1. Khái niệm:

Viêm nội tâm mạc bán cấp nhiễm khuẩn là tình trạng viêm nội tâm mạc có loét và sùi, thường xảy ra (nhưng không phải bắt buộc) trên một nội tâm mạc đã có tổn thương bẩm sinh hoặc mắc phải từ trước.

2. Nguyên nhân:

–       Trong đa số trường hợp, vi khuẩn gây bệnh là liên cầu khuẩn.

–       Những loại vi khuẩn và tác nhân gây bệnh khác như: tụ cầu khuẩn, não mô cầu, phế cầu, lậu cầu, trực khuẩn Friedlander, Salmonella, Corynebacterium Vibrifoctus
Các loại nấm Actynomyces, Candida Albicans.

3. Đường vào của vi khuẩn:

–       Nhiễm khuẩn răng miệng: Nguy cơ nhiễm khuẩn sau khi nhổ răng càng nhiều nếu tình trạng lợi bị viêm càng nặng, nếu số răng bị nhổ càng cao và nếu thời gian làm thủ thuật càng dài.

–       Những nhiễm khuẩn ngoài da, nhiễm khuẩn do nạo phá thai, một số thủ thuật không được vô khuẩn cẩn thận (đặt catheter, truyền máu, chạy thận nhân tạo…) sẽ là đường vào thuận lợi của các loại vi khuẩn nhất là tụ cầu.

–       Ngoài ra, những nhiểm khuẩn tiêu hóa, nhiễm khuẩn tiết nhiệu do phẫu thuật ở hệ tiết niệu, sỏi bàng quang…

–       Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp người ta không tìm thấy rõ đường vào của vi khuẩn

4. Triệu chứng:

Giai đoạn khởi phát:

–       Sốt không rõ nguyên nhân trên bệnh nhân có bệnh tim.

–       Trong một số ít trường hợp, bệnh bắt đầu bằng một tai biến mạch máu đột ngột: Nhũn não hoặc nhồi máu các phủ tạng khác.

Giai đoạn toàn phát:

–       Sốt: Thông thường nhất là kiểu sốt vừa, nhưng sốt có tính chất dao động và nhất là sốt kéo dài một cách dai dẳng. Cũng có khi bệnh nhân sốt cao, rét run và ra mồ hôi nhiều. Kèm theo sốt bệnh nhân thường xanh xao, kém ăn, nhức đầu, cơ thể bắt đầu suy nhược. Cũng có khi bệnh nhân bị đau cơ, đau khớp.

–       Biểu hiện ở tim: Theo thứ tự từ nhiều đến ít những bệnh nhân tim hay gặp là: Hở hai lá, hở van động mạch chủ, bệnh 2 lá- động mạch chủ, còn ống động mạch, thông liên thất và hiếm hơn là hẹp động mạch chủ, hẹp hai lá đơn thuần, một số bệnh tim bẩm sinh khác.

–       Những biểu hiện ở da, niêm mạc và ở ngón tay: Xuất huyết dưới da và niêm mạc dưới dạng những đốm xuất huyết. Vị trí những xuất huyết này có thể gặp ở mọi nơi trên cơ thể, nhưng thường tập trung ở mặt trước trên của thân nhất là ở vùng thượng đòn, ở niêm mạc miệng, ở kết mạc. Những nốt xuất huyết đó thường tiến triển thành từng đợt, mỗi đợt trong vài ngày. Soi đáy mắt, đôi khi người ta có thể thấy một dạng xuất huyết nhỏ. Móng tay khum và ngón tay dùi trống. Đôi khi có thể thấy dấu hiệu chín mé giả. Rất ít khi gặp những nốt xuất huyết nhỏ ở lòng bàn tay hay gan bàn chân.

–       Lách to.

5. Các thể bệnh:

a. Thể cấy máu âm tính:

Người ta chỉ coi là cấy máu âm tính sau khi đã cấy máu từ 6-9 lần mà không thấy vi khuẩn mọc. Trong thể bệnh này thường có một số đặc điểm sau:

–       Hay gặp ở những trường hợp có tổn thương van động mạch chủ.

