Xuất huyết giảm tiểu cầu

1. Khái niệm

Xuất huyết giảm tiểu cầu là một trong những căn bệnh thường gặp. Bệnh biểu hiện dưới nhiều cấp độ khác nhau. Nhẹ thì xuất huyết dưới da. Trường hợp nguy hiểm có khả năng dẫn tới xuất huyết nội tạng hay xuất huýêt não, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng cho bệnh nhân suốt đời.

2. Nguyên nhân

Rất phức tạp. Các nguyên nhân xác định được như:

–        Do bị các bệnh nhiễm trùng nặng, nhiễm ký sinh trùng (sốt rét…), nhiễm siêu vi trùng (cúm, sởi, quai bị, viêm gan siêu vi…).

–        Các bệnh có lách to (xơ gan, cường lách).

–        Các bệnh tự miễn (ban đỏ rải rác, viêm nút động mạch, viêm đa khớp dạng thấp).

–        Các bệnh về máu (suy tủy xương, xơ tủy, ung thư máu, ung thư hạch, ung thư nơi khác xâm lấn vào tủy xương; thiếu máu tiêu huyết tự miễn…)

Ngoài ra, còn phải kể đến các trường hợp giảm tiểu cầu do thuốc (một số thuốc cảm cúm, an thần, hạ nhiệt, kháng sinh, thuốc nam, thuốc bắc không rõ loại…) và do độc chất. Nhiều trường hợp giảm tiểu cầu không xác định được nguyên nhân còn gọi là xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn. Ngày nay, có nhiều bằng chứng kết luận do nguyên nhân tự miễn, nên còn gọi là giảm tiểu cầu miễn dịch (PTT).

3. Triệu chứng

           Nhẹ: Xuất huyết dưới da dưới dạng chấm nhỏ li ti, dạng nốt như muỗi đốt hoặc thành đám, mảng lớn, khu trú ở một vài nơi hoặc rải rác khắp người; xuất huyết niêm mạc như chảy máu nướu răng, chảy máu cam, giác mạc.

           Nặng: Có thể xuất huyết bất kỳ nơi nào như chảy máu đường tiêu hóa; tiết niệu, sinh dục… Biến chứng nguy hiểm nhất là xuất huyết não – màng não.

4. Chẩn đoán

           Cần phải được làm các xét nghiệm chẩn đoán đầy đủ trước tình trạng xuất huyết tự phát: Huyết đồ (kiểm tra số lượng tiểu cầu nhiều lần); tủy đồ; đông máu toàn bộ, các xét nghiệm về chức năng gan, thận.

5. Ðiều trị

–        Tránh tất cả các thủ thuật chọc dò, phẫu thuật, nhổ răng, tiêm chích trong cơ.

–        Truyền tiểu cầu chỉ là phương thức điều trị thay thế, tạm thời để cầm máu hoặc đề phòng biến chứng xuất huyết nặng, nguy hiểm có thể xảy ra.

–        Các trường hợp có căn nguyên: Ðiều trị chủ yếu theo căn nguyên.

–        Các trường hợp không có căn nguyên (PTI): Các loại corticoides là thuốc lựa chọn hàng đầu, chủ lực. Cắt lách được chỉ định khi bệnh trở thành mãn tính phải phụ thuộc vào corticoides hoặc không còn đáp ứng với corticoides. Sau cắt lách, nếu tái phát, có thể phối hợp với các loại thuốc ức chế miễn dịch khác như: Immuran, Purinéthol, Vincristin, Endoxan…

6. Chế độ dinh dưỡng

a. Những thực phẩm nên bổ sung

Ăn đồ ăn tươi: Nên ăn các đồ ăn càng tươi càng tốt (ví dụ như rau vừa hái ở vườn…), vì giá trị dinh dưỡng của các loại rau quả sẽ bị giảm dần theo thời gian nếu để bị héo. Tránh ăn các đồ ăn đông lạnh.

Ăn các đồ ăn chưa qua chế biến kỹ: (nguyên hạt Ngũ cốc nguyên hạt, gạo nâu (gạo lức), và lúa mỳ: Giảm ăn các loại như lúa mỳ trắng, gạo trắng và các sản phẩm thực phẩm đã qua tinh chế. Vì các thực phẩm qua tinh chế sẽ bị mất đi chất dinh dưỡng tự nhiên ở vỏ ngoài của nó

Ăn các đồ ăn sạch (sản phẩm hữu cơ): Ăn các đồ ăn sử dụng phân bón tự nhiên. Một số thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ sẽ làm cho các bệnh về tự miễn trở nên trầm trọng hơn và tiểu cầu sẽ tụt giảm hơn. Phụ gia và chất bảo quản sẽ gây thêm bệnh gốc tự do trong cơ thể của bạn.

