Ung thư tuyến tụy

1. Khái niệm

     – Ung thư tuyến tụy (UTTT) xảy ra khi tế bào ung thư phát triển trong chủ mô của tuyến tụy.

     – Tụy là một tuyến nằm phía sau dạ dày và phía trước cột sống. Tụy sản xuất ra dịch tiêu hóa và các hormon điều hòa lượng đường huyết trong máu.

     – Tế bào của tụy ngoại tiết sản xuất ra dịch tiêu hóa thức ăn, còn tế bào của tụy nội tiết sản xuất insulin và một số hormones khác. Đa số các trường hợp UTTT đều khởi phát từ những tế bào của tụy ngoại tiết.

2. Triệu chứng của ung thư tuyến tụy

     Các triệu chứng và dấu hiệu lâm sàng của UTTT bao gồm:

     – Vàng da, vàng kết mạc mắt

     – Đau vùng thượng vị, hoặc đau giữa bụng và sau lưng

     – Sụt cân không tìm được nguyên nhân

     – Chán ăn

     – Mệt mỏi

     – Trầm cảm

3. Các yếu tố nguy cơ gây ung thư tuyến tụy bao gồm

     – Hút thuốc lá

     – Uống rượu nhiều

     – Viêm tụy mãn

     – Viêm tụy gia đình

     – Các hội chứng ung thư tuyến tụy gia đình

     – Đái tháo đường lâu năm.

4. Chẩn đoán ung thư tuyến tụy

     Thông thường các bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, khám lâm sàng và chỉ định làm một số xét nghiệm để xác định nguyên nhân bệnh lý và kiểm tra độ lan rộng của khối u như:

     – Chụp cắt lớp bụng bằng MSCT64 (Máy CT 64 lát cắt)

     – Chụp cộng hưởng từ (MRI)

     – Siêu âm qua nội soi (EUS)

     – Nội soi ổ bụng chẩn đoán

     – Nội soi chụp mật tụy ngược dòng (Endoscopic retrograde cholangiopancreatography = ERCP)

     – Chụp đường mật xuyên gan qua da (Percutaneous transhepatic cholangiography = PTC; để kiểm tra gan và đường mật bằng X-Quang)

     – Sinh thiết (lấy mẫu mô xem dưới kính hiển vi tìm tế bào ung thư)

5. Điều trị ung thư tuyến tụy như thế nào?

     Có nhiều cách thức để điều trị ung thư tuyến tụy bao gồm:

     – Phẫu thuật cắt bỏ một phần hay toàn bộ tuyến tụy.

     – Hóa trị liệu và xạ trị: Hóa trị liệu dùng thuốc hóa chất để diệt tế bào trong khối u. Xạ trị dùng tia X-Quang hoặc các tia phóng xạ khác để tiêu diệt tế bào ác tính. Phẫu thuật được dùng để cắt bỏ khối u hoặc điều trị các triệu chứng của UTTT.

6. Tiên lượng của bệnh nhân ung thư tụy

     Tiên lượng của bệnh nhân ung thư tụy dù đã được tích cực điều trị bằng các phương pháp hiện đại nhưng vẫn còn rất kém. Theo báo cáo của Hiệp Hội Ung Thư Hoa Kỳ, tỉ lệ bệnh nhân ung thư tụy ngoại tiết sống sót sau chẩn đoán 1 năm chỉ khoảng 23% và sau chẩn đoán 5 năm, chỉ còn 4% bệnh nhân sống sót .

7. Các câu hỏi thường gặp về ung thư tuyến tụy

     Hỏi: Mẹ tôi bị vàng da cực kỳ do bệnh ung thư tuyến tụy. Có nguy hiểm không?

     Trả lời: Vàng da, tự nó, không đe dọa tính mạng. Vàng da là do các ống tụy bị nghẽn do khối u. Vì bị tắc nghẽn, nhiễm trùng tuyến tụy thường xảy ra và có thể cần phải dùng kháng sinh. Vàng da cũng thường đi kèm với tình trạng ngứa ngáy ở da từ mức vừa phải đến dữ dội và rất phiền toái. Thuốc uống đôi khi có hiệu quả. Một số hình thức vượt qua đoạn bị tắc nghẽn, hoặc bằng phẫu thuật hoặc bằng cách đặt stent trong quá trình ERCP, có thể được tiến hành để giảm ngứa.

     Hỏi: Có cách nào phát hiện sớm bệnh ung thư tụy không?   

