1. Khái niệm:

            Bệnh viêm túi mật cấp là một bệnh cấp cứu về tiêu hóa, thường là do sỏi mật gây nên. Bệnh cần được chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời để phòng những biến chứng có thể dẫn tới tử vong.

2. Nguyên nhân:

            – Do sỏi: 90 – 95%

            – Do nhiễm trùng: Eschérichia coli, cầu khuẩn ruột sau đó là liên cầu tụ cầu phế cầu, hiếm hơn là Eberth Pfeiffer và vi khuẩn yếm khí. Thương hàn cũng có biến chứng gây viêm túi mật cấp.

3. Triệu chứng:

            – Đau vùng hạ sườn phải: Cơn đau quặn gan tăng dần, hoặc chỉ đau âm ỉ (Gặp ở bệnh nhân cao tuổi)

            – Buồn nôn hoặc nôn rất hay gặp

            – Nước tiểu vàng khi có tổn thương ống mật chủ phối hợp.

            – Sốt: Bao giờ cũng có sốt (khoảng 390 – 400 C)

            – Vàng da niêm mạc nhẹ (l0%) khi có tổn thương ống mật kèm theo.

            – Ấn hạ sườn phải có phản ứng co cứng và đau. Sờ thấy túi mật to và đau. Có khi đau cứng khắp bụng (phải nghĩ tới thủng túi mật gây viêm phúc mạc).

4. Chẩn đoán:

Xét nghiệm máu: Bạch cầu tăng cao: 10.000 – 20.000, bạch cầu đa nhân trung tính cao. Amylaza bình thường (nếu cao phải nghĩ đến viêm tụy cấp kết hợp)

Siêu âm: cho biết có hình sỏi túi mật, ống mật, tình trạng thành đường mật, túi mật. Hình ảnh siêu âm túi mật viêm như sau:

– Có điểm đau rõ rệt khi ấn đầu dò siêu âm vào, túi mật (dấu hiệu Murphy siêu âm hoặc điểm Murphy siêu âm)

– Thành túi mật dầy trên 0,3cm (bình thường dưới 0,3cm)

– Nhiều khi túi mật có hình hai bờ (hai lớp đậm âm cách nhau bởi lớp giảm âm)

– Nếu có sỏi và viêm túi mật sẽ thấy trên hình nốt đậm âm kèm bóng cản âm trong túi mật.

X – quang:

Chụp bụng không chuẩn bị (1 phim thẳng, 1 phim nghiêng phải) nếu có sỏi mật sẽ thấy hình cản quang bên phái, phía trước cột sống.

Chụp đường mật bằng tiêm thuốc cản quang: Túi mật bị viêm: ống mật chủ ngấm thuốc, còn túi mật không thấy.

Soi ổ bụng cấp cứu:

Là phương pháp chẩn đoán có ích: nhìn thấy túi mật to và căng xung huyết mạnh, phù nề, túi mật có thể dính với gan, mạc nối. Vùng gan gần túi mật cũng có phản ứng viêm màu đỏ tươi.

5. Biến chứng:

Viêm ống mật: (đau, sốt, vàng da). Gan to mềm và đau, có thể tạo nên các ổ áp xe nhỏ trong gan, khó điều trị, có thể đưa tới nhiễm khuẩn máu nguy hiểm.

Viêm màng bụng toàn thể: Cần mổ cấp cứu, khi mổ thấy: Túi mật bị thủng. Hoặc túi mật không bị thủng nhưng căng to, thành mỏng có nhiều đốm mật thấm mật gây nên viêm màng bụng mật. Tiên lượng nặng mặc dù dùng kháng sinh liệu pháp và mổ sớm.

Viêm màng bụng khu trú:  Sờ thấy một đám quánh vùng túi mật, sốt cao. mủ sâu và phản ứng của màng phổi phải.

