Tương tác thuốc với thức ăn – đồ uống

1. Thời điểm uống thuốc

           Thức ăn làm thay đổi thời gian làm rỗng của dạ dày. Nếu uống thuốc lúc đói, thuốc chỉ lưu lại dạ dày 10-30 phút rồi được tống ngay xuống ruột. Trái lại nếu uống thuốc lúc no, thuốc lưu lại dạ dày có thể từ 1- 4 giờ. Điều này ảnh hưởng đến sự hấp thu thuốc vào cơ thể.

        Các thuốc kém bền trong môi trường acid như ampicilin, erythromycin, lincomycin… nếu lưu lại dạ dày lâu sẽ dễ bịacid của dạ dày phá huỷ và làm mất tác dụng

        Các thuốc được bào chế dưới dạng viên bao tan trong ruột, viên phóng thích chậm thì việc giữ lại dạ dày lâu hoàn toàn bất lợi vì màng viên bao bị phá vỡ, ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc, nên những thuốc này uống trước bữa ăn 30 phút đến 1 giờ hoặc sau ăn 1- 2 giờ.

2. Thành phần trong thức ăn

           Bữa ăn giàu chất béo, quá nhiều đường, quá mặn hoặc quá chua đều cản trở sự di chuyển của khối thức ăn từ dạ dày xuống ruột. Điều này ảnh hưởng không tốt đến các thuốc kém bền trong môi trường acid dạ dày và làm chậm sự di chuyển của thuốc đến vị trí hấp thu tối ưu là ruột non.

3. Dạng bào chế của thuốc:

           Các thuốc rắn, thuốc có độ tan thấp dễ bị ảnh hưởng bởi thức ăn hơn dạng thuốc lỏng, thuốc dạng dung dịch. Trường hợp thuốc có độ tan kém thì cần dùng thêm nhiều nước để thuốc được hấp thu tốt hơn.

        Những thuốc không bị thức ăn làm ảnh hưởng đến hấp thu có thể uống lúc nào tùy ý nhưng uống vào bữa ăn vẫn tốt hơn vì sẽ làm giảm tác dụng phụ do kích ứng đường tiêu hóa.

        Những thuốc được thức ăn làm tăng độ hấp thu nên uống trong hoặc ngay sau khi ăn để tăng  sự hấp thu thuốc.

Tuy nhiên, để đảm bảo việc dùng thuốc được an toàn và hiệu quả, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho trẻ uống thuốc.

           Nước lọc là đồ uống thích hợp nhất cho mọi loại thuốc vì không xảy ra tương kỵ khi hòa tan thuốc. Nước cũng là phương tiện để dẫn thuốc vào dạ dày – ruột, làm tăng tan rã và hòa tan hoạt chất, giúp hấp thu dễ dàng.

4. Các đồ uống không nên dùng chung với thuốc:

           Nước hoa quả , nước khoáng hoặc các loại nước ngọt có gas vì các nước này sẽ làm hỏng thuốc.

           Sữa chứa Calci caseinat, ion Calci trong sữa sẽ tạo kết tủa với một số thuốc làm cản trở sự hấp thu của thuốc. Ngoài ra, các lipid trong sữa có thể hòa tan một số thuốc và giữ thuốc lại. Các Protein trong sữa cũng gắn với thuốc và làm cản trở hấp thu thuốc.

           Ví dụ : thuốc thuộc nhóm fluoroquinolone (ciprofloxacin, levofloxacin) và các thuốc như : tetracycline, cefuroxime, có thể giảm tác dụng khi uống chung với sữa. Do đó nên cho trẻ uống những thuốc này ít nhất là 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau khi cho trẻ uống sữa.

           Nước chè (trà): cafein trong nước chè có thể gây tủa nhiều thuốc có chứa sắt.

           Nước bưởi: trong nước ép bưởi có chứa Naringin. Chất Naringin này ức chế hoạt động của men gan do đó làm giảm sự chuyển hoá thuốc và làm tăng nồng độ của thuốc trong máu, vì vậy dẫn đến ngộ độc thuốc.

           Ví dụ : amlodipine, nifedipine, verapamil, … đều tương tác với nước bưởi.

           Nước cam, nước chanh : sự hấp thu thuốc cetirizine, loratidine,…có thể giảm khi uống thuốc chung với các loại nước này vì thuốc cần môi trường kiềm để hấp thu nhưng nước trái cây chua lại là môi trường có chứa nhiều axit sẽ ngăn cản hay làm giảm sự hấp thu của thuốc.

        Vì vậy, chỉ nên cho trẻ uống thuốc với nước, tránh kết hợp thuốc với nước hoa quả, sữa, hay nước chè (trà)

Lưu ý:

        Nên cho trẻ uống nhiều nước trong quá trình dùng thuốc để làm tăng tác dụng của thuốc, tăng thải trừ thuốc ra khỏi cơ thể.

        Cần nhớ rằng không nên nằm ngay sau khi uống thuốc, mà cần ngồi 15- 20 phút và uống đủ nước (100-200 ml nước) để thuốc xuống được đến dạ dày và ruột và phát huy tác dụng.