Tổng hợp các phương pháp chấm dứt thai kỳ

1. Khái niệm

–       Phá thai : là chủ động sử dụng các phương pháp khác nhau để chấm dứt thai trong tử cung cho thai đến hết 22 tuần tuổi.

–       Phá thai bằng phương pháp ngoại khoa : là sử dụng các thủ thuật qua cổ tử cung để chấm dứt thai kỳ, bao gồm hút chân không, nong và gắp.

–       Phá thai nội khoa (bằng thuốc): là sử dụng thuốc để gây sẩy thai.

2. Các phương pháp phá thai

a. Phá thai bằng thuốc với tuổi thai dưới hoặc bằng 9 tuần:

Là phương pháp chấm dứt thai kỳ trong tử cung bằng cách sử dụng phối hợp mifepriston và misoprostol gây sẩy thai, cho các thai đến hết 9 tuần (63 ngày).

Tuyến áp dụng:

–       Tuyến trung ương: áp dụng cho tuổi thai đến hết 63 ngày.

–       Tuyến tỉnh: áp dụng cho tuổi thai đến hết 56 ngày.

–       Tuyến huyện: áp dụng cho tuổi thai đến hết 49 ngày (đối với khoa Chăm sóc SKSS huyện, do giám đốc Sở Y tế quyết định căn cứ vào điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực cụ thể của khoa).

–       Người thực hiện: Bác sĩ chuyên khoa phụ sản được huấn luyện về phá thai bằng thuốc và thành thạo kỹ thuật phá thai bằng phương pháp ngoại khoa.

Chỉ định:

Thai trong tử cung với tuổi thai phù hợp theo tuyến được phép áp dụng.

Chống chỉ định:

–       Tuyệt đối.

+       Bệnh lý tuyến thượng thận.

+       Điều trị corticoid toàn thân lâu ngày.

+       Tăng huyết áp, hẹp van 2 lá, tắc mạch hoặc có tiền sử tắc mạch.

+       Rối loạn đông máu, sử dụng thuốc chống đông.

+       Thiếu máu nặng.

+       Dị ứng mifepriston hay misoprostol.

–       Tương đối:

+       Đang cho con bú.

+       Đang đặt dụng cụ tử cung (có thể lấy DCTC trước phá thai bằng thuốc).

+       Đang viêm nhiễm đường sinh dục cấp tính (cần được điều trị).

Điều kiện áp dụng:

Khách hàng có thể tới được cơ sở y tế trong vòng 60 phút.

Cơ sở vật chất:

–       Nơi cung cấp dịch vụ phải có nhà vệ sinh gần phòng theo dõi khi thực hiện phá thai.

–       Có phòng thủ thuật và phương tiện đủ tiêu chuẩn theo qui định để thực hiện can thiệp khi cần.

–       Phương tiện dụng cụ: cấp cứu, xử lý dụng cụ và chất thải.

–       Thuốc: mifepriston, misoprostol, giảm đau, cấp cứu chống choáng.

Qui trình kỹ thuật

–       Người cung cấp dịch vụ tự giới thiệu với khách hàng.

–       Hỏi tiền sử nội ngoại khoa, sản phụ khoa, tiền sử dị ứng.

–       Hỏi ngày đầu của kỳ kinh cuối.

–       Khám lâm sàng: khám toàn thân và khám phụ khoa và phát hiện các bệnh LTQĐTD.

–       Siêu âm chẩn đoán thai trong tử cung và tuổi thai.

–       Khách hàng ký cam kết tự nguyện phá thai (dưới 18 tuổi phải có đơn cam kết của bố hoặc mẹ hoặc người giám hộ).

Qui trình phá thai:

–       Cần tuân theo chỉ định của bác sỹ.

          +  Sau khi được tư vấn và kí cam kết cô nữ hộ sinh sẽ đưa cho bạn một viên thuốc  Mifepristone để uống tại cơ sở y tế. Viên thuốc này ( liều 1) sẽ làm thai bạn ngừng phát triển.

          +  Bạn sẽ được theo dõi 15 phút sau khi uống viên thuốc này.

         +  Bạn sẽ cảm thấy vẫn bình thường sau khi uống viên thuốc này, nhưng cũng có thể thấy ra máu âm đạo ít hay nhiều như hành kinh.

          +  Bạn sẽ sử dụng loại thuốc tiếp theo là Misoprostol (liều 2): bác sĩ sẽ chỉ định cho bạn uống, hay ngậm, hay đặt âm đạo 2 đến 4 viên Misoprostol sau khi uống Mifepristone 36- 48 giờ. 