Ăn các loại chất béo: Sử dụng loại dầu ép lạnh như ô liu hoặc canola trong nấu ăn. Tránh hydro hóa, hydro hóa một phần hoặc chất béo được chuyển hóa. Giảm lượng thức ăn chiên rán.

Ăn nhiều rau xanh. Ăn càng nhiều lá xanh càng tốt, đặc biệt là cải xoăn. Thêm rau biển (biển cỏ dại). Những lựa chọn này có chứa một lượng lớn canxi, khoáng chất và vitamin K để giúp đông máu.

b. Những thực phẩm cần tránh

Tránh các vấn đề về thực phẩm như: Tránh các đồ uống có cồn có thể thiệt hại tuỷ xương. Giảm số lượng hoa quả như nho, tỏi, hành, gừng…. Những các loại thực phẩm có thể gây trở ngại cho máu đông máu. Tránh thức ăn và thức uống có chứa quinin.

Giảm lượng đường: Giảm lượng đường trắng đã qua tinh chế cũng như frutose, đường từ ngô, mật ong và các chất làm ngọt khác. Hạn chế nước hoa quả ngọt và các loại hoa quả chứa nhiều đường. Đường góp phần thúc đẩy quá trình tạo axit gây bệnh.

Giảm các sản phẩm từ sữa: Giảm hoặc loại trừ các sản phẩm sữa, pho mai, kem và sữa chua trong chế độ ăn uống (dựa trên các phản ứng của cơ thể với những loại thực phẩm này và nhu cầu chế độ ăn uống khác). Sữa góp phần tạo chất nhờn và làm trầm trọng thêm một số bệnh tự miễn.

Giảm lượng đường: Giảm lượng đường trắng đã qua tinh chế cũng như frutose, đường từ ngô, mật

c. Tránh các thực phẩm gây dị ứng.

Nhai kỹ thức ăn: Nên nhai kỹ thức ăn cho đến khi nhuyễn vì nó sẽ hỗ trợ cho tiêu hóa tốt hơn và làm cho chất dinh dưỡng ngấm nhanh hơn.

Nên uống nước tinh khiết và nước ấm: Nên uống nhiều nước lọc hoặc đóng chai ở nhiệt độ phòng hoặc ấm hơn. Uống từng ngụm nước nóng có thể làm sạch các tạp chất từ cơ thể. Nước đá có thể làm chậm và cản trở việc tiêu hóa.

Hạn chế ăn thịt. Nguồn cung cấp protein có thể từ thịt, cá và các loại ngũ cốc hay hạt đậu; nhưng nên hạn chế ăn thịt. Nên lấy nguồn cung cấp protein cho cơ thể từ cá, ngũ cốc chưa qua chế biến (đậu xanh nguyên vỏ, gạo lức…) thay vì ăn thịt.

7. Phòng bệnh

           Đây là căn bệnh nguy hiểm nhưng không phải là không có cách đối phó. Chỉ cần bệnh nhân cẩn thận trong sinh hoạt, không chạy nhảy hay vận động mạnh, không ăn những vật cứng (mía, xương…), không đánh răng hoặc xỉa răng… Nếu bệnh nhân là trẻ em gia đình phải tuyệt đối tránh tình trạng trừng phạt các em bằng đòn roi. Như vậy sẽ hạn chế được rất nhiều những nguy hiểm mà căn bệnh đem đến.

           Khi thấy những triệu chứng như: thâm quầng, sưng tấy, xuất huyết (răng, mũi, ngoài da…), đau đầu không rõ nguyên nhân phải nhập viện ngay để kịp thời điều trị. Có thể truyền khối tiểu cầu vào cơ thể bệnh nhân nếu lượng tiểu cầu giảm nhiều, hoặc cầm máu tại chỗ (bằng những biện pháp đặc biệt) và dùng thuốc đặc trị kết hợp với các loại vitamin để nâng cao thể trạng.

8. Câu hỏi liên quan

Câu 1: Bệnh xuất huyết giảm tiểu cầu có phải là bệnh di truyền không?

           Đây không phải bệnh di truyền, nhưng là chứng bệnh hay tái phát nên muốn điều trị ổn định, bệnh nhân phải có kế hoạch khám định kỳ hằng tháng để kịp thời theo dõi diễn biến của bệnh. Trên cơ sở đó y bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị thích hợp cho từng bệnh nhân. Nhiều trường hợp nhờ điều trị đúng cách bệnh nhân đã khỏi hẳn.

Câu 2: Bị bệnh xuất huyết giảm tiểu cầu có mang thai được không?

Xuất huyết giảm tiểu cầu là bệnh liên quan tới vấn đề cầm máu. Nguy cơ băng huyết khi sinh là rất cao.

Nếu muốn an toàn trong quá trinh mang thai và sinh nở cần được khám, theo dõi ở những bệnh viên lớn có đủ lượng tiểu cầu dự trữ để truyền khi cần thiết.

Nên có sự tư vấn của Bác sĩ trước khi có ý định mang thai.