Ung thư võng mạc

1. Khái niệm:

            Tiên lượng của bệnh phụ thuộc chủ yếu vào việc phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị sớm hay muộn. Nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời thì không những chức năng của mắt không bảo tồn được mà tính mạng của bệnh nhân cũng bị đe dọa.

2. Nguyên nhân:

            Có thể do di truyền hoặc bẩm sinh. Đa số bệnh nhân ung thư võng mạc (khoảng 90%) là không có tiền sử gia đình, chỉ có khoảng 10% trường hợp là có tiền sử gia đình có người bị mắc bệnh ung thư võng mạc.

3. Triệu chứng lâm sàng:

            Bệnh ung thư võng mạc là một u ác tính bẩm sinh, nhưng ít khi được phát hiện ra ngay sau khi đẻ. Bệnh có thể gặp ở trẻ sơ sinh vào tuần thứ hai, thứ ba sau đẻ, nhưng cũng có trường hợp bệnh xuất hiện ở trẻ lớn hơn. Tuổi trung bình lúc bệnh xuất hiện là 13 tháng và tuổi trung bình lúc bệnh được điều trị là 16 tháng. Đại đa số bệnh nhân (90%) được phát hiện và điều trị khi trẻ dưới 3 tuổi.

            – Đồng tử trắng hay dấu hiệu “ánh mắt mèo mù” là ánh phản chiếu màu trắng của khối u qua đồng tử. Đây là dấu hiệu thường gặp nhất.

            – Lác mắt là dấu hiệu thường gặp thứ 2 sau ánh đồng tử trắng (chiếm 25% trường hợp).

            – Khi bệnh nhân ung thư võng mạch đến khám ở giai đoạn muộn có thể thấy các triệu chứng: Mắt đỏ đau nhức, giảm thị lực, giác mạc phù, giả mù tiền phòng, dị sắc mống mắt, giãn đồng tử, tăng nhãn áp thứ phát, lồi mắt, viêm sưng tấy quanh tổ chức hốc mắt…

            – Ung thư võng mạc có thể di căn đến tủy xương, hạch, gan, lách, ít gặp ở phổi.    

4. Các xét nghiệm:

            – Soi đáy mắt: Xác định có hay không có UTVM.

            – Siêu âm, chụp cắt lớp, chụp Xquang, chụp cộng hưởng từ: Xác định vị trí, kích thước khối u.

            – Sinh hóa khác: máu, thủy dịch… để tìm tế bào ung thư.

5. Điều trị:

            Hiện nay có nhiều tiến bộ trong việc phát hiện, chẩn đoán sớm và nhất là sử dụng các biện pháp điều trị bảo tồn một cách có hiệu quả, nhờ vậy không những tính mạng bệnh nhân ít bị đe dọa mà cứu vãn được một phần chức năng thị giác ngay cả của mắt bị bệnh. Tuy nhiên kết quả điều trị phụ thuộc rất nhiều vào vị trí kích thước và mức độ lan rộng của khối u, bệnh nhân bị một hai mắt.

Các phương pháp điều trị:

            – Cắt bỏ nhãn cầu với thị thần kinh dài: Chỉ định đối với ung thư võng mạch ở giai đoạn muộn, khối u trong nhãn cầu đã lớn.

            Ở nước ta, phần lớn bệnh nhân ung thư võng mạc đến khám và điều trị ở giai đoạn muộn, do vậy thường áp dụng phương pháp cắt bỏ nhãn cầu với thị thần kinh dài và làm giải phẫu bệnh. Có trường hợp sau khi phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu bệnh nhân cần điều trị hóa dược phối hợp.

            – Điều trị bảo tồn:

                        +  Điều trị bằng tia xạ: Khi khối u nhỏ, ở sâu phía sau nhãn cầu.

                        +  Điều trị bằng laser: Với những khối u nhỏ ở sâu, có thể điều trị laser đơn thuần hoặc phối hợp với tia xạ, đĩa Stallard hay đông lạnh.

                        +  Điều trị bằng lạnh đông: Với u nhỏ, không nằm quá sâu, có thể phải nhắc lại nhiều lần cho tới khi phá hủy hoàn toàn khối u.

                        +  Điều trị bằng hóa dược: Để tiêu diệt các tế bào u.

            Phẫu thuật nạo vét tổ chức hốc mắt:

                        Chỉ định: Khi khối u xuất ngoại ra hốc mắt, cắt không hết u ở thị phần kinh, u tái phát ra hốc mắt.

                        Nạo vét phải lấy hết được màng xương đồng thời kết hợp với điều trị bằng tia xạ và hóa dược.

                        Việc theo dõi sau điều trị là hết sức quan trọng đối với bệnh nhân ung thư võng mạc. Thời gian theo dõi tùy thuộc vào tuổi, bị một hay hai bên, nhất là nghi ngờ có các khối u mới.

                        Tóm lại: Ung thư võng mạc là một bệnh lý mắt nguy hiểm không những đe dọa chức năng thị giác mà cả tính mạng của bệnh nhân. Nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì không những chức năng thị giác của con mắt bị bệnh mà cả sự sống còn của bệnh nhân vẫn có thể được cứu vãn và đem lại cuộc sống lâu dài.