     Trả lời:

     Bệnh ung thư tụy có tỷ lệ tử vong rất cao do rất khó phát hiện ở giai đoạn sớm khi còn có thể mổ được. Nguyên nhân ung thư tụy ít được biết đến. Các yếu tố liên quan đến ung thư tụy là: hút thuốc, viêm tụy mạn tính, tiểu đường, béo phì, đột biến gen.

     Thường chỉ thấy dấu hiệu sớm là vàng da, sau đó xuất hiện đau và sút cân;  đau lan từ thượng vị ra sau lưng, đau hơi giảm khi bệnh nhân ngả về phía trước. Số ít trường hợp cơn đau chỉ thoáng qua nhưng tăng amylase máu, báo hiệu viêm tụy cấp do khối u gây tắc ống dẫn; sút cân gặp ở hầu hết bệnh nhân do chán ăn; nước tiểu sẫm màu, ngứa da, phân dạng đất sét.

     Khám thấy túi mật to ở những bệnh nhân ung thư đầu tụy. Những biểu hiện khác bao gồm:  xuất huyết tiêu hóa từ những tĩnh mạch giãn do khối u chèn ép hệ thống tĩnh mạch cửa và lách to vì tĩnh mạch lách tràn ngập tế bào ung thư. Siêu âm để quan sát túi mật và tụỵ, chụp Xquang đường tiêu hóa trên có cản quang, chụp CT có thể phát hiện ung thư tụy. Xét nghiệm tế bào học khẳng định ung thư tụy.

     Về điều trị, phẫu thuật cắt tụy hoàn toàn là phương pháp điều trị bệnh hiệu quả duy nhất. Bạn có thể đi khám sức khỏe định kỳ, làm xét nghiệm để có thể phát hiện sớm có bị ung thư tụy hay không.

8. Chế độ dinh dưỡng

     Tuyến tụy là một bộ phận đóng vai trò khá quan trọng trong quá trình tiêu hóa thức ăn. Ở tại đó, các tế bào tuyến tụy sản xuất ra các loại dịch tiêu hóa và cá loại sản xuất ra insulin cùng glucogen. Bệnh nhân bị ung thư tuyến tụy sẽ làm giảm khả năng này nên phải được theo dõi dinh dưỡng cho bệnh nhân tuyến tụy theo chế độ đặc biệt.

     Do hấp thu kém nên bệnh nhân hay gặp phải triệu chứng phân sống, táo bón và có mùi lạ, đôi khi còn mắc bệnh tiêu chảy, đầy hơi. Để khắc phục tình trạng này bệnh nhân có thể dùng những đồ ăn nhẹ dễ nuốt để việc tiêu hóa thức ăn được nhanh hơn. Nhưng tuyệt đối tránh các đồ có tính cay nóng và những đồ nướng kể cả thực phẩm là thực vật hay động vật.

     Việc sử dụng vitamin bằng thuốc hiện nay vẫn là còn là một vấn đề gây tranh cãi, đặc biệt trong giai đoạn điều trị ung thư. Vì thế, cách tốt nhất để bổ sung vitamin cho cơ thể tốt nhất vẫn là qua những thực phẩm sạch, tươi có nhiều ở các loại rau xanh bông cải, cà chua, carot, bí đỏ, cá loại trái cây như cam, bưởi, ổi…Mỗi loại ăn một lượng điều độ vừa phải, không nên ăn quá nhiều hay quá ít.

     Kể cả trong những bữa ăn, mỗi bữa nên ăn ít cơm và các loại thức ăn đi kèm nhưng có thể ăn vào nhiều bữa, trong thời gian nghỉ ngơi để lượng thức ăn được tiêu hóa từ từ. Kết hợp với việc luyện tập nhẹ nhàng trước bữa ăn có thể làm cho việc ăn uống được ngon miệng hơn.

     Các loại thực phẩm nên chọn là những loại thực phầm hầu hết có nguồn gốc từ thực vật. Cũng không nên áp dụng biện pháp ăn chay vì chỉ những người khỏe mạnh mới có thể còn khi đã bị bệnh, người bệnh cần nhiều dinh dưỡng năng lượng hơn và ăn chay cung cấp không đủ các chất dinh dưỡng cho người bệnh, và ăn chay không đúng cách còn khiến cho người bệnh suy nhược cơ thể.

     Trong thức ăn, hạn chế các thực phẩm có nhiều chất béo đặc biệt là các loại mỡ động vật và những loại bia rượu thuốc lá vốn là những thứ rất có hại và làm khối u u còn có thể phát triển hơn.