1. Khái niệm:

            Viêm xương là tình trạng nhiễm trùng của xương, thường là của vỏ hoặc tủy xương, do vi khuẩn sinh mủ không đặc hiệu gây nên. Có hai đường vi khuẩn vào xương và gây viêm: Qua đường máu; trực tiếp từ ổ nhiễm khuẩn kế cận, hoặc do vết thương xuyên thấu.

2. Nguyên nhân: Vi khuẩn (VK) hay gặp nhất là tụ cầu vàng (khoảng 50% trường hợp). Các VK thường gặp khác bao gồm liên cầu tan huyết nhóm B, Escherichia coli và các trực khuẩn đường ruột khác, liên cầu nhóm A, trực khuẩn mủ xanh, Salmonella…

            – Các yếu tố thuận lợi là: Chấn thương, thiếu máu, dị vật, truyền máu, đái đường.

3. Viêm xương tủy cấp tính:

            Nhiễm khuẩn theo đường máu chiếm khoảng 20% số trường hợp viêm xương tủy và gặp chủ yếu ở trẻ em, với tổn thương các xương dài; Còn ở người lớn, người sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch, các đốt sống là vị trí thường bị nhiễm khuẩn.

            Bệnh thường gây nhiễm khuẩn chỉ ở một xương, hay gặp nhất là xương chày, xương đùi, hoặc xương cánh tay. Vi khuẩn cư trú ở đầu xương là nơi được tưới máu tốt, ở đó ít có đại thực bào, mạng lưới xoang tĩnh mạch làm chậm lưu lượng máu, và các lỗ trên mao mạch cho phép vi khuẩn thoát vào khoảng ngoại mạch. Do cấu tạo mạch máu thay đổi theo tuổi, nhiễm khuẩn theo đường máu ở xương dài ít gặp ở người trưởng thành, nếu có thường viêm ở thân xương.

Triệu chứng:

            – Ở trẻ em thường diễn biến cấp tính, sốt cao rét run, sưng nóng đỏ vùng tổn thương. Khi có ban đỏ vùng da tại chỗ kèm sưng phồng phần mềm thường do mủ đã vượt qua vỏ xương, màng xương lan vào phần mềm. Khớp lân cận có thể bị viêm.

            – Ở người lớn, viêm đốt sống đĩa đệm là dạng phổ biến nhất của VXTNK theo đường máu. Bệnh nhân đau âm ỉ tại vùng tổn thương, co cơ cạnh cột sống, hạn chế vận động cột sống, ấn tại chỗ đau chói kèm triệu chứng chèn ép thần kinh như liệt, rối loạn đại tiểu tiện… do các biến chứng chèn ép của ổ áp-xe hoặc xẹp, trượt đốt sống. Triệu chứng toàn thân ban đầu có thể sốt cao, gai rét, về sau sốt nhẹ âm ỉ.

4. Viêm xương tủy mạn tính:

            Khi được điều trị sớm, có khoảng dưới 5% số trường hợp viêm xương tủy cấp tính tiến triển thành viêm xương mạn tính.

            Đặc điểm viêm xương mạn tính là diễn tiến bệnh kéo dài, có những giai đoạn im lặng, bệnh trở nặng tái diễn nhiều lần.

            Các ống xoang giữa xương và da có thể chứa mủ và cả các mảnh xương hoại tử.

            Mủ chảy ra nhiều, đau, tốc độ máu lắng tăng.

            Khi nhiễm khuẩn mô mềm có sốt.

            Các biến chứng muộn hiếm gặp gồm gãy xương bệnh lý, carcinom và thoái hóa dạng tinh bột

5. Viêm xương đốt sống:  Vi khuẩn xâm nhập vào thân đốt sống qua các động mạch đốt sống, lan từ đĩa đệm vào khoảng gian đĩa rồi sang thân đốt sống lân cận.

            Nhiễm khuẩn có thể do: Viêm đường tiểu, viêm màng trong tim, nhiễm khuẩn mô mềm, nhiễm khuẩn theo đường truyền tĩnh mạch; đái tháo đường, thẩm phân máu, vết thương xuyên thấu. Triệu chứng: Đau ở cổ, lưng, ngực, bụng. Đau khi gõ vào đốt sống bị bệnh, co thắt ở cơ cạnh sống, giới hạn vận động; Có thể có sốt cao…

6. Xử lý: Có thể dùng đơn độc hay phối hợp hai phương pháp trị liệu là kháng sinh liệu pháp và phẫu thuật.

            – Kháng sinh trị liệu: Viêm xương tủy cấp tính ở trẻ em, hay viêm xương tủy đốt sống ở người lớn thường được điều trị khỏi với kháng sinh thích hợp, tốt nhất là theo kháng sinh đồ từ 4-6 tuần. Khi chưa có kháng sinh đồ, dựa vào các mầm bệnh hay gặp có thể dùng các loại kháng sinh sau đây: Oxacillin, nafcillin, cephalosporin, hoặc vacomycin, cephalosporin thế hệ thứ ba aminoglycosid hoặc fluoroquinolon.

            – Sử dụng phương pháp phẫu thuật điều trị đối với các trường hợp trẻ em bị áp-xe trong xương hay dưới màng xương. Trừ viêm cột sống ở người lớn, các trường hợp viêm xương khác thường cần phải phẫu thuật cắt lọc. Phẫu thuật loại bỏ toàn bộ xương hoại tử và mô mềm bất thường là yếu tố quyết định thành công của việc điều trị viêm xương tủy mạn tính.a