡ máu cao.

Bài 7: Lá sen 50g, mỗi ngày sắc uống, dùng cho người mỡ máu cao ẩm đục nhiều.

Bài 8: Hoa hòe 15 gam sắc uống hàng ngày dùng cho người mỡ máu cao, xơ vữa động mạch.