–       Thường kèm theo những biến chứng ở nội tạng nhất là thận và tim.

–       Hay có thiếu máu, giảm bạch cầu, tăng gamma globulin.

–       Diễn biến bệnh thường nặng và tỷ lệ tử vong cao mặc dù đã điều trị tích cực.

b. Thể do liên cầu khuẩn D:

–       Bệnh hay xuất hiện sau những nhiễm khuẩn từ bộ máy tiết niệu- sinh dục.

–       Thường kháng lại với những liều Penicillin thường dùng do đó cần phải phối hợp Penicillin liều cao với Streptomycin

–       Bệnh thường có khuynh hướng tái phát.

c. Thể do tụ cầu:

–       Đường vào của vi khuẩn thường là qua da hoặc là qua hệ tiết niệu- sinh dục.

–       Hay gặp tổn thương ở van 3 lá.

–       Trên lâm sàng hay có những biểu hiện của suy tim không hồi phục.

–       Tụ cầu hay kháng lại kháng sinh nên bệnh nhân thường nặng, tỷ lệ tử vong cao.

d. Thể thận:

Có những triệu chứng nổi bật như đái ra máu, ure huyết cao, phù, tăng huyết áp. Tiên lượng xấu.

e. Thể viêm nội tâm mạc trong bệnh tim bẩm sinh:

–       Tác nhân gây bệnh thường là tụ cầu.

–       Thường gặp nhất là bệnh còn ống động mạch do đó cần chú ý đến tiển triển đặc biệt của nhiễm khuẩn trong bệnh này. Cụ thể là nhiễm khuẩn thường diễn biến theo 2 giai đoạn: đầu tiên là viêm nội mạc động mạch giới hạn ở ống động mạch, sau đó nhiễm khuẩn sẽ lan tỏa đến nội tâm mạc và hình thành nên những tổn thương quen thuộc.

f. Thể viêm nội tâm mạc xảy ra sau khi phẫu thuật tim:

–       Có thể gặp trong trường hợp phẫu thuật Blalock hoặc các phẫu thuật trên tim mở. Thường bệnh biểu hiện sớm, từ khoảng 3-20 ngày sau phẫu thuật.

–       Về mặt triệu chứng thường chỉ sốt và cấy máu dương tính.

–       Nhiễm khuẩn ở đây là do tụ cầu kháng thuốc hoặc các chủng loại bất thường khác nên ít nhạy cảm với điều trị.

6. Điều trị:

Ngay khi có các biểu hiện bất thường cần đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Tuân thủ theo phác đồ điều trị và chỉ định của bác sĩ.

Điều trị dự phòng:

–       Điều trị mọi nhiễm khuẩn thoáng qua: Viêm họng, viêm xoang, viêm lợi, viêm bàng quang.

–       Điều trị kháng sinh cho tất cả bệnh nhân tim trước, trong và sau khi tiến hành các thủ thuật dù là nhỏ nhất hoặc sau khi sinh đẻ.

–       Tiến hành phẫu thuật sớm cho những bệnh tim bẩm sinh có thể mổ được và dễ bị đe dọa nhiễm khuẩn, nhất là trường hợp còn ống động mạch.

7. Phòng bệnh:

–       Theo dõi những bệnh nhân có nguy cơ nguy cơ mắc bệnh.

–       Tăng cường vệ sinh: răng miệng, tai mũi họng, tiết niệu sinh dục. Khám bệnh 2 lần/năm.

–       Phòng nhiễm trùng huyết.

–       Điều trị các ổ nhiễm khuẩn ngay khi xuất hiện những triệu chứng lâm sàng. Kháng sinh phòng bệnh trước các thủ thuật ở răng miệng tai mũi họng, đường sinh dục tiết niệu.

–       Các thủ thuật ngoại khoa và răng miệng ở bệnh nhân tim có nguy cơ cao cần điều trị kháng sinh dự phòng.