          +  Thông thường trong vòng 4 giờ sau khi uống Misoprostol, bạn sẽ đau bụng, ra máu nhiều và thai được đẩy ra ngoài.

–       Theo dõi trong những giờ đầu sau uống thuốc.

–       Khám lại sau 2 tuần.

Thời gian bị ra máu:

      –       Bạn bị nôn mửa trong 30 phút đầu sau khi uống thuốc, bạn cần  báo cho bác sĩ biết.

      –       Phần lớn phụ nữ ra máu như hành kinh từ 9 đến 16 ngày kể từ khi uống thuốc, một số ít phụ nữ có thể ra máu nhẹ kéo dài hơn 1 tháng.

Có tác dụng phụ khác không?

      –       Bạn có thể thấy buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc sốt nhẹ, ớn lạnh trong quá trình sử dụng thuốc. Những biểu hiện này sẽ qua đi trong thời gian ngắn, không cần điều trị gì.
      –       Bạn sẽ có những cơn đau bụng và được kê đơn thuốc giảm đau như Paracetamol hoặc Ibuprofen để giảm cơn đau.

       –       Bạn cũng có thể dùng chai nước nóng hoặc khăn ấm để chườm bụng.
      –       Bạn có thể thấy đau đầu và chóng mặt sau khi uống Misprostol.

      –       Hãy uống nhiều nước hoặc nước hoa quả, không uống cà phê hoặc rượu.

      –       Nếu đau đầu nhiều có thể uống thuốc giảm đau.

Phải tự chăm sóc như thế nào?

      –       Thay băng vệ sinh thường xuyên như trong kỳ kinh bình thường cho đến khi hết ra máu.

      –       Tắm bình thường.

      –       Không cần ăn kiêng bất kỳ loại thức ăn nào.

Khi nào nên quay lại cơ sở y tế?

Nếu bạn thấy:

      –       Đau bụng liên tục sau giai đoạn ra máu ban đầu.

      –       Ra máu âm đạo quá nhiều (mỗi giờ thấm hết 2 băng vệ sinh dày trong 2 giờ liền).

      –       Sốt 38°C trở lên và kéo dài trên một ngày sau khi uống Misoprostol ( liều 2)

      –       Không ra máu trong vòng 24 giờ sau khi uống thuốc Misoprostol (liều 2)

      –       Bạn phải quay lại khám kiểm tra trong vòng 2 tuần để khẳng định đã sẩy thai hoàn toàn (Lần tái khám này rất quan trọng).

Nếu phương pháp này thất bại thì sao?

      –       Sau khi sử dụng thuốc, thai nhi vẫn tiếp tục phát triển hoặc còn sót thai, sót nhau.

      –       Bạn có thể tiếp tục sử dùng thuốc hay tiến hành hút thai ngoại khoa theo hướng dẫn của bác sĩ.

      –       Thai nhi có thể bị khuyết tật nếu bào thai tiếp tục phát triển. Do đó, khi bạn đã dùng thuốc trong phương pháp này, bạn không thể giữ được thai nữa.

      –       Vì vậy bạn phải đồng ý thực hiện hút thai ngoại khoa nếu phương pháp nội khoa thất bại.

Những tai biến nào có thể xảy ra?

Có tỷ lệ nhỏ các tai biến và biến chứng như:

      –       Ra máu quá nhiều cần phải hút thai để cầm máu.

      –       Ra máu quá nhiều gây mệt mỏi hoặc chóng mặt, cần truyền máu tại bệnh viện

      –       Nhiễm trùng cần dùng thuốc kháng sinh

      –       Nếu phải tiến hành hút thai, có thể có các tai biến do thủ thuật này như chảy máu, đau bụng, thủng tử cung, nhiễm trùng, vô sinh.

Điều cần lưu ý

      –       Nếu có quan hệ tình dục và không dùng biện pháp tránh thai, bạn có thể có thai trong vòng 2 tuần sau khi uống viên thuốc liều 1.

      –       Vì vậy, bạn cần sử dụng một biện pháp tránh thai hiện đại để tránh có thai ngoài ý muốn. Bác sĩ sẽ thảo luận với bạn để lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp.

Tai biến và xử trí:

–       Tai biến: chảy máu nhiều, rong huyết kéo dài, nhiễm khuẩn, sót thai, sót rau.