Rò mật vào ống tiêu hoá: Có thể rò vào hành tá tràng, đại tràng dạ dày (nhưng hiếm gặp). Lỗ rò có thể tiềm tàng, không biểu hiện rõ rệt. Có thể phát hiện do chụp dạ dày tá tràng thấy baryt chảy cả vào đường mật. Lỗ rò túi mật tá tràng có thể gây nên tắc ruột do hòn sỏi mật to ở túi mật di chuyển xuống tá tràng. Lỗ rò túi mật – đại tràng có nguy cơ gây nhiễm khuẩn nặng (Viêm ống mật áp xe gan), có thể gây suy dinh dưỡng.

6. Điều trị:

Nội khoa:

Nghỉ ngơi hoàn toàn, chườm nước đá vùng túi mật.

Chế độ ăn uống: Những ngày đầu uống nước cháo, chè đường, về sau chế độ ăn lỏng, súp, cháo, nước quả.
* Lưu ý không uống sữa: Đối với những người mắc bệnh viêm túi mật việc uống sữa sẽ làm gia tăng công suất làm việc cho mật và chất xúc tác mỡ tụy để tiêu hóa chất mỡ ở trong sữa. Khi uống sữa nhất là sữa bò có bơ sẽ làm túi mật và tuyến tụy làm việc nhiều lên, khiến bệnh nặng thêm.

Thuốc:

Chống co thắt giảm đau: Tránh dùng thuốc phiện.

Thuốc kháng sinh: Nên dùng loại kháng sinh phổ rộng, phối hợp kháng sinh

Điều chỉnh nước, điện giải bằng truyền dịch: Mặn, ngọt đẳng trương.

Điều trị ngoại khoa:

Mổ cấp cứu khi:

Viêm phúc mạc

Dọa vỡ, thủng túi mật

Túi mật hoại tử, mưng mủ.

7. Chế độ dinh dưỡng:

Protein: Khi bị viêm túi mật, không những bản thân bộ phận này bị tổn hại mà độc tố do nó sản sinh ra có thể theo đường mật chảy vào gan, gây hại cho gan. Trong trường hợp này, cơ thể cần được cung cấp các thức ăn giàu protein để tu bổ, phục hồi tổ chức gan mật bị tổn hại. Nhu cầu protein mỗi ngày là 1-1,2 g/1kg thể trọng.

Đường: Đối với bệnh nhân viêm túi mật, đây là nguồn cung cấp nhiệt lượng chủ yếu cho cơ thể. Nó vừa có lợi cho tiêu hóa vừa thúc đẩy sự hợp thành glycogen (có tác dụng bảo vệ tế bào gan). Mỗi ngày có thể sử dụng 300-500g đường.

Nước: Nên tăng thích đáng lượng nước hấp thu để xúc tiến sự phân tiết và thải loại dịch mật. Tuy nhiên, cần tránh tình trạng ăn nhiều, uống lắm, khiến gan phải tiết ra một lượng dịch lớn, hậu quả là bệnh tình nặng thêm.

Chất xơ: Nên tránh các thực phẩm giàu chất xơ vì nó có thể kích thích làm tăng nhu động ruột, khiến túi mật co bóp nhiều, gây đau đớn.

Tránh dùng rượu bia và các chất kích thích (cà phê, trà), các gia vị nóng như tiêu, ớt…

Mỗi ngày nên ăn 4-5 bữa, mỗi bữa một lượng nhỏ thức ăn.

Đối với người bị bệnh nặng trong giai đoạn cấp tính, cần kiêng ăn. Khi bệnh đã đỡ hơn, nên sử dụng các thức ăn lỏng (chủ yếu là hợp chất đường). Sau đó, có thể ăn dạng hồ đặc hoặc cơm nát. Đặc biệt cần kiêng các thực phẩm có hàm lượng cholesterol cao như lòng đỏ trứng, thịt mỡ, nội tạng động vật..

8. Câu hỏi liên quan:

Bị viêm túi mật có nguy hiểm không?

Viêm túi mật là bệnh tương đối nguy hiểm nếu không được xác định sớm và đúng vì rất hay bị nghi ngờ giống các triệu chứng của những bệnh loét dạ dày – tá tràng, viêm tụy cấp, viêm ruột thừa… và còn để lại nhiều biến chứng nặng như suy tuần hoàn, viêm phúc mạc.