–       Xử trí: theo phác đồ chỉ định của bác sỹ.

b. Phá thai bằng thuốc tuổi thai từ tuần 13 đến hết tuần 22:

Sử dụng misoprostol đơn thuần hoặc sử dụng mifepriston kết hợp với misoprostol để phá thai từ tuần 13 đến hết tuần 22.

Tuyến áp dụng:

–       Các bệnh viện từ tuyến tỉnh trở lên.

–       Người được phép thực hiện: Bác sĩ chuyên khoa phụ sản được huấn luyện về phá thai bằng thuốc và thành thạo kỹ thuật phá thai bằng phương pháp ngoại khoa.

Chỉ định:

Thai từ tuần thứ 13 (tương đương với chiều dài đầu mông 52 mm) đến hết tuần thứ 22 (tương đương với đường kính lưỡng đỉnh 52 mm).

Chống chỉ định:

–       Tuyệt đối:

+       Bệnh lý tuyến thượng thận.

+       Điều trị corticoid toàn thân lâu ngày.

+       Tiểu đường, tăng huyết áp, hẹp van 2 lá, tắc mạch và tiền sử tắc mạch.

+       Rối loạn đông máu, sử dụng thuốc chống đông.

+       Thiếu máu (nặng và trung bình).

+       Dị ứng mifepriston hay misoprostol.

+       Có sẹo mổ ở thân tử cung.

–       Tương đối:

+       Đang viêm nhiễm đường sinh dục cấp tính (cần được điều trị).

+       Dị dạng sinh dục (chỉ được làm tại tuyến trung ương).

+       Có sẹo mổ cũ ở đoạn dưới tử cung: cần cân nhắc rất thận trọng đồng thời phải giảm liều misoprostol và tăng khoảng cách thời gian giữa các lần dùng thuốc (chỉ được làm tại bệnh viện chuyên khoa phụ sản tuyến tỉnh và trung ương)

Chuẩn bị khách hàng:

–       Hỏi tiền sử bệnh về nội, ngoại, sản phụ khoa và các bệnh lây qua đường tình dục.

–       Khám toàn thân.

–       Khám phụ khoa loại trừ chống chỉ định.

–       Siêu âm để xác định tuổi thai.

–       Xét nghiệm máu: công thức máu, nhóm máu, đông máu cơ bản hoặc máu chảy, máu đông.

–       Khách hàng ký cam kết tự nguyện phá thai (dưới 18 tuổi phải có đơn cam kết của bố hay mẹ hoặc người giám hộ).

Thực hiện phá thai:

Theo quy trình và chỉ định của bác sỹ.

Lưu ý:

Cần được theo dõi sau khi uống thuốc nếu không thành công cần được bác sỹ theo dõi và tiến hành xử lý.

Tai biến và xử trí:

–       Tai biến: chảy máu, rách cổ tử cung, sót rau, vỡ tử cung, choáng, nhiễm khuẩn.

–       Xử trí theo phác đồ cho từng tai biến theo chỉ định của bác sỹ.

Theo dõi và chăm sóc:

–       Sau khi thai ra, theo dõi ra máu âm đạo, co hồi tử cung trong vòng 4 giờ.

–       Ra viện sau khi ra thai ít nhất 2 giờ.

–       Hẹn khám lại sau 2 tuần.

Những tác dụng phụ khi sử dụng thuốc phá thai

              Phản ứng khi uống thuốc phá thai: Chị em phụ nữ khi uống thuốc phá thai sẽ có một số phản ứng mạnh mẽ như co thắt dữ dội ở dạ dày và ra nhiều máu.

              Thuốc phá thai không được sử dụng cho một số trường hợp sau: chị em phụ nữ có hiện tượng rối loạn đông máu, những chị em đang cho con bú, chị em em bị bệnh lý tuyến thượng thận hoặc đối với chị em phụ nữ bị những dị tật ở cổ tử cung (sẹo cổ tử cung, tử cung dị dạng). Đặc biệt phụ nữ có hiện tượng chửa ngoài dạ con tuyệt đối không nên sử dụng thuốc phá thai.

              Những biểu hiện như chị em bị nổi mề đay, mẩn ngứa, khó thở choáng, tụt huyết áp có thể đây là những tác dụng phụ do thuốc phá thai gây ra.

              Trường hợp chị em phụ nữ bị ra máu nhiều ở kỳ kinh kế tiếp thì cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra. Vì đây không phải là tác dụng phụ của thuốc mà có thể là những biến chứng nguy hiểm do phá thai bằng thuốc gây ra.

              Lưu ý: Khi phá thai bằng thuốc chị em phụ nữ cần tuân thủ theo lịch khám của các bác sĩ để đảm bảo rằng phá thai đã hoàn toàn thành công không xảy ra những trường hợp như thai đã chết lưu, sót thai hay sót nhau hay nhiễm trùng do nạo phá thai gây ra.

              Từ những nguy hiểm do phá thai bằng thuốc mang lại, các chuyên gia khuyên rằng, chỉ nên sử dụng phương pháp phá thai bằng thuốc khi có sự hướng dẫn và chỉ định của các y bác sĩ chuyên khoa và có sự theo dõi của bác sĩ. Tuyệt đối chị em phụ nữ không được phép tự ý mua thuốc phá thai về nhà tự phá.

c. Hút điều hòa kinh nguyệt: (được thực hiện khi thai chưa quá 8 tuần tuổi)

–       Hiện nay, so với nạo thai hoặc kovax, hút thai vẫn được coi là biện pháp phá thai an toàn hơn. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, do có nhiều kỹ thuật phát hiện thai sớm và người ta cũng hiểu được sự nguy hiểm của việc nạo, phá thai lớn nên số người phát hiện thai sớm và đi hút nhiều hơn nạo.

–       Bác sĩ đưa một ống nhỏ bằng nhựa qua cổ tử cung vào trong tử cung (ống này nối với bơm điện hoặc bơm tay rồi hút phôi thai ra). Thủ thuật được thực hiện nhẹ nhàng, ít đau đớn và ít biến chứng. Việc hút thai cần được thực hiện ở các trung tâm chăm sóc sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, phòng khám sản phụ khoa, trạm y tế.

d. Nạo phá thai: (Được thực hiện khi tuổi thai chưa quá 12 tuần tuổi)

–       Bác sĩ nong rộng cổ tử cung rồi đưa vào trong tử cung một dụng cụ giống như cái thìa để lấy ra phôi thai cùng rau thai. Thủ thuật này được thực hiện với phụ nữ chậm kinh đến 8 tuần. Nạo thai thường gây đau hơn, tỷ lệ biến chứng cao hơn so với hút.

–       Nạo thai đòi hỏi cán bộ y tế có kỹ thuật.

e. Đặt thuốc Kovac – hỗ trợ tổ chức thai sinh non:

–       Bên cạnh những phương pháp dành cho việc nạo phá thai sớm này, bạn còn có thể nghe đến việc nạo phá thai muộn (đối với thai từ 4-5 tháng) gọi là phương pháp phá thai kovax.

–       Trường hợp này bác sỹ sẽ tiêm truyền chất oxytocin (thường được gọi là thuốc giúp đẻ nhanh) để kích thích co bóp tử cung và chuyển dạ để đưa thai và rau thai ra ngoài. Kỹ thuật này chỉ tiến hành với các trường hợp đặc biệt vì nó có thể đưa đến nhiều tai biến nguy hiểm.

3. Các nguy cơ khi phá thai

–       Xuất huyết, máu tụ

–       Rách tử cung, sốc do quá đau

–       Phá thai thất bại, sót nhau, nhiễm trùng

–       Ảnh hưởng đến vô sinh sau này

–       Biến chứng về tâm thần và tâm lý

Lưu ý:

Phải trở lại cơ sở y tế ngay sau khi thấy một trong những hiện tượng như :

–       Ngực ấn đau.

–       Bị sốt hoặc thấy ớn lạnh.

–       Bị chảy máu nặng ( nhiều hơn ra máu kinh bình thường), chảy máu kéo dài hơn 10 ngày.

–       Thấy yếu hoặc mệt mỏi.

–       Nôn và buồn nôn nhiều

–       Thấy âm đạo tiết ra nhiều khí hư có mùi hôi.

–       Việc sử dụng biện pháp phá thai nào là do bác sỹ quyết định, tuỳ thuộc vào kỹ thuật và chuyên môn của bác sĩ tại các cơ sở y tế đó cũng như tuỳ thuộc vào điều kiện sức khoẻ, tuổi thai.

–       Hãy đến các trung tâm y tế, bệnh viện sản khoa có uy tín để được xử lý một cách an toàn và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, vẫn cần lưu ý là việc nạo, phá thai có ảnh hưởng đến sức khỏe của người phụ nữ, và cả ảnh hưởng về mặt tâm lý, do đó nếu vẫn chưa sẵn sàng chào đón một thành viên mới trong gia đình, nên sử dụng các biện pháp tránh thai – một phương pháp tốt cho sức khỏe sinh sản và cả an toàn tình dục cho người phụ nữ.